Qoǵam belsendisi zańǵa engizilgen ózgeristerde elge kelýdi armandaǵan aǵaiynnyń jumysyn qiyndata túsetinin ashyp aitqan.
Eń soraqysy zańǵa enigizilgen jańa ózgerister qabyldanyp ketse, elge kelýdi kóksegen qandastar «ózi azamaty bolyp tabylatyn jáne turatyn eldiń aýmaǵynda kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty seksýaldyq sipattaǵy qylmys jasaǵany úshin sottylyǵynyń» bar nemese joqtyǵyn dáleldeitin taǵy bir anyqtama alýy kerek eken. Mundai basy artyq qujattar qazaq kóshin báseńdetetini anyq.
«Halyqtyń kóshi-qony týraly» zańynyń 1997 jyly Táýelsiz Qazaqstannyń tarihynda tuńǵysh ret qazaq tilinde qabyldanǵan jalǵyz Zań ekenin jaqsy bilesiz dep oilaimyn.
Kóshi-qon protsesterin retteýge arnalǵan Zań jobasy Májilis talqysyna túsip, búgin jumys tobynyń birinshi otyrysy ótti.
Jańylmasam, atalǵan Zań jobasyna osymen segizinshi ret ózgertýler men tolyqtyrýlar engizilmek.
Men osy salamen úzdiksiz ainalysyp kele jatqan tájiribeli maman retinde 2015 jyldan beri Jumys tobynyń quramynda bolyp, depýtattarǵa kómektesip kelemin. Osy barysta, Kóshi-qon protsesterin retteýge arnalǵan Zań jobasynda aitarlyqtai sapaly ózgeris bolǵanyn bilik te jurt ta jaqsy biledi.
Mine, bul joly taǵy da qatysyp otyrmyn.
Qazirgi talqylanyp otyrǵan Zań jobasyna qarasaq, bul joba Qazaq kóshiniń qarqynyn údetýden góri, basýǵa arnalǵany kórinip tur. Bul jolǵy usynylǵan joba osy beti qabyldanyp ketse, qandastarymyzdyń qujattanýy jeńildeýdiń ornyna, tipti qiyndai túspek.
Sebebi, anyqtama talap etetin normalar kóptep engizilgen. Buryn turaqty tirkeýge turý úshin, qandastarymyzdan qylmysy úshin alynbaǵan nemese joiylmaǵan sottalǵandyǵynyń bar nemese joqtyǵyn dáleldeý úshin anyqtama talap etilip kelgen bolsa, endi «ózi azamaty bolyp tabylatyn jáne turatyn eldiń aýmaǵynda kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty seksýaldyq sipattaǵy qylmys jasaǵany úshin sottylyǵynyń» bar nemese joqtyǵyn dáleldeitin taǵy bir anyqtama qosylmaq.
Sondai-aq, bul jolǵy Zań jobasynda Májilistiń Zańnama bóliminiń tehnikalyq túzetýlerinen ózge qandastarymyzǵa jeńildik ákele qoiatyn jańalyqtardyń joq ekendigin de baiqadyq.
Prezident Qasym-Jomart Toqaev «Qasiretti qańtar» oqiǵasynan keiingi Parlament Májilisiniń plenarlyq otyrysynda sóilegen sózinde: «Kóshi-qon, sonyń ishinde, ishki kóshi-qon salasyn tártipke keltiretin kez keldi» degende, dál osyndai qatań zań qabyldańdar demese kerek!
Qaita, kóshi-qonǵa qatysty zańdar men normativtik qujattar osy jolǵy talqylaýda Timýr Qulybaev pen Kárim Másimov qaskónemdikpen engizip ketken kedergilerden arylýy tiis!
Árine, bul máselege bailanysty óz pikirimizdi aittyq. Atalǵan norma kelesi joly taǵy qaralatyn boldy. Budan bólek, óz usynystarymyzdy depýtat Edil Jańbyrshin, Berik Ábdiǵaliuly jáne Juldyz Súleimenovalarǵa berip qoidyq. Ol usynystar osy depýtattar tarapynan aldaǵy jerde talqyǵa salynady dep senemin.
Negizgi aitaiyn degenim bul ǵana emes, meniń qarnymdy ashyryp, qadirimdi qashyrǵan — Jumys tobynyń quramy!
Kezektegi Jumys tobynyń quramynda Koloda Dmitrii Vladimirovich, Platonov Artýr Stanislavovich, Nabiev Vakil Gýseinovich jáne Hamedov Abilfas Mýslimovichter bar eken.
Osy kisilerdiń kóńiline qarady ma, álde ózi qazaq tiline shorqaq pa, áiteý Jumys tobynyń jetekshisi Erlan Valerevich otyrysty bastan-aiaq orys tilinde júrgizdi.
Men joǵarydaǵy depýtattardyń bedeli men biliktiligine shek keltirýden aýlaqpyn.
Biraq, Qazaq kóshiniń taǵdyryna qatysty zańńnyń talqylaýyna Koloda men Platonov, Nabiev pen Hamedov emes, Edil Jańbyrshin men Dúisenbinov, Sairov pen Sarymdar qatysyp, otyrysty taza qazaq tilinde júrgizilýi kerek dep esepteimin!
Qurmetti Erlan Jahanuly!
Sizdiń Májilis tóraǵasy retinde búgin aitqan, «Qoǵamnyń únin estip, halyqtyń tilin túsiný jáne der kezinde sharalar qabyldaý – kez kelgen keleńsizdiktiń aldyn alýdyń negizgi alǵysharty...» degen sózińiz bizdiń qulaǵymyzǵa maidai jaqty.
Sol úshin, Sizden alda qandastarymyzdyń qujattanýy kezinde taǵy qaitalanýy múmkin keleńsizdikterdiń aldyn alý úshin, atalǵan Jań jobasyn talqylamas buryn halyqtyń talqysyna bir márte salýdy, sondai-aq Jumys tobynyń jetekshisimen qosa, quramyn da kelesi otyrysqa deiin tolyq aýystyryp, talqylaýdyń memlekettik tilde júrgizilýin qamtamasyz etip berýińizdi suraimyn.
Aýyt MUQIBEK, aqyn, qoǵam qairatkeri
