Klimattyń ózgerýi Qazaqstandaǵy sý resýrstaryna tikelei áser etip jatyr. Bul el ekonomikasynyń turaqtylyǵyna yqpal etetin mańyzdy faktorlardyń biri. Mundai pikirdi Qazaq Expert Club sarapshysy, sý saiasaty jónindegi maman Qýanysh Ózbekov aitty, dep habarlaidy dalanews.kz.
Onyń sózinshe, keiingi jyldary Jaiyq, Tobyl, Ertis jáne Esil ózenderindegi sý deńgeii turaqty túrde tómendep keledi. Sonymen qatar Balqash kóli men Kaspii teńiziniń sý aidyny da tarylyp jatyr.
Sarapshy klimattyq tsikldiń ózgergenine nazar aýdardy. Qys jylynyp, qardyń jinalýy men erý tártibi ózgergen. Sonyń saldarynan sýdyń bir bóligi sý qoimalaryna jetpei, erte sińip ketedi nemese býlanyp joǵalady.
Qýanysh Ózbekovtiń aitýynsha, 2024 jylǵy sý tasqyndary eldiń osyndai qaýipterge qanshalyqty osal ekenin kórsetti. Apat kezinde 170 myńnan astam adam úilerin tastap ketýge májbúr bolǵan, al myńdaǵan ǵimaratty sý basqan.
"Boljamdarǵa sáikes, 2040 jylǵa qarai Qazaqstandaǵy sý tapshylyǵy qajetti kólemniń 50 paiyzyna deiin jetýi múmkin. Al 2050 jylǵa qarai sý daǵdarysy eldiń jalpy ishki ónimin 6 paiyzǵa tómendetýi yqtimal. Sondyqtan bul másele ekologiia sheńberinen shyǵyp, ekonomikalyq turaqtylyqqa áser etetin mańyzdy faktorǵa ainalyp otyr", – dedi sarapshy.
Onyń aitýynsha, Qazaqstan ekonomikasy sýdy kóp qajet etedi. Qazirgi tańda bir ónim birligin óndirýge orta eseppen 109 tekshe metr sý jumsalady. Bul kórsetkish AQSh pen Reseiden 2,5 ese, al Avstraliiadan bes ese joǵary.
Sarapshy muny sý resýrstaryn paidalaný tiimdiliginiń tómendigimen jáne keibir salalardaǵy tehnologiialyq artta qalýmen bailanystyrdy.
Máseleni kúrdelendiretin taǵy bir jait – eldegi ózen sýlarynyń shamamen jartysy Qazaqstannan tys jerde qalyptasady. Al respýblika transshekaralyq ózen alaptarynyń tómengi bóliginde ornalasqan.
"Bul Qazaqstandy kórshi elderdiń sý saiasatyna táýeldi etedi jáne óńirlik yntymaqtastyqty nyǵaitýdy talap etedi", – dedi Qýanysh Ózbekov.
Onyń aitýynsha, bul syn-qaterlerge jaýap retinde memleket birqatar shara qabyldap jatyr. 2025 jyldyń sáýirinde jańa Sý kodeksine qol qoiylyp, onda alǵash ret "sý qaýipsizdigi" uǵymy engizildi.
Qujat aiasynda 20 jańa sý qoimasyn salý, 15 sý qoimasyn jańǵyrtý jáne 14 myń shaqyrym irrigatsiialyq jelini qalpyna keltirý josparlanǵan. Sondai-aq 2030 jylǵa qarai sý ysyrabyn 25 paiyzǵa deiin azaitý kózdelip otyr.
Degenmen sarapshy negizgi másele qabyldanǵan sheshimderdi sapaly júzege asyrý ekenin atap ótti. Onyń aitýynsha, tamshylatyp jáne jańbyrlatyp sýarý siiaqty zamanaýi tehnologiialar sýdy 50 paiyzǵa deiin únemdeýge múmkindik beredi ári ónimdilikti arttyrady.
"Qazaqstan qazir mańyzdy tańdaý kezeńinde tur. Sý únemdeý tehnologiialaryn engizý qarqyny, tsifrlyq baqylaý júieleri men resýrstardy basqarýdyń zamanaýi tásilderi el ekonomikasynyń turaqtylyǵy men áleýmettik ahýalǵa tikelei áser etedi. Al ýaqyt ótken saiyn múmkindikter azaiyp keledi. Aldaǵy birneshe jylda qabyldanatyn sheshimder eldiń sý qaýipsizdigin ondaǵan jylǵa aiqyndaidy", – dep túiindedi sarapshy.
