تازشا بالا ەرتەگٸسٸ
ٶنەرشٸ باي بەك قاتتى جاۋىز ادام ەكەن, ول جالدانعان جٸگٸتتٸ بٸر ساندىققا سالىپ قويىپ, اشتان ٶلتٸرٸپتٸ. ٷيٸندە قالعان ورتانشى بالاسى, بۇ دا ٶنەر ٷيرەنبەككە تالاپ ەتٸپ, ودا اعاسىنىڭ كەتكەن جولىمەن كەتٸپ, و دا ٶنەرشٸ بايعا كەلٸپ جالدانىپ تى. ٶنەرشٸ باي ونى دا اعاسىنشا اشتان ٶلتٸرٸپتٸ. ٷشٸنشٸ ۇلى تازشا بالا, و دا اعالارىنداي ٶزٸنە تيگەن ەنشٸ ەشكٸسٸن سويىپ الىپ, جارتى ەتٸن ەكە-شەشەسٸنە بەرٸپ, ولاردان رۇقسات الىپ, ارقالاپ كەتٸپتٸ. كەلە جاتسا بٸر قورا قويعا ۇشىراپتى. بۇل قورا قويدىڭ قويشىسىنا جولىعىپ سۇراسا, بۇل قويلار ٶنەرشٸ بايدٸكٸ ەكەن. ول تازشادان سۇرايدى:
– بالام, قايدا باراسىن? – دەپ. تازشا بالا جاۋاپ بەرەدٸ:
– ٶنەر ٷيرەنۋگە بارامىن – دەپ. سوندا شال تۇرىپ ايتادى:
– بالام, ول سٶزٸڭدٸ بٶتەن ەشكٸمٸگە ايتپا دەپ –ٶزٸڭە ٶتٸرٸك ايتپا, جاتقا (بٶتەندەرگە) شىنىڭدى ايتپا دەگەن - دەپ.
سونان سوڭ بۇل بالا شالدىڭ بۇل ايتقانى راس ەكەن دەپ ويلاپ, ٶنەرشٸ بايعا بارىپتى. بايدىڭ ٷيٸنە قونىپ, ەرتەڭ جٷرەيٸن دەپ جاتقاندا, ٶنەرشٸ باي تازشادان سۇرايدى:
– بالام قايدا باراسىڭ, جولىڭ بولسىن? – دەپ. تازشا بالا جاۋاپ بەرەدٸ:
– مەن ٶزٸڭدەي ەر بالاسى جوققا ەنشٸلەس بالا بولامىن, – دەپ. سوندا ٶنەرشٸ باي ايتادى:
– بالام, سەن بٸزدٸكٸندە قال, ماعان بالا بول, بٸزدٸڭ بٸر اق كۇنان قويدى سويىپ, توي قىلىپ, اسىق جٸلٸگٸن ەتٸمەن ٶزٸن, جەپ توي, مەن ٶزٸم جولاۋشى بارامىن, – دەيدٸ دە, ٶزٸ جولىنا كەتە بەرەدٸ. بالا (تازشا):
– حوش ەكە, جاقسى بول! – دەپ, ٷيٸندە قالا بەرٸپتٸ. بۇل ٶنٶرشٸ بايدىڭ ٷيٸندە بٸر قىزى بار ەكەن. بۇل تازشا بالاعا ايتادى:
– اعا, سەن اسىق جٸلٸكتەن ٶزٸڭ جەمەي, كەرەگەنٸڭ باسىنا ٸلٸپ كوي, سوندا بٸر اق تازى كەلٸپ, جٸلٸككە ۇمتىلار, سوندا سەن بالتامەن ول تازىنى لاقتىرىپ ٶلتٸر, – دەپ. مۇنان سوڭ تازشا بالا اق قۇنان قويدى سويىپ, توي قىلىپ, كٶرشٸلەرٸن شاقىرىپ, اسىق جٸلٸگٸن ٶزٸ جەمەي, قىزدىڭ ايتقانىن قىلىپ, كەرەگەنٸڭ باسىنا ٸلٸپ قويعاندا, ايتقانىنداي اق تازى كەلٸپ ەتتٸ جٸلٸككە ۇمتىلعاندا, تازشا بالتامەن جٸبەرٸپ قالىپتى; بٸراق بالتاسى تازىعا تيمەي, يت كاشىپ قۇتىلىپ كەتٸپتٸ.
ٶنەرشٸ باي ٷيٸنە كەلگەن سوڭ, تازشا بالانىڭ مۇنداي ٸستەردٸ ٸستەگەنٸن بٸلٸپ, قاتتى اشۋلانىپ, بۇل يتتٸ اشتان ٶلتٸرەيٸن دەپ ساندىققا سالىپ قويىپتى. بۇل بايدىڭ باعاناعى قىزى, ەكەسٸ جوقتا, ساندىعىنىڭ تٷبٸن تەسٸپ تاماق بەرٸپ, تازشانى تويدىرىپ تۇرىپتى.
