Keiingi aptada Qazaqstannyń saiasi alańynda birqatar mańyzdy ózgerister boldy. Bilik júiesindegi transformatsiia, partiialyq keńistiktiń qaita qalyptasýy jáne jańa saiasi tulǵalardyń alǵa shyǵýy eldegi saiasi protsesterdiń jańa kezeńge aiaq basqanyn kórsetti. Bul ózgeristerge otandyq sarapshylar ǵana emes, halyqaralyq aqparat quraldary da nazar aýdara bastady. Osy tusta, Dalanews.kz eldegi sońǵy saiasi oqiǵalarǵa sholý jasady.
Espaevanyń jańa belesi
Keiingi jyldary Qazaqstan saiasatynda kóptegen jańa esimder paida boldy. Soǵan qaramastan Daniia Espaeva saiasi salmaǵyn joǵaltqan joq.
Prezident sailaýyna qatysqan alǵashqy áiel saiasatker retinde tanylǵan Espaeva búginde tájiribeli parlamentshilerdiń biri sanalady. AMANAT pen «Ádilettiń» birigýi nátijesinde qalyptasyp jatqan jańa saiasi jaǵdaida da onyń esimi yqpaldy saiasatkerler qatarynda atalyp júr.
Bul Espaevanyń partiialyq jáne parlamenttik saiasatta mańyzdy oiynshylardyń biri bolyp qala beretinin kórsetedi. Sondyqtan onyń keiingi saiasi qadamdary qoǵam nazarynda qala bermek.
Perýashev endi oppozitsiiaǵa kete me?
AMANAT pen «Ádilettiń» birigýinen keiin Qazaqstannyń partiialyq keńistiginde jańa jaǵdai qalyptasty. Bul ózgerister «Aq jol» partiiasynyń da aldaǵy baǵytyna áser etpei qoimaidy. Sondyqtan sarapshylar Azat Perýashev jetekshilik etetin partiianyń jańa saiasi jaǵdaida qandai ustanym tańdaitynyn jiti baqylap otyr.
Alaida Perýashev ázirge bilikke qarsy ashyq oppozitsiialyq baǵytqa bet burǵan joq. Kerisinshe, ol AMANAT pen «Ádilet» partiialarynyń birigýin qoldap, bul sheshimdi oń baǵalady. Sondyqtan jaqyn ýaqytta «Aq joldyń» radikaldy oppozitsiia qataryna ótý yqtimaldyǵy tómen kórinedi. Degenmen jańa saiasi konfigýratsiia jaǵdaiynda partiianyń óz ornyn aiqyndaýy mańyzdy mindet bolyp qala beredi.
Dádebai bul joly daiyndyqpen kelgen be?
Keiingi ailarda saiasat sahnasynda jii atala bastaǵan tulǵalardyń biri – Aibek Dádebai. Prezident ákimshiliginiń burynǵy basshysy qysqa ýaqyt ishinde jańadan qurylǵan «Ádilet» partiiasynyń kóshbasshysyna ainaldy.
Partiia quramyna tanymal kásipkerlerdiń, qoǵam qairatkerleriniń, sarapshylardyń jáne iri menedjerlerdiń tartylýy bul jobanyń aldyn ala muqiiat daiyndalǵanyn ańǵartady.
Saiasi baqylaýshylardyń pikirinshe, Dádebaidyń basty artyqshylyǵy – jańa saiasi brendti qysqa merzim ishinde ulttyq deńgeige shyǵara alýy. Endi onyń komandasy aldaǵy parlamenttik sailaý kezinde óziniń naqty saiasi áleýetin kórsetýi tiis.
Biliktiń qos partiiasy bir arnaǵa toǵysty
Sońǵy kúnderdegi eń mańyzdy oqiǵa – AMANAT partiiasynyń «Ádilet» partiiasynyń quramyna qosylýy boldy.
Partiia sezinde bul sheshim biraýyzdan qoldaý taýyp, Qazaqstandaǵy eń iri saiasi uiymdardyń biri jańa qurylym quramyna endi. Resmi túsindirmede bul qadam qoǵamdyq-saiasi kúshterdi ulttyq maqsattar tóńiregine toptastyrýǵa baǵyttalǵany aityldy.
Sarapshylar atalǵan protsesti Qasym-Jomart Toqaev kezeńindegi saiasi júieni qaita formattaýdyń mańyzdy kezeńderiniń biri retinde baǵalap otyr.
Bul ózgerister halyqaralyq aqparat quraldarynyń da nazarynan tys qalǵan joq.
Reuters qandai baǵa berdi?
Álemdegi eń yqpaldy aqparat agenttikteriniń biri Reuters Qazaqstandaǵy partiialyq ózgeristerdi kezekti saiasi jańalyq retinde emes, bilik júiesindegi tereń transformatsiianyń belgisi retinde baǵalady.
Agenttik AMANAT partiiasynyń «Ádilet» quramyna qosylýyn prezident Qasym-Jomart Toqaev júrgizip jatqan saiasi reformalarmen bailanystyrady. Reuters málimetinshe, bul ózgerister Toqaevtyń prezidenttik merzimi aiaqtalatyn 2029 jylǵa deiingi kezeńdegi saiasi qaita qurýlar aiasynda júzege asyp jatyr.
Basylym Qazaqstannyń Ortalyq Aziiadaǵy eń iri ekonomika ári munai-gaz óndirýshi memleket ekenin atap ótip, biyl qabyldanǵan jańa Konstitýtsiiany keibir sarapshylar bolashaq bilik tranzitine daiyndyqtyń bir bóligi retinde qarastyratynyn jazdy.
