Májilis depýtaty Ermurat Bapi Qazaqstannyń sý jańa premer-ministri Oljas Bektenovke aǵalyq aqylyn aityp, odan qandai úmit kútetinin jetkizdi, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Jýyrda ǵana Toqaev Álihan Smaiylov basqaratyn Úkimetti otstavkaǵa jibergen edi. Jańa premer-ministr - 43 jastaǵy Oljas Bektenov.
"Premerlik postqa Oljas Bektenovtyń kandidatýrasy bolýy múmkin degen joramal buǵan deiin meniń boljamymda joq edi. Endigi Ministrler Kabinetin bolbyr, sylbyr laýazymger basqarmaýy kerek, ol batyl, qajet kezinde ústel toqpaqtap, óz ministrlerin bir shybyqpen aidaityn minezdi premer bolýy kerek degen oida boldym. Biraq Bektenovtyń kandidatýrasy bul kriteriiler tiziminde bolmaǵan.
Tipti, prezident Toqaev bul rette Bektenov myrzany úkimet basqarýǵa usynýy múmkin dep, eshbir sarapshy men saiasattanýshy boljam jasaǵan joq. Sondyqtan prezident pen "Amanat" partiiasy bul joly kútpegen tańdaý jasady. Biraq "Amanat" partiiasynyń basy – ekeý, aiaǵy tórteý emes, bul – prezident Toqaevtyń tańdaýy ekeni daýsyz. Birden aitaiyn – men bul tosyn tańdaýdy qoldaimyn.
Nege? Bul tańdaýdyń ózindik ereksheligi nede?
Bul oraida prezident Qasym-Jomart Toqaev úkimettiń búgin ótken keńeitilgen otyrysynda keń-molynan aitty. Nyǵyrlap aitty. Úzildi-kesildi talap turǵysynda aitty. Osy turǵydan kelgende, Oljas olja salatyn taqyryptar BAQ-ta burqyryp jazylyp jatyr.
Al prezidenttiń jańa úkimetke talabyn tarazylap tarqatsaq, biz ne aita alamyz? Bektenovtyń úkimetinen ne úmit kútemiz?
Qoǵamǵa málim – el biýdjeti eshkiniń kepken terisi siiaqty, ary-beri sozýǵa kelmeitin deffitsittik daǵdarys jaǵdaiynda. Bul týlaq dar-dur aiyrylýdyń aldynda. Halyqtyń salyǵy men ábden yńyrshaǵy shyqqan otandyq óndiristen ózge biýdjetke túsetin kiristiń basqa kózi tapshy.
Munaidyń múmkindigi de sala qulash sozatyn rezińke emes, eksportty eseleý múmkindigi shekteýli. Biýdjetti toltyrady degen munai-gaz tasymalynyń basym bóligi Reseidiń qubyr magistraldaryna múddeli. Kezkelgen sátteToqaevqa tońteris bola qalýy yqtimal Kreml krandy jap dese, nemese Qara teńiz arqyly ótetin "KTK" qubyrynda áldebir (jasandy) apat bola qalsa, el biýdjetine túsetin qarjynyń teń jartysy kúrt toqtaidy degen sóz...
El ekonomikasyn sheteldik investitsiiamen úrlei berý múmkindigi de shekteýli. Investitsiia – qaitarymy bar qarajat. Onyń ústine, ol báleket ústeme paiyzben qaitýy tiis, eldiń bolashaq biýdjetterine qosymsha aýyrlyq túsiretin orasan zor shyǵyn.
Sonda ne qalady? Eldiń áleýmettik-ekonomikalyq muqtajdyǵyn óteý aýqymyn jańa úkimet qandai múmkindiktiń esebinen keńeite alady? Prezident Toqaevtyń áleýmettik bastamalaryn qarjymen qamtamasyz etýdiń qandai qosymsha múmkindigi bolýy múmkin?
Iá, bul oraidaǵy rezerv – sońǵy 20-25 jyl kóleminde urlanyp-jyrlanǵan aktivterdi el qazynasyna qaitarý. Áli kúnge deiin syrtqa toqtaýsyz syrǵyp jatqan aktivter men qarajattyń aǵysyn toqtatý. Táýelsiz sarapshylardyń pikirine qaraǵanda, ártúrli ádistermen, qiturqy shemalarmen shetke shyǵarylyp jatqan qarajattyń kólemi Nazarbaevtyń "dáýirine" jeteǵabyl kórinedi.