بٸرنەشە كٷندەر ٶتكەن سوڭ تازشانىڭ ٶز ەكەسٸ بالالارىن ٸزدەپ شىعىپ, ٶنەرشٸ بايدٸكٸنە كەلٸپ سۇرادى:
– بٸر تازشا دەگەن بالام بار ەدٸ, سونى كٶردٸڭٸز بە? – دەپ. ٶنەرشٸ باي:
– كٶرگەنٸم جوق, – دەپ جاۋاپ بەرەدٸ. بۇلاردىڭ سٶيلەسٸپ تۇرعان سٶزدەرٸن تازشا ٷيدە ساندىقتا جاتىپ ەسٸتٸپ جاتىر ەدٸ. باي ەلگٸدەي دەگەندە, تازشا:
– ەكە, مەن مۇندامىن! – دەپ, ساندىق ٸشٸنەن ايقايلاپتى. داۋسىمەن بالاسىن تانىپ, بايدىڭ ساندىعىنان شىعارىپ الىپ, تازشا مەن ەكەسٸ ٷيٸنە قايتىپتى. تازشا جولاي ەكەسٸنە ايتادى:
– ەكە, مەن بٸر قارا قۇنان قوي بولايىن, موينىما جٸپ تاعىپ, جەتەكتەپ بارىپ بازارعا جاقسى باعاعا سات, بٸراق جٸبٸڭدٸ الىپ قال, – دەيدٸ. بالاسى سول جەردە ايتقانىنشا قارا قۇنان قوي بولادى, ەكەسٸ موينىنا جٸپ تاعىپ بازارعا اپارىپ ساتىپ, اقشاسىن الىپ, ٷيٸنە قايتادى.
ەرتەڭٸنە بالاسى ٶز قالىپىنا تٷسٸپ, ەكەسٸنە ايتادى:
– ەكە, مەن بٸر قارا جورعا ات بولايىن, مەنٸ بازارعا اپارىپ سات, پۇلىمدى ال, بٸراق شىلبىرىمدى الىپ قال, – دەپتٸ. بالاسى ايتقانىنشا ات بولىپ, ەكەسٸ بازارعا اپارىپ ساتىپ, شىلبىرىن الىپ, ٷيٸنە قايتتى. ەرتەڭٸنە بالاسى, تازشا, تاعى ٶز قالپىنا تٷسٸپ, ٷيٸنە كەلٸپ, ەكەسٸنە ايتادى:
– ەكە, مەن بٸر جەز بۇيدالى نارتايلاق بولايىن, سەن مەنٸ بازارعا اپارىپ ساتتا, بۇلىمدى الىپ, بٸراق, بۇيدامدى الىپ قالىپ, ٷيگە قايتا بەر, – دەدٸ. تازشا ايتقانىنشا تايلاق بولىپ, ەكەسٸ بازارعا ساتايىن دەپ جەتەكتەپ كەلە جاتسا, الدىنان باياعى ٶنەرشٸ باي شىعىپتى. ول ايتادى:
– ماعان مىناۋ تايلاعىڭدى سات, – دەپ. تازشانىڭ ەكەسٸ ايتىپتى:
– تايلاعىم باسى جٷز تٸللا, – دەپ. سوندا ٶنەرشٸ باي بۇلاردىڭ ايلاسىن بٸلٸپ, جامان ويمەن, تايلاقتى جٷز تٸللاعا ساتىپ الىپتى دا, ٷيٸنە جەتەكتەپ كەلٸپ, باياعى قىزىن شاقىرىپ الىپ, مىناۋ تايلاقتى ۇستاي تۇر دەپتٸ دە, ٶزٸ ٷيدەن پىشاق الىپ, تايلاقتى باۋىزدايىن دەپ, ٷيٸنە جٷگٸرٸپ كەتٸپتٸ. قىز ەكەسٸنٸڭ جامان نيەتٸن بٸلٸپ, ٷيدەن ول دا پىشاق الا شىققان ەكەن, ەكەسٸ ٷيگە كٸرگەن كەزٸندە, تايلاقتىڭ بۇيداسىن پىشاقپەن قيىپ جٸبەرٸپ, بوساتىپ قويا بەرٸپتٸ. ٶنەرشٸ باي تۇرا سالىپ ٷيٸنەن شىعىپ, قاشىپ بارا جاتقان تايلاقتى كٶرٸپ قۋىپتى. تازشا سوندا تٷلكٸ بولىپ قاشىپتى, ٶنەرشٸ باي تازى بولىپ قۋىپتى, ٶنەرشٸ باي جەتە بەرگەن كەزدە, تازشا تٷلكٸدەن ٷيرەك بولىپ ۇشىپتى, باي وندا قارشىعا بولىپ قۋىپتى.
بٸر ازدان سوڭ, تازشا بالا تورعاي بولىپ قاشىپتى, وندا باي قىرعىي بولىپ سوڭىنا تٷسٸپتٸ. ونان سوڭ تازشا تورعاي قالپىندا شاڭىراققا ۇشىپ كەلٸپ قونىپ وتىرعاندا, باي – قىرعىي كەلٸپ تايانا بەرگەندە, تازشا قورقىپ, شٷبەرەك بولىپ جەرگە تٷسٸپتٸ. ٶنەرشٸ باي وندا كٸسٸ بولىپ, شٷبەرەكتٸ قولىنا الايىن دەگەندە, تازشا تارى بولىپ دومالاپتى. وندا ٶنەرشٸ باي تاۋىق بولىپ شۇقيىن دەگەندە, تازشا مىسىق بولىپتى دا, ٶنەرشٸ بايدىڭ جەلكەسٸنە مٸنٸپ الىپ تٸستەپ, تىرناپ, زورلىقپەن ٶنەرشٸ بايدى ٶلتٸرٸپتٸ. سٶيتٸپ, ونىڭ قىزىن ٶزٸ الىپ, بارشا مۇراتىنا جەتٸپ, زور باي بولىپ دەۋرەن ەتٸپتٸ.
