Qazaqstanǵa ákelingen jolbarystardyń jaǵdaiy belgili boldy

Qazaqstanǵa ákelingen jolbarystardyń jaǵdaiy belgili boldy
Ekologiia ministrliginen

Qazaqstanǵa popýliatsiiasyn qalpyna keltirý baǵdarlamasy aiasynda ákelingen amýr jolbarystary jańa mekenine beiimdelip, ań aýlai bastaǵan. Bul týraly «Amýr jolbarysy» ortalyǵynyń bas direktory Sergei Aramilev Habarovskide ótken baspasóz máslihatynda málimdedi, dep habarlaidy dalanews.kz.

2026 jylǵy mamyrda Resei Qazaqstanǵa tarihi mekeninde jolbarystardyń sanyn qalpyna keltirý baǵdarlamasy aiasynda tórt amýr jolbarysyn tapsyrǵan. Jyrtqyshtar Ile-Balqash memlekettik tabiǵi rezervatyna jetkizildi.

Olardyń alǵashqysy – Úmit esimdi urǵashy jolbarys shilde aiynyń sońynda, al Amýr esimdi atalyǵy qazan aiynyń sońynda tabiǵatqa jiberildi. Jyrtqyshtardy azyqpen qamtamasyz etý úshin rezervat aýmaǵyna 300-den astam buǵy men qulan jiberilgen.

Sergei Aramilevtiń aitýynsha, eki jolbarystyń da jaǵdaiy jaqsy. Olar belgilengen aýmaqtan shyqpai, ózdiginen qorek taýyp júr. Ásirese Úmit turaqty túrde ań aýlai bastaǵan. Onyń oljalarynyń arasynda qaban, Buqar buǵysy jáne qasqyr bar.

Al atalyq jolbarystyń da ań ustaǵany belgili. Alaida mamandar onyń naqty qandai janýardy aýlaǵanyn ázirge anyqtamaǵan. Joba talaptaryna sáikes, jyrtqysh aýlanǵan jerden alystaǵannan keiin ǵana mamandar oqiǵa ornyna baryp, qalǵan izder arqyly onyń oljasyn anyqtai alady.

Jolbarystar bir-birine jup bola ma?

Mamandar eki jolbarystyń jup quryp, urpaq ákelýinen úmitti. Degenmen olardyń bir-birin qabyldamaýy da múmkin.

Úmit tabiǵatqa atalyǵynan erterek jiberilgen. Ol qazirdiń ózinde ózine tiesili aýmaqty belgilep úlgergen. Sondyqtan mamandar Amýr onyń qaldyrǵan izderin taýyp, urǵashy jolbarystyń bar ekenin sezedi dep kútedi.

Sergei Aramilevtiń aitýynsha, jyrtqyshtardyń eresek ári kóbeiýge qabiletti daraqtary tańdalǵan. Biraq olardyń minez-qulqy tek tabiǵi instinktke bailanysty emes. Keide janýarlar bir-birin qabyldamai qoiýy múmkin.

Eger eki jolbarys jup qura almasa, atalyǵy basqa urǵashyny izdeýi yqtimal. Qazir olardyń arasy bir táýliktik jol júrýge jetetin qashyqtyqta ornalasqan.

Mamandardyń aitýynsha, baǵdarlamanyń nátijeli bolǵanyn Úmittiń urpaq ákelýi kórsetedi.

Jolbarystar táýligine 15 shaqyrymǵa deiin júredi

Eki jolbarysqa da GPS qurylǵysy ornatylǵan arnaiy qarǵybaý taǵylǵan. Ol arqyly janýarlardyń qozǵalysy men ornalasqan jeri baqylanady. Qurylǵynyń signaly spýtnikke saǵat saiyn jáne táýligine bir ret jiberiledi.

Úmittiń qozǵalysyn zerttegen mamandar onyń táýligine 7-15 shaqyrym júretinin anyqtaǵan. Demalý uzaqtyǵy men qozǵalys qarqyny da Habarovsk jáne Primore ólkelerindegi jabaiy jolbarystardyń tirshiligine uqsas.

Kelesi jyly Qazaqstanda taǵy eki jolbarysty tabiǵatqa jiberý josparlanyp otyr. Ol kezde olardyń da eresek jasqa jetýi kózdelgen.

Mamandar aldymen jyrtqyshtardyń jańa aýmaqta qalai ornalasatynyn baqylamaq. Sebebi jolbarystar ózderine belgilengen aýmaqtan tys jerlerdi de meken etýi múmkin. Zertteý nátijesine qarai keiin qansha jolbarys jiberý kerektigi sheshiledi.

Qazaqstandyq mamandar Ile-Balqash aýmaǵynda 50-ge deiin jolbarys tirshilik ete alady dep esepteidi. Al reseilik sarapshylar ázirge saqtyq tanytyp otyr. Olardyń pikirinshe, turaqty popýliatsiia qalyptastyrý úshin 10-15 jolbarys jetkilikti bolýy múmkin.

Aita keteiik, amýr jolbarysy – Qazaqstan aýmaǵynda buryn mekendegen, búginde joiylyp ketken turan jolbarysynyń genetikalyq jaǵynan eń jaqyn týysy.