Mine, prezident Toqaevtyń ekonomikalyq saiasatynda Bektenovtyń premerlik postqa qajettiligi osy problemalarǵa bailanysty týyndap otyr dep boljaimyn. Eger jańa premer-ministr ózine el ekonomikasynyń kúngeiin egjei-tegjeili meńgergen bilikti orynbasarlar tańdap alatyn bolsa, makroekonomikalyq kórsetkishterdi qalypty deńgeide ustap turýǵa jáne ekonomikalyq indikatorlardy áldeqaida jaqsartýǵa bolady.
Al qazirgi jaǵdaidaǵy kúrdeli másele – el ekonomikasynyń teriskei, kóleńkeli jaǵynda bolyp tur. Bul teriskeidiń qyrsaýy sógilmei, áli kúnge siresip jatyr.
Al Bektenov myrza sońǵy 10 jyldan astam osy kóleńkeli ekonomikamen ainalysqan maman dep bilem.
Sondyqtan ol prezident júktegen mindetterdi joǵary jaýapkershilikpen túisinýi tiis. Otandy talan-tarajǵa salýdy úzildi-kesildi toqtatý kerek!
Bektenov – táýelsizdik jyldarynda premerlikke quqyq qorǵaý – kúshtik qurylym salasynan kelgen birinshi laýazymger. Sondyqtan jańa premer ekonomikanyń teriskeiin túzeýge birinshi kezekte múddeli tulǵa dep sanaimyn. Bir úmit – osy.
Iá, áleýmettik jelilerde Oljas Bektenov – "ment-premer" degen san-saqqa alypqashpa pikirler aitylyp jatyr. Qoǵamnyń aýzyna qaqpaq bola almaisyń. Másele "mentte" emes, memlekettik mentalizmde! Minez memlekettik múdde turǵysynda bolsa, sol mentaldyq eldi jailaǵan jemqorlyqtyń qas jaýyna ainalsa, premerdiń paiymyndaǵy basty kriteriidiń biri osy bolǵany.
Elge jalpaǵynan jaiylǵan jemqorlyqpen naqty kúresti "ment-premer" bastaidy dep senemin. Eger, birinshi kezekte, jemqorlyq joiylmasa, el ekonomikasynda eshqashan bereke de, ońdy ózgeris te bolmaidy. Ondaida Bektenov myrza el prezidenti men parlament depýtattarynyń aldynda: "Ekonomikalyq reformalar júzege asatyn bolady!" dep, saltanatty syńaida sert bergeni beker bolǵany.
Eń bastysy, urlanyp-jyrlanyp, elden jylystatylǵan ishki-syrtqy aktivterdi Qazaqstanǵa qaitarý – bul el prezidentiniń ózine qabyldaǵan programmalyq mindeti. Ekinshi qaiyra taqqa otyrǵan kezde halyqqa bergen ýádesi – elde áleýmettik ádilettilik ornatý. Jeti jylǵy prezidenttik quziretinde ózine júktep alǵan osy mindetti oryndap shyqsa, Toqaev myrza prezidenttik qana emes, sonymen birge perzenttik paryzyn da oryndaǵany.
Al ol ádilettiliktiń basty aspektisi – halyqtyń aýzynan jyryp, kleptokrat-urylar alyp ketken orasan zor qarjyny qazynaǵa qaitarý. Jańa premer osy prezidenttik-programmalyq paiymnyń iske asýyna barlyq kúsh-qarymymen búkil úkimet pen Bas prokýratýraǵa generatsiia berýi tiis.
Iá, Oljas Bektenov buǵan deiin úlken ekonomikamen etene ainalyspaǵan adam. Iá, ol tipti memlekettik deńgeidegi sharýashylyqty ministrlik dárejede basqarmaǵan laýazymger. Memlekettik basqarý isindegi tájiribesi de kendeleý bolýy yqtimal.
Biraq jas ambitsiiasy asqaqtap turǵan jańa memlekettik menedjer retinde óz Kabinetin prezident júktegen mindetterge jumyldyra alady degen úmitim zor. Onyń aldynda keminde 20-25 jyldyq belsendi saiasi ómir bar. Sonymen birge oǵan prezident teńdesiz shans berip otyr. Ol bul múmkindikti taza nietimen, memleket aldyndaǵy azamattyq paryzymenu paidalana bilýi kerek. Bul – meniń aǵalyq aqylym", - deidi depýtat.
