Taijan: "Janbolat Mamai? Bankter jasyryn paiyzben halyqty aldady"
Janbolat Mamaidyń halyqtyń nesiesin keshirý máselesimen Astanaǵa ketkenin estip otyrmyn. Bul talapty men qoldaimyn. Eger memleket (iaǵni salyq tóleýshiler) kóp márte bankterge milliardtaǵan dollar bólip kómektesse, nege bir ret bolsa da óz halqyna kómektespeidi? Bul másele árine, birinshi ret kóterilip otyrǵan joq, múny biz 1,5 jyl buryn aitqanbyz.
Biraq bul másele qazir koronakrizis jaǵdaiynda qaitadan ózekti bolyp otyr. Sarapshylardyń baǵalaýynsha Qazaqstanda aldaǵy 6 ai ishinde óziniń nesielik mindettemelerin oryndai almaityndar sany 900 myńnan 2,8 million adamǵa (!) ósedi. Osyǵan bailanysty áli kúnge zańdastyrylmaǵan jeke tulǵalardy bankrot dep jariialaý institýty óte mańyzdy bolyp otyr.
Sonymen birge taǵy bir másele bar. Ol – JAPPAI MASShTABTAǴY BANK ALAIaQTYǴY, IaǴNI JASYRYN EKI ESELENGEN PAIYZDAR MÁSELESI. Eger bank kreditteri boiynsha paiyzdardy adal jolmen qaita eseptep shyqsa, halyq bankterge emes, kerisinshe bankter halyqqa qaryz bolyp qalady! Iá dál solai!
Men buǵan buryn qatty mán bermeppin, biraq Ermek Narymbaidyń arqasynda kóp nárseni túsindim. Kezinde ol sotta bankterdiń eki eselengen paiyzdaryn dáleldegeni úshin onyń kóligin órtep jibergen edi. Men tipti ony elden qýyp shyqqan da osy bank lobbiiniń yqpaly dep oilaimyn.
Alypsatar-bankirlerdiń sheksiz alaiaqtyǵy Qazaqstanda uzaq jyl jalǵasty. Adamdar kredit alyp, tólep júrdi. Al, qaryzy sonda da óse berdi. Qalaisha? Qanshama taǵdyrlar buzyldy, adamdar ózderine qol saldy, qanshama otbasy kredittiń kesirinen ajyrasty!
Bir qap kartop nemese bir jáshik koniak urlaǵandar bizde 5 jylǵaqamalady. Al milliondaǵan adamdy eki eselengen paiyzdyq bank shemalary kómegimen tonaǵandarǵa esh jaza qoldanylmaidy. Kerisinshe, osyndai «tabysty» alypsatarlarmen bireýler maqtanyp júr).
Bul máseleni kóteretin ýaqyt keldi. 2001-2011 jyldar aralyǵyndaǵy barlyq kreditter boiynsha paiyzdardy qaita sanap shyǵý kerek jáne bankirlerge óz qaltalarynan bolsa da aldanǵan halyqqa aqshasyn qaitartý qajet.
Muhtar Taijannyń jazbasy
