Tazsha bala ertegisi

Tazsha bala ertegisi
Ertede bir shal men kempir bolypty. Olardyń úsh balasy, bes eshkisi bar eken. Bir kúni úlken balasy basqa jerden paida kásip qylýǵa talap etip, ózine tigen enshi eshkisin soiyp alyp, etinen kempir men shalǵa bir túiir de bermesten, arqalap ketipti. Kele jatsa bir ónershi baidikine keledi. Bul baiǵa óner úirenýge ol jigit jaldanypty.

Ónershi bai bek qatty jaýyz adam eken, ol jaldanǵan jigitti bir sandyqqa salyp qoiyp, ashtan óltiripti. Úiinde qalǵan ortanshy balasy, bu da óner úirenbekke talap etip, oda aǵasynyń ketken jolymen ketip, o da ónershi baiǵa kelip jaldanyp ty. Ónershi bai ony da aǵasynsha ashtan óltiripti. Úshinshi uly Tazsha bala, o da aǵalaryndai ózine tigen enshi eshkisin soiyp alyp, jarty etin áke-sheshesine berip, olardan ruqsat alyp, arqalap ketipti. Kele jatsa bir qora qoiǵa ushyrapty. Bul qora qoidyń qoishysyna jolyǵyp surasa, bul qoilar ónershi baidiki eken. Ol Tazshadan suraidy:

– Balam, qaida barasyn? – dep. Tazsha bala jaýap beredi:

– Óner úirenýge baramyn – dep. Sonda shal turyp aitady:

– Balam, ol sózińdi bóten eshkimige aitpa dep –ózińe ótirik aitpa, jatqa (bótenderge) shynyńdy aitpa degen - dep.

Sonan soń bul bala shaldyń bul aitqany ras eken dep oilap, ónershi baiǵa barypty. Baidyń úiine qonyp, erteń júreiin dep jatqanda, ónershi bai Tazshadan suraidy:

– Balam qaida barasyń, jolyń bolsyn? – dep. Tazsha bala jaýap beredi:

– Men ózińdei er balasy joqqa enshiles bala bolamyn, – dep. Sonda ónershi bai aitady:

– Balam, sen bizdikinde qal, maǵan bala bol, bizdiń bir aq kunan qoidy soiyp, toi qylyp, asyq jiligin etimen ózin, jep toi, men ózim jolaýshy baramyn, – deidi de, ózi jolyna kete beredi. Bala (Tazsha):

– Hosh áke, jaqsy bol! – dep, úiinde qala beripti. Bul ónórshi baidyń úiinde bir qyzy bar eken. Bul Tazsha balaǵa aitady:

– Aǵa, sen asyq jilikten óziń jemei, keregeniń basyna ilip koi, sonda bir aq tazy kelip, jilikke umtylar, sonda sen baltamen ol tazyny laqtyryp óltir, – dep. Munan soń Tazsha bala aq qunan qoidy soiyp, toi qylyp, kórshilerin shaqyryp, asyq jiligin ózi jemei, qyzdyń aitqanyn qylyp, keregeniń basyna ilip qoiǵanda, aitqanyndai aq tazy kelip etti jilikke umtylǵanda, Tazsha baltamen jiberip qalypty; biraq baltasy tazyǵa timei, it kashyp qutylyp ketipti.

Ónershi bai úiine kelgen soń, Tazsha balanyń mundai isterdi istegenin bilip, qatty ashýlanyp, bul itti ashtan óltireiin dep sandyqqa salyp qoiypty. Bul baidyń baǵanaǵy qyzy, ákesi joqta, sandyǵynyń túbin tesip tamaq berip, Tazshany toidyryp turypty.

Birneshe kúnder ótken soń Tazshanyń óz ákesi balalaryn izdep shyǵyp, ónershi baidikine kelip surady:

– Bir Tazsha degen balam bar edi, sony kórdińiz be? – dep. Ónershi bai:

– Kórgenim joq, – dep jaýap beredi. Bulardyń sóilesip turǵan sózderin Tazsha úide sandyqta jatyp esitip jatyr edi. Bai álgidei degende, Tazsha:

– Áke, men mundamyn! – dep, sandyq ishinen aiqailapty. Daýsymen balasyn tanyp, baidyń sandyǵynan shyǵaryp alyp, Tazsha men ákesi úiine qaitypty. Tazsha jolai ákesine aitady:

– Áke, men bir qara qunan qoi bolaiyn, moinyma jip taǵyp, jetektep baryp bazarǵa jaqsy baǵaǵa sat, biraq jibińdi alyp qal, – deidi. Balasy sol jerde aitqanynsha qara qunan qoi bolady, ákesi moinyna jip taǵyp bazarǵa aparyp satyp, aqshasyn alyp, úiine qaitady.

Erteńine balasy óz qalypyna túsip, ákesine aitady:

– Áke, men bir qara jorǵa at bolaiyn, meni bazarǵa aparyp sat, pulymdy al, biraq shylbyrymdy alyp qal, – depti. Balasy aitqanynsha at bolyp, ákesi bazarǵa aparyp satyp, shylbyryn alyp, úiine qaitty. Erteńine balasy, Tazsha, taǵy óz qalpyna túsip, úiine kelip, ákesine aitady:

– Áke, men bir jez buidaly nartailaq bolaiyn, sen meni bazarǵa aparyp satta, bulymdy alyp, biraq, buidamdy alyp qalyp, úige qaita ber, – dedi. Tazsha aitqanynsha tailaq bolyp, ákesi bazarǵa sataiyn dep jetektep kele jatsa, aldynan baiaǵy ónershi bai shyǵypty. Ol aitady:

– Maǵan mynaý tailaǵyńdy sat, – dep. Tazshanyń ákesi aitypty:

– Tailaǵym basy júz tilla, – dep. Sonda ónershi bai bulardyń ailasyn bilip, jaman oimen, tailaqty júz tillaǵa satyp alypty da, úiine jetektep kelip, baiaǵy qyzyn shaqyryp alyp, mynaý tailaqty ustai tur depti de, ózi úiden pyshaq alyp, tailaqty baýyzdaiyn dep, úiine júgirip ketipti. Qyz ákesiniń jaman nietin bilip, úiden ol da pyshaq ala shyqqan eken, ákesi úige kirgen kezinde, tailaqtyń buidasyn pyshaqpen qiyp jiberip, bosatyp qoia beripti. Ónershi bai tura salyp úiinen shyǵyp, qashyp bara jatqan tailaqty kórip qýypty. Tazsha sonda túlki bolyp qashypty, ónershi bai tazy bolyp qýypty, ónershi bai jete bergen kezde, Tazsha túlkiden úirek bolyp ushypty, bai onda qarshyǵa bolyp qýypty.

Bir azdan soń, Tazsha bala torǵai bolyp qashypty, onda bai qyrǵyi bolyp sońyna túsipti. Onan soń Tazsha torǵai qalpynda shańyraqqa ushyp kelip qonyp otyrǵanda, bai – qyrǵyi kelip taiana bergende, Tazsha qorqyp, shúberek bolyp jerge túsipti. Ónershi bai onda kisi bolyp, shúberekti qolyna alaiyn degende, Tazsha tary bolyp domalapty. Onda ónershi bai taýyq bolyp shuqiyn degende, Tazsha mysyq bolypty da, ónershi baidyń jelkesine minip alyp tistep, tyrnap, zorlyqpen ónershi baidy óltiripti. Sóitip, onyń qyzyn ózi alyp, barsha muratyna jetip, zor bai bolyp dáýren etipti.