Izraıl armıasy keshe Kaspıı jaǵalaýyndaǵy Bandar-Anzalı aýdanynda Iran áskerı-teńiz nysandaryna soqqy jasady. Soǵys tuńǵysh ret Kaspııge qaraı aýysyp otyr. Osy ýaqytqa deıin Iran úshin negizgi áskerı-energetıkalyq qysym Parsy shyǵanaǵy, Ormýz buǵazy, Hýzestan, Býsher, Bandar-Abbas baǵyttarynda bolǵan edi. Túngi soqqylar Kaspııdiń “tynysh aılaq” statýsyn shaıqaltyp otyr. Qazaqstan úshin Kaspıı eksport, logıstıka, tranzıt, port ınfraqurylymy, ekologıa jáne geosaıası tepe-teńdik toǵysqan eń mańyzdy ekonomıkalyq keńistik.
Astana shuǵyl konsýltasıalar bastaıdy, deıdi DALA INSIDE derekkózi. Kaspıı teńizi áskerı urys alańyna aınalsa, Qazaqstannyń halyqaralyq tranzıti, munaı-gaz eksporty men teńizdiń ekologıasy úlken qaýip tónip tur. Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdary, ıaǵnı Orta dáliz sońǵy jyldary Qazaqstannyń basty geoekonomıkalyq úmitine aınalǵan edi. 2025 jyly osy marshrýtpen 4,12 mıllıon tonna júk tasymaldanyp, shamamen 77 myń konteıner ótken. Reseıge sanksıa salynǵannan keıin, Qazaqstan Transkaspıı arqyly Eýrazıanyń basty tranzıttik korıdoryn quryp jatqan bolatyn. Úlken ınvestısıalyq jobalar men josparlar jasalyp qoıylǵan. Kaspıı teńizindegi kemelerge soqqy jasala bastasa, Transkaspıı tasymaly ýaqytsha toqtaýy múmkin.
Onymen birge, Qazaqstan 2025 jyly Aqtaý porty arqyly tankerlerge 3,2 mıllıon tonna munaı tıep bergen. Onyń ishinde Baký–Tbılısı–Jeıhan baǵytyna 1,2 mıllıon tonna jiberdi. Osy arqyly Qazaqstan KTK qubyryna degen táýeldilikti azaıtýǵa kúsh salǵan. Kaspııdegi áskerı eskalasıa osy balama marshrýttyń baǵasyn ósirip, tehnıkalyq jáne komersıalyq turaqtylyǵyn álsiretedi. Onyń ústine, QazMunaıGaz byltyr Aqtaý–Baký baǵytynyń ózinde tehnologıalyq shekteýler men tasymal úzilisteri bolǵanyn jasyrmaı málimdegen edi. Soǵys faktory qosylsa, bul marshrýttaǵy árbir tonna munaıdyń quny men táýekeli odan saıyn artady.
Ormýz baǵyty buzylǵannan keıin Kaspıı Iranmen halyqaralyq saýda úshin qaýipsizdeý baǵyt retinde qarastyryla bastalǵan edi. Reseı astyǵyn Iranǵa osy teńiz arqyly jóneltken. Iaǵnı Parsy shyǵanaǵy jabylǵan saıyn Kaspııdiń ekonomıkalyq mańyzy óse tústi. Biraq dál sol sátte Bandar-Anzalıge soqqy jasalýy Kaspııdiń de qaýipsiz emes ekenin kórsetti. Bul halyqaralyq ınvestorlardyń Transkaspıı jobasynan úrke bastaýyna alyp kelýi múmkin.
«Astananyń qolynda tek dıplomatıalyq rychagtar bar. Ol soǵysqa aralasa almaıdy. Biraq Shevron men ExxonMobil lobbıi arqyly Vashıngtonǵa shyǵyp, SAHAL-dyń Kaspııge tıispeýin suraıtyny anyq. Ótkende Ýkraına KTK ınfraqurylymyna tıise bastaǵanda dál osy mehanızmdi qoldanǵan bolatyn. Jáne odan nátıje boldy», - deıdi, derekkóz.
DALA INSIDE bul mańyzdy jaǵdaıdy baqylap otyrmaq.
