يزرايل ارمياسى كەشە كاسپيي جاعالاۋىنداعى باندار-انزالي اۋدانىندا يران اسكەري-تەڭىز نىساندارىنا سوققى جاسادى. سوعىس تۇڭعىش رەت كاسپييگە قاراي اۋىسىپ وتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن يران ءۇشىن نەگىزگى اسكەري-ەنەرگەتيكالىق قىسىم پارسى شىعاناعى، ورمۋز بۇعازى، حۋزەستان، بۋشەر، باندار-ابباس باعىتتارىندا بولعان ەدى. تۇنگى سوققىلار كاسپييدىڭ “تىنىش ايلاق” ستاتۋسىن شايقالتىپ وتىر. قازاقستان ءۇشىن كاسپيي ەكسپورت، لوگيستيكا، ترانزيت، پورت ينفراقۇرىلىمى، ەكولوگيا جانە گەوساياسي تەپە-تەڭدىك توعىسقان ەڭ ماڭىزدى ەكونوميكالىق كەڭىستىك.
استانا شۇعىل كونسۋلتاسيالار باستايدى، دەيدى DALA INSIDE دەرەككوزى. كاسپيي تەڭىزى اسكەري ۇرىس الاڭىنا اينالسا، قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ءترانزيتى، مۇناي-گاز ەكسپورتى مەن تەڭىزدىڭ ەكولوگياسى ۇلكەن ءقاۋىپ ءتونىپ تۇر. ترانسكاسپيي حالىقارالىق كولىك باعدارى، ياعني ورتا ءدالىز سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ باستى گەوەكونوميكالىق ۇمىتىنە اينالعان ەدى. 2025 جىلى وسى مارشرۋتپەن 4،12 ميلليون توننا جۇك تاسىمالدانىپ، شامامەن 77 مىڭ كونتەينەر وتكەن. رەسەيگە سانكسيا سالىنعاننان كەيىن، قازاقستان ترانسكاسپيي ارقىلى ەۋرازيانىڭ باستى ترانزيتتىك كوريدورىن قۇرىپ جاتقان بولاتىن. ۇلكەن ينۆەستيسيالىق جوبالار مەن جوسپارلار جاسالىپ قويىلعان. كاسپيي تەڭىزىندەگى كەمەلەرگە سوققى جاسالا باستاسا، ترانسكاسپيي تاسىمالى ۋاقىتشا توقتاۋى مۇمكىن.
ونىمەن بىرگە، قازاقستان 2025 جىلى اقتاۋ پورتى ارقىلى تانكەرلەرگە 3،2 ميلليون توننا مۇناي تيەپ بەرگەن. ونىڭ ىشىندە باكۋ–تبيليسي–جەيحان باعىتىنا 1،2 ميلليون توننا جىبەردى. وسى ارقىلى قازاقستان كتك قۇبىرىنا دەگەن تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا كۇش سالعان. كاسپييدەگى اسكەري ەسكالاسيا وسى بالاما مارشرۋتتىڭ باعاسىن ءوسىرىپ، تەحنيكالىق جانە كوممەرسيالىق تۇراقتىلىعىن السىرەتەدى. ونىڭ ۇستىنە، قازمۇنايگاز بىلتىر اقتاۋ–باكۋ باعىتىنىڭ وزىندە تەحنولوگيالىق شەكتەۋلەر مەن تاسىمال ۇزىلىستەرى بولعانىن جاسىرماي مالىمدەگەن ەدى. سوعىس فاكتورى قوسىلسا، بۇل مارشرۋتتاعى ءاربىر توننا مۇنايدىڭ قۇنى مەن تاۋەكەلى ودان سايىن ارتادى.
ورمۋز باعىتى بۇزىلعاننان كەيىن كاسپيي يرانمەن حالىقارالىق ساۋدا ءۇشىن قاۋىپسىزدەۋ باعىت رەتىندە قاراستىرىلا باستالعان ەدى. رەسەي استىعىن يرانعا وسى تەڭىز ارقىلى جونەلتكەن. ياعني پارسى شىعاناعى جابىلعان سايىن كاسپييدىڭ ەكونوميكالىق ماڭىزى وسە ءتۇستى. ءبىراق ءدال سول ساتتە باندار-انزاليگە سوققى جاسالۋى كاسپييدىڭ دە ءقاۋىپسىز ەمەس ەكەنىن كورسەتتى. بۇل حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ ترانسكاسپيي جوباسىنان ۇركە باستاۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن.
«استانانىڭ قولىندا تەك ديپلوماتيالىق رىچاگتار بار. ول سوعىسقا ارالاسا المايدى. ءبىراق سhevron مەن ExxonMobil ءلوببيى ارقىلى ۆاشينگتونعا شىعىپ، ساحال-دىڭ كاسپييگە تيىسپەۋىن سۇرايتىنى انىق. وتكەندە ۋكراينا كتك ينفراقۇرىلىمىنا تيىسە باستاعاندا ءدال وسى مەحانيزمدى قولدانعان بولاتىن. جانە ودان ناتيجە بولدى»، - دەيدى، دەرەككوز.
DALA INSIDE بۇل ماڭىزدى جاعدايدى باقىلاپ وتىرماق.
