Qazaqstan jolbarysty onyń tarihi taralý aimaǵyna qaitarý baǵdarlamasynyń negizgi kezeńin bastady: «Ile-Balqash» memlekettik tabiǵi rezervatyna Resei Federatsiiasynan ákelingen tórt amýr jolbarysy – eki eresek daraq jáne jolbarystyń eki tóli jetkizildi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Janýarlar Habarovsk ólkesiniń jabaiy tabiǵatynan ustalyp, Ortalyq Aziiada iri jyrtqyshtyń popýliatsiiasyn qalpyna keltirý jónindegi halyqaralyq yntymaqtastyq sheńberinde berildi.
Qaita jersindirý baǵdarlamasy jolbarysty 70 jyldan astam ýaqyt buryn joiylyp ketken óńirge qaitarýǵa baǵyttalǵan. Qazaqstan ony praktikalyq iske asyrýǵa 2010 jyly Sankt-Peterbýrg qalasynda ótken jolbarysty saqtaý jónindegi forýmda qol jetkizilgen halyqaralyq ýaǵdalastyqtardan keiin kiristi. Atalǵan forýmda jolbarys taralǵan elder jabaiy tabiǵattaǵy jolbarystardyń sanyn qalpyna keltirý nietin rastady, al Qazaqstan tiisti jobany iske asyrýǵa daiyn ekenin málimdedi.
Baǵdarlamanyń ǵylymi negizi 2010–2015 jyldary ázirlengen Qazaqstan Respýblikasynda jolbarysty qaita jersindirý tujyrymdamasy boldy. Ol qazaqstandyq jáne reseilik mamandardyń, sondai-aq Halyqaralyq tabiǵat qorǵaý odaǵy sarapshylarynyń qatysýymen daiyndaldy. Qazirgi ǵylymi derekter barlyq qurlyqtyq jolbarystardyń bir túrshege – Panthera tigris tigris jatatynyn rastaidy. Osyǵan bailanysty amýr jáne turan jolbarystary ǵalymdar tarapynan jeke túrsheler emes, geografiialyq popýliatsiialar retinde qarastyrylady. Bul Ortalyq Aziiada joiylyp ketken popýliatsiiany qalpyna keltirý maqsatynda amýr jolbarysyn paidalanýǵa ǵylymi negiz qalyptastyrady.
Qazaqstandyq, reseilik jáne halyqaralyq sarapshylardyń birlesken zertteýleriniń qorytyndysy boiynsha qaita jersindirý úshin eń qolaily aýmaq retinde ońtústik Balqash óńiri – Ile ózeniniń atyraýy aýdany jáne oǵan irgeles tabiǵi keshender aiqyndaldy. Jobany iske asyrýǵa daiyndyq sheńberinde osy óńirde «Ile-Balqash» memlekettik tabiǵi rezervaty qurylyp, negizgi mekendeý oryndaryn qalpyna keltirý jumystary júrgizildi, sondai-aq janýarlardy ustaý, beiimdeý jáne keiinnen jabaiy tabiǵatqa jiberý úshin infraqurylym qalyptastyryldy.
2025 jylǵy 12 qarashada Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Resei Federatsiiasyna memlekettik sapary kezeńinde Qazaqstan Respýblikasynyń Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Erlan Nysanbaev pen Resei Federatsiiasynyń Tabiǵi resýrstar jáne ekologiia ministri Aleksandr Kozlov Resei Federatsiiasynan Qazaqstan Respýblikasyna amýr jolbarystaryn ákelý jónindegi is-sharalar josparyna qol qoidy. Qujat joba sheńberindegi ekijaqty yntymaqtastyqty iske asyrýdyń praktikalyq tetikterin bekitti.
Qazaqstanǵa kelgennen keiin jolbarystar «Ile-Balqash» rezervatynyń arnaiy daiyndalǵan qorshaýlaryna ornalastyrylyp, mamandardyń baqylaýyna alyndy. Aldaǵy kezeńde karantin, beiimdeý jáne janýarlardyń jai-kúiin keshendi baǵalaý sharalary kózdelgen. Tabiǵi mekendeý ortasyna jiberer aldynda jolbarystarǵa spýtniktik qarǵybaýlar taǵylyp, bul olardyń qozǵalysyn turaqty baqylaýdy jáne mamandardyń jedel áreket etýin qamtamasyz etedi.
Jobany iske asyrý óńirdegi eń mańyzdy tabiǵat qorǵaý bastamalarynyń biri retinde qarastyrylady. Ile ózeniniń atyraýy men ońtústik Balqash óńirinde jolbarystyń turaqty popýliatsiiasyn qalyptastyrý ekologiialyq tepe-teńdikti qalpyna keltirýge, ekojúielerdi qorǵaýdy kúsheitýge jáne bioalýantúrlilikti saqtaý salasyndaǵy Qazaqstannyń halyqaralyq mártebesin arttyrýǵa yqpal etetin bolady
