Naqty sandarǵa júginetin bolsaq, 2018 jyly Qazaqstanda turmystyq zorlyq-zombylyqtyń 24,8 myń oqiǵasy tirkelse, 2021 jyldyń qorytyndysy boiynsha olardyń sany 16,9 paiyzǵa ósip, 29 myń oqiǵany quraǵan. Elimizde qanshama qaiǵyly da qaraly oqiǵalar otbasy shańyraǵynyń akstynda, «jabyq esik» jaǵdaiynda bolyp jatqanyn da aitý óte aýyr. Eń ókinishtisi, mundai saldary qorqynyshty janjaldardyń deni jabýly qazan kúiinde, jasyryn qalyp jatady. Otbasylyq zorlyq-zombylyqtyń kóptegen qurbandary politsiiaǵa barmaidy, aryz jazbaidy. Muny súiekke tańba, uiat sanaidy.
Qazaqstan biligi osy ýaqytqa deiin de turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúresýdiń kóptegen joldaryn qarastyryp kórdi. Bul sharalardyń qataryna qylmystardy dekriminalizatsiialaý men dáleldemeleri jetkiliksiz degen syltaýmen bostandyqqa jiberilgen qylmyskerlerge de kiredi.
Biylǵy naýryz aiynda ǵana Human Rights Watch quqyq qorǵaý uiymy elimizdegi otbasylarda bolyp jatqan zorlyq-zombylyq oqiǵalarynyń sebepkerlerin qylmystyq jaýapkershilikke tartýǵa taǵy da shaqyrdy. Bul atalǵan halyqaralyq uiymnyń Qazaqstanǵa qarata jasaǵan alǵashqy málimdemesi emes. Sol sebepten de ótken jylǵy qyrkúiek aiyndaǵy Joldaýynda Qasym-Jomart Toqaev quqyq qorǵaý organdaryna turmystyq zorlyq-zombylyq jasaýshylardy qylmystyq jaýapkershilikke tartý qajettigin shegelep tapsyrdy. Memleket basshysy munyń osy baǵyttaǵy keleńsiz oqiǵalardyń azaiýyna septesetinine senim bildirdi.
Prezident halyqqa bas qujatyn jariialaǵan soń, kóp uzamai Ishki ister ministrligi osy máseleni kóteretin zańǵa jańadan ózgertýler engizýdi usyndy. Onyń ishinde ákimshilik qamaýǵa alý merzimin uzartý, quqyq buzýshylyq qaitalanǵan jaǵdaida taraptardyń tatýlasý múmkindigin alyp tastaý, janjaldasyp júrgen otbasylardy kóshe tazalaýǵa jiberý siiaqty jazalaýlarǵa alyp keletin baptar bar.
Alaida, #NeMolchiKZ quqyq qorǵaý qorynyń jetekshisi Dina Tańsári bul bastamalarǵa jái ǵana kózboiaýshylyq dep baǵa berdi. Onyń paiymynsha, Qazaqstan turmystyq zorlyq-zombylyqpen kúresý strategiiasyn tájiribeden ótkizý retinde qarap otyr. Mundai jaǵdaidyń deninde qatelikter basym bolady. Sondyqtan da elimizdegi zorlyq-zombylyq deńgeii joǵary kórsetkishterdi saqtap tur.
Statistikalyq derekterge súiensek, 2015-2021 jyldar aralyǵynda turmystyq zorlyq-zombylyqqa bailanysty oryn alǵan barlyq quqyq buzýshylyqtardyń 97,3 paiyzy ákimshilik jaýapkershilikpen shektelgen. Bul degenimiz sol qylmys úshin áldeqaida jeńil jazalardyń qataryna jatady. Quqyq buzýshylyqtardyń tek 2,7 paiyzy qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan.
2015 jyldan 2022 jyldyń maýsymyna deiingi ýaqytta elimizde jyl saiyn turmystyq zorlyq-zombylyq sipatyna keletin 29,3 myńǵa jýyq quqyq buzýshylyq tirkelipti. Osy kezeńde otbasynda shý shyǵaryp, jaqyndaryn uryp-soqqan 23,6 myńǵa jýyq turǵyn (80,4 paiyz) ákimshilik jaýapkershilikke ǵana tartylǵan. Sonymen birge, 2021 jyly IIM Ákimshilik politsiia komiteti tóraǵasynyń orynbasary Aleksei Miliýk osy baǵyttaǵy barlyq ákimshilik isterdiń 60 paiyzy erli-zaiyptylardyń tatýlasýyna bailanysty toqtatylǵanyn jariialady. Al muny eshqandai da oń kórsetkish retinde sanaýǵa kelmeidi. Bul «bas jarylsa, bórik ishinde, qol synsa, jeń ishinde» degenniń keri.
Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statistika komitetiniń málimetinshe, 2015 jyldan 2022 jyldyń qyrkúiegine deiin orta eseppen otbasylyq-turmystyq qatynastar salasynda jylyna shamamen 752 qylmystyq is qozǵalǵan. Bul isterdiń 84,7 paiyzy adam óltirýge, densaýlyqqa qasaqana aýyr ziian keltirýge jáne aýyrlyǵy ortasha ziian keltirýge negizdelgen baptar aiasynda tirkelgen.
Elimizdiń Qylmystyq kodeksine sáikes, adamǵa qatysty zorlyq-zombylyqty qylmystyq quqyq buzýshylyq retinde taný úshin onyń densaýlyqqa keltirgen zalaly ortasha aýyrlyqtan kem bolmaýy tiis. Bul jábirlenýshiniń densaýlyq jaǵdaiynyń buzylýynyń uzaqtyǵymen de anyqtalady. Ol kem degende úsh jetiden asýy qajet. Onyń ózinde turmystyq zorlyq-zombylyq jasaǵan adam jaqynynyń miy shaiqalatyndai uryp-soǵyp, otbasy músheleriniń aiaq-qoldaryn, jaqtaryn nemese basyn zaqymdaýy qajet. Al jábirlenýshi aýrýhanada 21 kúnnen az jatsa, onda bul jaraqattar jeńil sanatqa aýystyrylady, álgi jaqynyn aiamaityn basbuzar tek eskertý túrindegi jaza alady.
Mundai jazalaý túriniń zorlyq-zombylyq qurbanyna qalai áser etetinin oilaýdyń ózi júikege salmaq túsiredi. Qazaqstandaǵy zorlyq-zombylyqtyń, tipti óte aýyr jaǵdailary da jeme-jemge kelgende ákimshilik sipat alyp, op-ońai sheshilip ketetinin de jasyryp jaba almaimyz.
Dese de, kúni jasaqtalǵan jańa Parlament osy olqylyqtyń ornyn toltyrady degen senim basym. Óitkeni, Májilistiń júzge tarta depýtatynyń otyz paiyzyn múgedektigi bar azamattar, jastar, áielder quraidy. Olar áleýmettik problemalardy tereń túsinedi, túbegeili zerdeleidi, halyqtyń paidasyna qyzmet etetin zańdardy qabyldaidy dep úmittenemiz. Bulai deýimizge sebep te joq emes. Qazirgi kezde joǵarǵy palatada otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq máselesin kóteretin qujat talqylaný ústinde. Qoǵamnyń igligine qyzmet etetin zań qabyldanady dep seneiik.
