قازاقستان جولبارىستى ونىڭ تاريحي تارالۋ ايماعىنا قايتارۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزگٸ كەزەڭٸن باستادى: «ٸلە-بالقاش» مەملەكەتتٸك تابيعي رەزەرۆاتىنا رەسەي فەدەراتسيياسىنان ەكەلٸنگەن تٶرت امۋر جولبارىسى – ەكٸ ەرەسەك داراق جەنە جولبارىستىڭ ەكٸ تٶلٸ جەتكٸزٸلدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
جانۋارلار حاباروۆسك ٶلكەسٸنٸڭ جابايى تابيعاتىنان ۇستالىپ, ورتالىق ازييادا ٸرٸ جىرتقىشتىڭ پوپۋلياتسيياسىن قالپىنا كەلتٸرۋ جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق شەڭبەرٸندە بەرٸلدٸ.
قايتا جەرسٸندٸرۋ باعدارلاماسى جولبارىستى 70 جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن جويىلىپ كەتكەن ٶڭٸرگە قايتارۋعا باعىتتالعان. قازاقستان ونى پراكتيكالىق ٸسكە اسىرۋعا 2010 جىلى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا ٶتكەن جولبارىستى ساقتاۋ جٶنٸندەگٸ فورۋمدا قول جەتكٸزٸلگەن حالىقارالىق ۋاعدالاستىقتاردان كەيٸن كٸرٸستٸ. اتالعان فورۋمدا جولبارىس تارالعان ەلدەر جابايى تابيعاتتاعى جولبارىستاردىڭ سانىن قالپىنا كەلتٸرۋ نيەتٸن راستادى, ال قازاقستان تيٸستٸ جوبانى ٸسكە اسىرۋعا دايىن ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
باعدارلامانىڭ عىلىمي نەگٸزٸ 2010–2015 جىلدارى ەزٸرلەنگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جولبارىستى قايتا جەرسٸندٸرۋ تۇجىرىمداماسى بولدى. ول قازاقستاندىق جەنە رەسەيلٸك مامانداردىڭ, سونداي-اق حالىقارالىق تابيعات قورعاۋ وداعى ساراپشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن دايىندالدى. قازٸرگٸ عىلىمي دەرەكتەر بارلىق قۇرلىقتىق جولبارىستاردىڭ بٸر تٷرشەگە – Panthera tigris tigris جاتاتىنىن راستايدى. وسىعان بايلانىستى امۋر جەنە تۇران جولبارىستارى عالىمدار تاراپىنان جەكە تٷرشەلەر ەمەس, گەوگرافييالىق پوپۋلياتسييالار رەتٸندە قاراستىرىلادى. بۇل ورتالىق ازييادا جويىلىپ كەتكەن پوپۋلياتسييانى قالپىنا كەلتٸرۋ ماقساتىندا امۋر جولبارىسىن پايدالانۋعا عىلىمي نەگٸز قالىپتاستىرادى.
قازاقستاندىق, رەسەيلٸك جەنە حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ بٸرلەسكەن زەرتتەۋلەرٸنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا قايتا جەرسٸندٸرۋ ٷشٸن ەڭ قولايلى اۋماق رەتٸندە وڭتٷستٸك بالقاش ٶڭٸرٸ – ٸلە ٶزەنٸنٸڭ اتىراۋى اۋدانى جەنە وعان ٸرگەلەس تابيعي كەشەندەر ايقىندالدى. جوبانى ٸسكە اسىرۋعا دايىندىق شەڭبەرٸندە وسى ٶڭٸردە «ٸلە-بالقاش» مەملەكەتتٸك تابيعي رەزەرۆاتى قۇرىلىپ, نەگٸزگٸ مەكەندەۋ ورىندارىن قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ, سونداي-اق جانۋارلاردى ۇستاۋ, بەيٸمدەۋ جەنە كەيٸننەن جابايى تابيعاتقا جٸبەرۋ ٷشٸن ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرىلدى.
2025 جىلعى 12 قاراشادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ رەسەي فەدەراتسيياسىنا مەملەكەتتٸك ساپارى كەزەڭٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ ەرلان نىسانباەۆ پەن رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جەنە ەكولوگييا مينيسترٸ الەكساندر كوزلوۆ رەسەي فەدەراتسيياسىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا امۋر جولبارىستارىن ەكەلۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالار جوسپارىنا قول قويدى. قۇجات جوبا شەڭبەرٸندەگٸ ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ٸسكە اسىرۋدىڭ پراكتيكالىق تەتٸكتەرٸن بەكٸتتٸ.
قازاقستانعا كەلگەننەن كەيٸن جولبارىستار «ٸلە-بالقاش» رەزەرۆاتىنىڭ ارنايى دايىندالعان قورشاۋلارىنا ورنالاستىرىلىپ, مامانداردىڭ باقىلاۋىنا الىندى. الداعى كەزەڭدە كارانتين, بەيٸمدەۋ جەنە جانۋارلاردىڭ جاي-كٷيٸن كەشەندٸ باعالاۋ شارالارى كٶزدەلگەن. تابيعي مەكەندەۋ ورتاسىنا جٸبەرەر الدىندا جولبارىستارعا سپۋتنيكتٸك قارعىباۋلار تاعىلىپ, بۇل ولاردىڭ قوزعالىسىن تۇراقتى باقىلاۋدى جەنە مامانداردىڭ جەدەل ەرەكەت ەتۋٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
جوبانى ٸسكە اسىرۋ ٶڭٸردەگٸ ەڭ ماڭىزدى تابيعات قورعاۋ باستامالارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە قاراستىرىلادى. ٸلە ٶزەنٸنٸڭ اتىراۋى مەن وڭتٷستٸك بالقاش ٶڭٸرٸندە جولبارىستىڭ تۇراقتى پوپۋلياتسيياسىن قالىپتاستىرۋ ەكولوگييالىق تەپە-تەڭدٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋگە, ەكوجٷيەلەردٸ قورعاۋدى كٷشەيتۋگە جەنە بيوالۋانتٷرلٸلٸكتٸ ساقتاۋ سالاسىنداعى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق مەرتەبەسٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتٸن بولادى
