Eske sala ketsek, 1860 jyldan beri Reseidiń qolynda bolǵan bul aýmaqty Qytai Reseige Pekin kelisiminiń bóligi retinde bergen. Alaida, 20 000 sharshy mildi quraityn bul aimaqty Qytai áli kúnge deiin óziniń bastapqy ataýymen «Haishenvai» dep ataidy.
Bir aita keterligi, Qytai men Resei ǵasyrlar boiy osy ortaq shekara aiasynda teketireske baryp júr. Resei tóńkerisine deiin etnikalyq qytailar aimaqtaǵy jumys kúshiniń 40%-dan astamyn quraǵan. 1907 jylǵy halyq sanaǵy boiynsha, Reseidiń Qiyr Shyǵys aimaǵynda shamamen 62 000 qytai ómir súredi. Tipti, qytailyqtar maýsymdyq transshekaralyq jumystardy atqaryp otyrǵandyqtan kórsetkish budan da kóp bolýy múmkin.
Sol sebepten demografiialyq jaǵdai da kún ótsen saiyn ózgerýde. Búginde Resei týǵan jerinen kúshtep qýylǵan ýkraindardy osy aimaqqa qonystandyrý saiasatyn júzege asyrmaqshy.
Vladivostokqa áser etetin memleketaralyq «bólisý kelisimderin» joiý qiynǵa túspek. Eger Resei bolashaqta Qytaidyń portqa kirýine shekteý qoiǵysy nemese tyiym salǵysy kelse, diplomatiialyq saldarsyz muny isteý ońaiǵa soqpaidy. Beijiń muny árine biledi jáne óziniń uzaq merzimdi maqsaty retinde aimaqtaǵy yqpalyn odan ári kúsheitý týraly kelisimdi usynǵan bolýy múmkin.
Eki derjava tek 2008 jyly ǵana qol qoiǵan ǵasyrlar boiy qalyptasqan shekaralyq qaqtyǵysqa bailanysty aimaqtyq demarkatsiia týraly resmi qarardy eskere otyryp, Qytaidyń qazirgi kelisimderdi joiýǵa tyrysýy kútpegen jaǵdai ma? Demografiialyq jaǵdaidyń ózgerýin qaperge alsaq, mundai qadamdy Pýtinniń Ýkrainaǵa basyp kirýin aqtaý úshin qoldanýdan qoryqpaityn logika deýge bola ma?
Shyndyǵynda, Qytaidyń Vladivostok pen onyń tóńiregine qoiatyn talaptary Taivanǵa jaqynda qoiǵan talaptarynan góri tarihi tamyry tereńde. Degenmen, Vladimir Pýtin aýmaqty tastap ketýshi emes, «territoriiany keńeitýshi» sanalyp otyr. Reseidiń shyǵys geosaiasi qurylymynyń mundai mańyzdy bóligin ádeii qaitarý týraly arnaiy kelisimniń bolýy ekitalai.
Biraq Reseidiń orasan zor resýrstary men álsiz qorǵalǵan shyǵys shekarasy Reseidiń Ýkrainadaǵy áskeri shyǵynymen birge Vladivostokty bolashaq geosaiasi shielenisterdiń áleýetti oshaǵy retinde elemeýge bolmaidy degendi bildire me? Eki alyp memlekettiń ne oilaǵany, ne kózdegeni bar? Biraq máseleniń astaryna úńilsek, árkim óz qotyryn ózi qasýǵa bel býǵany baiqalady.
