Jasandy intellekt dáýirinde adamzat qol jetkizgen árbir jańalyq ózimen birge múmkindikter men qaýip- qaterlerdi qatar ala keledi. Sonyń biri- dipfeik (deepfake) tehnologiiasy. Bul termin jasandy intellekt (AI) pen tereń oqytý (deep learning) ádisteriniń kómegimen jasalatyn jalǵan aýdio, beine nemese foto kontentti bildiredi. Osy jaiynda biz PhD kandidaty, Astana IT University aǵa oqytýshysy Qospaqov Aitýar Meiramulymen suhbattasyp, dipfeikten qorǵanýdyń joldary týraly sóz qozǵadyq.
Tsifrlyq kózboiaýshylyq: Dipfeik degen ne?
Maman pikiri:
«Dipfeik» sózi aǵylshyn tilindegi «deep learning» (tereń oqytý) jáne «fake» (jalǵan)uǵymdarynyń qosyndysynan shyqqan. Bul – jasandy intellekttiń kómegimen adamnyń beinesi men daýysyn dálme-dál kóshirip, jalǵan foto, video nemese aýdio jasaý tehnologiiasy. Máselen, siz eshqashan sóilemegen nemese jasaǵan joq isińiz beinejazbada dál sizdiń keipińizben kórsetilýi múmkin. Túrińiz, mimikańyz, tipti daýys yrǵaǵyńyz- bári bir sátte jalǵan oqiǵaǵa ainalýy ǵajap emes.»
Dipfeik jáne kiberqylmys
«Dipfeik- kiberqylmystyń jańa quraly. Bastapqyda dipfeik kino men oiyn-saýyq salasynda qoldanylǵanymen, keiin bul tehnologiia kiberqylmystyq áreketterge taptyrmas quralǵa ainaldy. Búginde dipfeik arqyly adamdardyń bedeline nuqsan keltirip, qarjy jymqyrý, shantaj jasaý, jalǵan aqparat taratý siiaqty áreketter jii kezdesýde.
Dipfeik tehnologiiasyn qoldaný mysaldary:
Alaiaqtyq: ziiankester dipfeik arqyly kompaniia basshysynyń daýysyn ainytpai salyp, qyzmetkerlerge aqsha aýdarýǵa buiryq bergendei kórinis jasai alady. Bul- iri qarjy alaiaqtyǵyna jol ashatyn qaýipti ádis.
Jalǵan aqparat taratý jáne bedelge nuqsan keltirý: dipfeik kómegimen feik jańalyqtar nemese adamdy masqaralaityn jalǵan kontent jasalyp, qoǵamda adasýshylyq týǵyzyp, tulǵanyń abyroiyna syzat túsýi múmkin.
Jaǵymdy ári paidaly qoldanysy da bar: bul tehnologiia daýysynan aiyrylǵan adamdarǵa tabiǵi sóileý múmkindigin qaitarýǵa, filmderdi ártúrli tilge beiimdeýge nemese aýdiokitaptar jasaýǵa kómektese alady.»,- deidi maman.
«Paidaly» tsifrlyq jaǵy
Búginde bul tehnologiia kino indýstriiasynda sátti qoldanylyp júr. Ol akterdiń tsifrlyq kóshirmesin jasap, film túsirýde paidalanýǵa jáne shyǵarmashylyq múmkindikterdi keńeitýge jol ashady. Sapaly imitatsiia jarnamalyq rolikter jasaý men marketingtik biýdjetti únemdeýde de tiimdi.
Dipfeik tehnologiiasy adamdardyń daýysyn imitatsiialaý úshin de qoldanylýy múmkin. Bul dýbliaj sapasyn arttyrýǵa kómektesedi. Sonymen qatar, dipfeikti mýzeilerde, galereialarda jáne art-keńistikterde tolyqtyrylǵan shynaiylyq retinde paidalanýǵa bolady.
Deepfake: qalai tanýǵa bolady jáne qalai qorǵaný kerek?
«Eger kúmánińiz bolsa- aldymen videony óz betińshe taldap kórińiz: shyn video ma, álde jalǵan ba? Naqty emes tustar men qalyptan aýytqýlarǵa nazar aýdaryńyz. Bul- ersi qimyldaǵan erin men qas, durys emes jypylyqtaý, jaryqtyń birkelki túspeýi, teri reńiniń aiyrmashylyqtary, keskin sapasynyń ártúrliligi, elementterdiń kómeski shekaralary jáne taǵy da basqa maida, alǵashqy kezden baiqalmaityn belgiler bolýy múmkin. Sonymen qatar, kelesi belgilerge nazar aýdarǵanyńyz jón: videodaǵy adamnyń júzi anyq kórinbeýi nemese buldyr bolyp shyǵýy. Sóilesý kezinde mimikanyń bolmaýy (ashyq qoljetimdi dipfeik jasaý quraldary kóbine adamnyń bet- álpet qimylyn dál jetkize almaidy). Dipfeikterde kóbine tek bet bóligi aýystyrylady, sondyqtan shekara baiqalýy múmkin – kóleńkeniń , jaryqtyń jáne teri reńiniń aiyrmashylyqtary kózge túsedi.
