Freedom Inside '26

Syrǵa salý

Syrǵa salý

Syrǵa salý – qyz uzatý, kelin túsirý joralǵylarynan buryn jasalatyn dástúr. Aittyrylǵan qyz qalyńdyq atanyp, sol sátten bastap ózin jat jurttyq sezinedi.



Qyzǵa syrǵa salmas buryn jigit jaǵy boijetkenniń ata-anasynyń ruqsatyn alady. Syrǵa salý – qazaqtyń erteden kele jatqan dástúri.



Buryn ata-analar uldaryna kelindi ózderi tańdaityn bolǵan. Ulyna laiyqty jar bolatyn qyzdy tapqan kezde, onyń otbasyna bir adamdy ókil qylyp jibergen nemese qyz kórýge arnaiy ózi barǵan. Qyzyn kórýge kelgen adamǵa qyzdyń sheshesi: "Qyzdy kim aittyrmaidy, qymyzdy kim ishpeidi, qyzymnyń basy bos" degen syndy sózderimen qarsy emes ekenin emeýrindep bildirgen.



Osydan keiin qyzdy aittyrýǵa kelgen tarap úki taǵý, syrǵa salý syndy joralǵylardy jasasqan. Eki jaq sóz bailasyp, qudalyq týraly ýádelesken soń, birte-birte qalyńmaly tólenedi. Aittyrylǵan qyz "qalyńdyq" atanady.



Osy sátten bastap qyzdyń aǵaiyn-týysqany onyń kiim kiisine, júris-turysyna, tártibine basa nazar aýdarǵan. Úlkender jaǵy aittyrylǵan qyzdyń qulaǵyna kelindik mindetterdi sińire bergen.



Qazaqta besikte jatqan balalardy da atastyryp qoiatyn salt bar. Ásirese, bir-birimen jaqyn aralasatyn dostar "sizden qyz, bizden ul týsa, quda bolamyz" dep ýaǵdalasqan. Saltymyzda muny "besik quda" dep ataidy.



Buryn qazaqta aittyrylǵan qyzǵa syrǵa emes, úki taǵý dástúri bolǵan. Jigitter qyzdyń bórkindegi úkisine qarap, onyń basy bos emes ekenin, aittyrylyp qoiǵanyn bilgen. Qazir úki taǵý dástúrin syrǵa salý almastyrdy.



Eń aldymen, jigittiń eń jaqyn tórt-bes týysy qyzdyń úiine kelip, qalyńdyqty alyp ketetin kúndi belgileidi. Qyzdyń ata-anasy mal soiyp, qudalardy dastarqan jaiyp qarsy alady.



Quda túsetin qyzdyń qulaǵyna tek altyn syrǵa taǵylady. Sebebi, qazaq halqy qyz balany "altynǵa" balaǵan.



Qyzdyń jeńgeleri qudalarǵa qalyńdyqty kórsetip, kórimdik alǵan. Osy kezde jigittiń jeńgeleri "qulaǵyń jamandyqty estimesin" dep qyzdyń qulaǵyna altyn syrǵa taǵyp, betinen súigen. Sondai-aq, jigit jaǵy qyzdyń áke-sheshesine, týǵan-týystaryna ákelgen syilyǵyn beredi.