Reuters tarihi sabaqtastyqqa da erekshe nazar aýdarǵan. Agenttik dereginshe, AMANAT partiiasy 1999 jyly Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen qurylǵan jáne osy ýaqytqa deiin barlyq parlamenttik sailaýda sheshýshi ról atqaryp kelgen. Endi onyń ornyna Toqaevqa jaqyn tulǵalar qurǵan «Ádilet» partiiasy kelip otyr.
Sondai-aq Reuters jańa partiia basshylyǵynda memleket basshysyna jaqyn adamdardyń bar ekenin atap ótip, bul ózgeristi Toqaev kezeńindegi jańa saiasi arhitektýranyń qalyptasýy retinde sipattaidy.
Agenttik 2022 jylǵy Qańtar oqiǵasyn da eske salady. Reuters málimetinshe, Toqaev pen birqatar halyqaralyq baqylaýshylar sol kezdegi tártipsizdikterdi burynǵy bilikke jaqyn yqpal toptarynyń áreketi retinde baǵalaǵan. Sondyqtan qazirgi ózgerister sol oqiǵalardan keiin bastalǵan saiasi qaita qurýlardyń jalǵasy retinde qarastyrylyp otyr.
Times of Central Asia baǵasy
Times of Central Asia basylymy Qazaqstandaǵy ózgeristerdi tek ishki saiasi protsess retinde emes, búkil Ortalyq Aziiadaǵy partiialyq júielerdiń damý konteksinde qarastyrady.
Basylymnyń pikirinshe, Qazaqstan partiialyq júiesiniń sońǵy jyldardaǵy eń mańyzdy betburystarynyń biri júzege asyp jatyr. Másele eki partiianyń birigýinde ǵana emes, prezident reformalaryn júzege asyratyn jańa saiasi platformanyń qalyptasýynda.
Avtorlar «Ádilet» partiiasynyń mańyzy onyń jańadan tirkelgen segizinshi partiia bolǵanynda emes, prezidenttik koalitsiianyń jańa tiregine ainalý yqtimaldyǵynda dep esepteidi.
Basylym Qazaqstandy kórshi eldermen salystyryp, búginde eldiń kóppartiialy model qurý tájiribesi aimaqtaǵy ózge memleketterdiń nazaryn aýdaryp otyrǵanyn atap ótedi.
Maqalada saiasattanýshy Talǵat Qalievtiń pikiri keltirilgen. Ol eki birdei bilikshil partiianyń qatar ómir súrýin memlekettik apparat úshin qolaisyz jaǵdai dep baǵalap, muny «baladan qai ata-anasyn kóbirek jaqsy kóretinin suraýmen teń» jaǵdaiǵa uqsatqan.
Al saiasattanýshy Ǵaziz Ábishev partiialar arasyndaǵy formaldy básekelestik saiasi turaqtylyqqa áser etýi múmkin ekenin aityp, institýtsionaldyq birigýdi anaǵurlym tiimdi sheshim retinde baǵalaǵan.
Times of Central Asia qorytyndysynda qazirgi ózgerister tek eki partiianyń taǵdyryn emes, aldaǵy sailaýdan keiin qalyptasatyn jańa saiasi júieniń kelbetin anyqtaitynyn atap ótti.
Deutsche Welle ne deidi?
Germaniianyń Deutsche Welle basylymy Qazaqstandaǵy ózgeristerdiń saiasi-quqyqtyq saldaryna kóbirek nazar aýdarǵan.
DW jazýynsha, «Ádilet» partiiasy qurylǵannan keiin óte qysqa merzim ishinde memlekettik tirkeýden ótip, eldegi negizgi saiasi kúshterdiń birine ainaldy.
Basylym partiia quramynda Aibek Dádebaidan bólek iri kásipkerlerdiń, qarjy sektoryndaǵy tulǵalardyń jáne ulttyq kompaniialar jetekshileriniń bar ekenine nazar aýdarady.
DW derekkózderiniń pikirinshe, jańa partiia aldaǵy parlamenttik sailaý qarsańynda Toqaevtyń negizgi saiasi tiregine ainalýy múmkin.
Sonymen qatar basylym birqatar quqyqtyq máselelerdi kóteredi. Saiasattanýshy Edýard Poletaev jańa partiia quramyna burynǵy AMANAT-tyń kadrlyq áleýeti men óńirlik infraqurylymy qalai kiriktiriletini mańyzdy suraq ekenin aitqan.
Al qoǵam qairatkeri Ǵalym Baitýk Májilis depýtattarynyń mártebesine qatysty másele týyndaýy múmkin ekenin kótergen. Onyń pikirinshe, depýtattar halyqtan AMANAT atynan mandat alǵandyqtan, partiialyq qurylym ózgergen jaǵdaida bul másele quqyqtyq turǵydan túsindirýdi qajet etedi.
DW saraptamasynda taǵy bir mańyzdy jait aitylady. Eger birigý tolyq júzege assa, jańa partiianyń músheler sany bir million adamǵa jýyqtaýy múmkin. Bul ony Qazaqstan tarihyndaǵy eń iri saiasi uiymdardyń birine ainaldyrady.
Qorytyndy
Qazaqstandaǵy sońǵy saiasi ózgerister bir ǵana partiianyń taǵdyryna qatysty másele emes. Bul – saiasi júieniń jańa kezeńge ótýiniń belgisi.
Bir jaǵynan, Daniia Espaeva sekildi tájiribeli saiasatkerlerdiń yqpaly saqtalyp otyr. Ekinshi jaǵynan, Aibek Dádebai bastaǵan jańa býyn saiasatkerleri saiasi keńistiktegi ornyn kúsheitip keledi. Al AMANAT pen «Ádilettiń» birigýi bilikshil lagerdiń shoǵyrlanýyn kórsetedi.