Sondai- aq, videodan sóilesken kezde adamdy shashyn túzetip, kózildirigin sheshýdi siiaqty qarapaiym is- áreketterdi jasaýdy suraýǵa bolady. Ádette mundai áreketter kezinde dipfeik arqyly jasalǵan beinede aqaýlar paida bola bastaidy- siz ony ońai baiqaisyz.
Alaida qazirgi tańda tehnologiialar óte jyldam damýda. Sońǵy býyndaǵy dipfeikter shynaiyǵa qatty uqsaidy, jáne ony ajyratý qiyn bolyp keledi. Keide olardy jai kózben ajyratý múmkin emes. Mundai jaǵdaida arnaiy taný baǵdarlamalary kómekke keledi. Olar videony muqiiat saraptap, dipfeik jasaý kezinde paida bolǵan óte usaq burmalaýshylyqtardy anyqtaidy. Mundai skanerler foto jáne video kontentpen jaqsy jumys isteidi.
Aýdiodipfeikterdi anyqtaý qiynyraq biraq olardy jasaý asa kúrdeli emes: mundai jalǵan jazbany sintezdeý úshin, adamnyń daýsy jazylǵan bir ǵana aýdiojazba jetkilikti. Qazirgi tańda aýdiojazbalardy kádimgi mátin siiaqty óńdeýge múmkindik beretin tehnologiialar da bar.
Aýdiofeikti qosymsha quraldarsyz taný óte qiyn. Ǵalymdar bul máseleni sheshý úshin erekshe tásil usyndy- adamnyń daýys apparatyna (til, jaq, erin siiaqty anatomtialyq erekshelikterge) súiený. Sebebi jasandy intellekt kómegimen dybys shyǵarylǵanda, osy tabiǵi erekshelikter eskerilmeidi. Iaǵni, dipfeik aýdiosynda adam eshqandai qatelik jibermei, «mmm» siiaqty artyq sózderdi qoldanbai, monotondy, bir qalypty sóileidi»,- deidi maman.
Dipfeikten qalai qorǵanýǵa bolady?
«Eń tiimdi qorǵanys- qaýipsizdik erejelerin saqtaý:
Jeke foto jáne videońyzdy áleýmettik jelilerge ne bógde servisterge júktemeýge tyrysyńyz (nemese eń bolmaǵanda, olardy shekteýli túrde ǵana jariialańyz);
Áriptesterińiz ben týystaryńyzdy dipfeiktiń qalai jumys isteitini jáne onyń qandai qaýip- qaterge ákelýi múmkin ekeni týraly habardar etińiz;
Eger sizge usynylǵan aqparat kúmán týdyrsa- ony rastaý úshin balama bailanys arnasyn paidalanyńyz;
Sóilesip otyrǵan adamnyń tulǵasyn rastaý qajet bolsa,tek siz ekeýińiz ǵana biletin qandai da bir derekti surańyz;
Kiberqaýipsizdiktiń negizgi talaptaryn ustanyńyz: qupiiasózderdi senimdi saqtaý, derekterdi qorǵaý, ziiandy baǵdarlamalardan qorǵaný, derekterdi saqtyq kóshirmeleý jáne t.b. osyndai saqtyq sharalaryn qoldaný qajet.
Alaida mundai shabýyl túrlerinen qorǵanýdyń basty joly- paidalanýshylardy bul qaýipter týraly aldyn ala habardar etý jáne olarmen betpe- bet kelgen jaǵdaida daiyn bolýyn qamtamasyz etý»,- deidi maman.
Qosymsha aqparat retinde:
Dipfeikti anyqtaýǵa kómektesetin baǵdarlamalar:
Forensically- sýretterdi taldaýǵa arnalǵan tegin ári túsinikti quraldar jiyntyǵy.
Image Edited- fotosýretterdegi ózgeristerdi anyqtap, piksel men tús deńgeiinde saraptama júrgizetin tegin servis.
Ghiro- kóptegen sýretterdi avtomatty túrde taldap, kriminalistikalyq zertteý júrgizýge arnalǵan baǵdarlama.
Truepic- foto jáne videomaterialdarǵa ózgeris engizilgen-engizilmegenin tekseredi.
KaiCatch- jasandy intellekt arqyly foto men videodaǵy anomaliialar men burmalaýshylyqtardy anyqtaidy.
Dipfeik tehnologiiasy kún saiyn jetilip, shynaiy kontentten ajyratý barǵan saiyn qiyndai túsýde. Osyǵan bailanysty árbir adam tsifrlyq saýatty bolýy kerek. Eń basty qorǵanys- bul aqparattandyrylǵan bolý. Óz foto- video materialdaryńyzdy ashyq jariialaýdan bas tartý, jaqyndaryńyzdy osyndai tehnologiialardyń qaýpi jaily habardar etý jáne kiberqaýipsizdik erejelerin saqtaý- sizdiń jeke derekterińiz ben abyroiyńyzdy qorǵaýdyń negizgi joly.
