تايجان: "جانبولات ماماي? بانكتەر جاسىرىن پايىزبەن حالىقتى الدادى"
جانبولات مامايدىڭ حالىقتىڭ نەسيەسٸن كەشٸرۋ مەسەلەسٸمەن استاناعا كەتكەنٸن ەستٸپ وتىرمىن. بۇل تالاپتى مەن قولدايمىن. ەگەر مەملەكەت (ياعني سالىق تٶلەۋشٸلەر) كٶپ مەرتە بانكتەرگە ميللياردتاعان دوللار بٶلٸپ كٶمەكتەسسە, نەگە بٸر رەت بولسا دا ٶز حالقىنا كٶمەكتەسپەيدٸ? بۇل مەسەلە ەرينە, بٸرٸنشٸ رەت كٶتەرٸلٸپ وتىرعان جوق, مٷنى بٸز 1,5 جىل بۇرىن ايتقانبىز.
بٸراق بۇل مەسەلە قازٸر كوروناكريزيس جاعدايىندا قايتادان ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا قازاقستاندا الداعى 6 اي ٸشٸندە ٶزٸنٸڭ نەسيەلٸك مٸندەتتەمەلەرٸن ورىنداي المايتىندار سانى 900 مىڭنان 2,8 ميلليون ادامعا (!) ٶسەدٸ. وسىعان بايلانىستى ەلٸ كٷنگە زاڭداستىرىلماعان جەكە تۇلعالاردى بانكروت دەپ جارييالاۋ ينستيتۋتى ٶتە ماڭىزدى بولىپ وتىر.
سونىمەن بٸرگە تاعى بٸر مەسەلە بار. ول – جاپپاي ماسشتابتاعى بانك الاياقتىعى, ياعني جاسىرىن ەكٸ ەسەلەنگەن پايىزدار مەسەلەسٸ. ەگەر بانك كرەديتتەرٸ بويىنشا پايىزداردى ادال جولمەن قايتا ەسەپتەپ شىقسا, حالىق بانكتەرگە ەمەس, كەرٸسٸنشە بانكتەر حالىققا قارىز بولىپ قالادى! يە دەل سولاي!
مەن بۇعان بۇرىن قاتتى مەن بەرمەپپٸن, بٸراق ەرمەك نارىمبايدىڭ ارقاسىندا كٶپ نەرسەنٸ تٷسٸندٸم. كەزٸندە ول سوتتا بانكتەردٸڭ ەكٸ ەسەلەنگەن پايىزدارىن دەلەلدەگەنٸ ٷشٸن ونىڭ كٶلٸگٸن ٶرتەپ جٸبەرگەن ەدٸ. مەن تٸپتٸ ونى ەلدەن قۋىپ شىققان دا وسى بانك لوببيٸنٸڭ ىقپالى دەپ ويلايمىن.
الىپساتار-بانكيرلەردٸڭ شەكسٸز الاياقتىعى قازاقستاندا ۇزاق جىل جالعاستى. ادامدار كرەديت الىپ, تٶلەپ جٷردٸ. ال, قارىزى سوندا دا ٶسە بەردٸ. قالايشا? قانشاما تاعدىرلار بۇزىلدى, ادامدار ٶزدەرٸنە قول سالدى, قانشاما وتباسى كرەديتتٸڭ كەسٸرٸنەن اجىراستى!
بٸر قاپ كارتوپ نەمەسە بٸر جەشٸك كونياك ۇرلاعاندار بٸزدە 5 جىلعاقامالادى. ال ميلليونداعان ادامدى ەكٸ ەسەلەنگەن پايىزدىق بانك سحەمالارى كٶمەگٸمەن توناعاندارعا ەش جازا قولدانىلمايدى. كەرٸسٸنشە, وسىنداي «تابىستى» الىپساتارلارمەن بٸرەۋلەر ماقتانىپ جٷر).
بۇل مەسەلەنٸ كٶتەرەتٸن ۋاقىت كەلدٸ. 2001-2011 جىلدار ارالىعىنداعى بارلىق كرەديتتەر بويىنشا پايىزداردى قايتا ساناپ شىعۋ كەرەك جەنە بانكيرلەرگە ٶز قالتالارىنان بولسا دا الدانعان حالىققا اقشاسىن قايتارتۋ قاجەت.
مۇحتار تايجاننىڭ جازباسى
