Qazaqstan aldaǵy 40 jyl ishinde temeki shegýge bailanysty bolatyn 165 myńǵa deiingi mezgilsiz ólimniń aldyn ala alady. Mundai qorytyndyny halyqaralyq Smoke Free Sweden uiymynyń sarapshylary «Eki eldiń tarihy» atty zertteýinde jariialady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Zertteý avtorlary Qazaqstan men Shvetsiianyń temeki tutynýmen kúrestegi tájiribesin salystyrǵan.
Qazaqstandaǵy kórsetkishter baiaýlaǵan
Baiandamada Qazaqstannyń 2000 jyldardyń basynan beri temeki shegýshiler sanyn azaitýda aitarlyqtai nátijege qol jetkizgeni aitylǵan. Alaida keiingi jyldary bul úrdis baiaýlaǵan. Máselen, 2014 jyldan beri kún saiyn temeki shegetin eresekterdiń úlesi 19 paiyzdan 15 paiyzǵa deiin ǵana tómendegen. Qazir elde erlerdiń 34 paiyzy jáne áielderdiń 5 paiyzy temeki tutynady. Al temekige bailanysty aýrýlar jyl saiyn 17 myńnan astam qazaqstandyqtyń ómirin qiyp otyr.
Shvetsiia qandai nátijege jetti?
Zertteýde Shvetsiianyń tájiribesi mysal retinde keltirilgen. Elde 2012 jyldan beri temeki shegý deńgeii 54 paiyzǵa qysqarǵan.
Búginde Shvetsiia Eýropada temekige bailanysty aýrýlardyń eń tómen deńgeii tirkelgen memleketterdiń biri sanalady. Sondai-aq er adamdar arasyndaǵy ókpe obyrynan bolatyn ólim-jitim Eýroodaqtaǵy ortasha kórsetkishten 61 paiyzǵa tómen.
Sarapshylardyń pikirinshe, mundai nátijege dástúrli shekteý sharalaryn ziiany tómen balamalarǵa qoljetimdilikpen ushtastyrý arqyly qol jetkizilgen.
Sarapshylar ne usynady?
Zertteý avtorlary Qazaqstanda nikotin ónimderiniń bárine birdei kózqaras qalyptasqanyn atap ótti. Olardyń pikirinshe, bul temeki shegýdi azaitýdaǵy progrestiń baiaýlaýyna áser etken faktorlardyń biri bolýy múmkin. Zertteý avtorlarynyń biri, kardiolog ári ziiandy azaitý máseleleri boiynsha maman Gintaýtas-Iýozas Kentranyń aitýynsha, Qazaqstan buǵan deiin temeki shegýshiler sanyn azaita alǵanyn dáleldedi, alaida aldaǵy kezeńde ikemdi tásil qajet.
«Qazaqstan temeki shegý deńgeiin tómendete alatynyn kórsetti. Alaida búginde barlyq nikotin ónimderi temekimen birdei qaýip kózi retinde qarastyrylady. Ǵylymi zertteýler olardyń táýekeli ártúrli ekenin kórsetedi. Shvetsiia eresek shylymqorlarǵa retteletin balamalardy usyndy jáne sonymen birge jastardy qorǵaýǵa baǵyttalǵan qatań sharalardy saqtap qaldy», – deidi sarapshy.
Memlekettik saiasatqa qandai ózgeris qajet?
Zertteý avtorlary ziiandy azaitý qaǵidattaryn Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý saiasatyna engizýdi usynady. Atap aitqanda, zańnamada dástúrli temeki ónimderi men táýekeli tómen balama ónimderdiń ara-jigin naqty ajyratý qajettigin alǵa tartady. Olardyń pikirinshe, mundai tásil jastardy nikotinnen qorǵaý sharalaryn álsiretpei, temeki shegetin eresekterge sanaly tańdaý jasaýǵa múmkindik beredi.
Sarapshylar qoǵamdyq aqparattandyrýdy kúsheitip, nikotin ónimderiniń táýekel deńgeiindegi aiyrmashylyqtardy ǵylymi negizde túsindirý mańyzdy ekenin atap ótti. Olardyń baǵalaýynsha, osyndai saiasat bolashaqta myńdaǵan adamnyń ómirin saqtap qalýǵa yqpal etýi múmkin.
