Qazaqstan Katarmen gaz óńdeý zaýyttary men energetikalyq infraqurylymdy damytýǵa, al Izrailmen ónerkásip, sý resýrstaryn basqarý jáne jańa tehnologiialar salasyndaǵy yntymaqtastyqqa basymdyq berip otyr. Bul baǵyttardaǵy kelissózder Qasym-Jomart Toqaevtyń Bakýde Katar ámiri men Izrail prezidentimen kezdesýleri kezinde talqylandy, dep habarlaidy dalanews.kz.
15 qazanda Aziiadaǵy ózara is-qimyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń VII sammiti aiasynda Qazaqstan Prezidenti Katar ámiri sheih Tamim ben Hamad Ál Tánimen jáne Izrail prezidenti Itshak Gertsogpen kezdesti. Taraptar investitsiialyq jobalardy iske asyrý jáne saýda-ekonomikalyq bailanystardy keńeitý máselelerin talqylady.
Katarmen birlesken gaz jobalary
Qazaqstan men Katar arasyndaǵy investitsiialyq yntymaqtastyqtyń negizgi baǵyttarynyń biri – energetika. 2024 jylǵy aqpanda Qasym-Jomart Toqaevtyń Dohaǵa sapary barysynda jalpy quny 17,6 mlrd AQSh dollaryna baǵalanǵan 12 kommertsiialyq qujatqa qol qoiyldy. Bul soma kelisimder aiasyndaǵy jobalardyń jalpy qunyn bildiredi, iaǵni onyń barlyǵy el ekonomikasyna naqty investitsiia retinde kelip tústi degen sóz emes.
Birlesken jobalardyń qatarynda Qashaǵan ken ornynda eki gaz óńdeý zaýytyn salý bar. Olardyń birinshisi jylyna 1 mlrd tekshe metr, ekinshisi 2,5 mlrd tekshe metr gaz óńdeýge eseptelgen. Jobalarǵa qazaqstandyq QazaqGaz jáne katarlyq UCC Holding kompaniialary qatysady.
Birinshi zaýytta qurylys-montaj jumystary jalǵasyp jatyr. Nysandy 2027 jyly iske qosý josparlanǵan. Ekinshi zaýyt boiynsha jobalaý, jabdyq satyp alý jáne qurylys jumystaryn júrgizetin merdiger anyqtalǵan. Jobany 2030 jylǵa deiin aiaqtaý kózdelgen. Bul kásiporyndar taýarlyq gaz óndirisin arttyryp, ishki naryqtyń qajettiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Taǵy bir mańyzdy joba – «Beineý – Bozoi – Shymkent» magistraldyq gaz qubyrynyń ekinshi jelisin salý. Ol eldiń ońtústik óńirlerine gaz jetkizý múmkindigin keńeitýge tiis. Jobanyń birinshi kezeńin 2027 jyly, ekinshi kezeńin 2029 jyly aiaqtaý josparlanyp otyr.
Katarmen yntymaqtastyq energetikamen shektelmeidi. Qyzylorda oblysynda qýaty shamamen 1 144 megavatt bolatyn bý-gaz qondyrǵysyn salý jobasy da qarastyrylǵan. Sonymen birge Astanada jylyna 250 myń tonnaǵa deiin bidai men 100 myń tonna burshaq óńdei alatyn kásiporyn salý josparlanǵan. Bul jobanyń aldyn ala quny 200 mln AQSh dollaryna baǵalanǵan.
Izrailmen ónerkásip pen tehnologiia salasyndaǵy yntymaqtastyq
Qazaqstannyń Izrailmen ekonomikalyq bailanystarynda joǵary tehnologiialar, aýyl sharýashylyǵy, meditsina jáne sý resýrstaryn basqarý salalaryna basymdyq berilip otyr.
2026 jylǵy qańtarda Astanada Qazaqstan-Izrail biznes-forýmy ótip, oǵan Izraildiń ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, meditsina jáne tehnologiialar salalarynda jumys isteitin 30-ǵa jýyq kompaniiasynyń ókilderi qatysty. Forým qorytyndysy boiynsha úsh kommertsiialyq qujatqa qol qoiyldy.
Kelisimderdiń biri Atyraý oblysynda bitým zaýytyn salýǵa qatysty. Bul ónim jol qurylysy men jóndeý jumystarynda qoldanylady. Taǵy bir qujat Shyǵys Qazaqstan oblysynda jańartylatyn energiia kózderin paidalaný arqyly elektr energetikasy salasyndaǵy yntymaqtastyqty kózdeidi.
Sonymen qatar Qazaqstannyń turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyǵy men sý infraqurylymyn jańǵyrtý máselesi qarastyrylyp jatyr. Osy baǵytta izraildik Mekorot Development & Enterprises kompaniiasymen memorandým jasalǵan.
Izraildiń sý tazartý, sýdy qaita paidalaný, sý resýrstaryn tsifrlyq baqylaý jáne sýarý tiimdiligin arttyrý salalaryndaǵy tehnologiialary Qazaqstan úshin mańyzdy bolýy múmkin. Ásirese sý tapshylyǵy baiqalatyn óńirlerde mundai sheshimderge suranys bar.
Budan bólek, taraptar agrotehnologiialar, jasandy intellekt, tsifrlandyrý, qarjy tehnologiialary jáne meditsina salalaryndaǵy yntymaqtastyqty da talqylap keledi. KAZAKH INVEST derekterine sáikes, 2025 jyldyń qańtar-qarasha ailarynda Qazaqstan men Izrail arasyndaǵy taýar ainalymy 162 mln AQSh dollaryn quraǵan.
Kelisimderdiń ekonomikalyq nátijesi mańyzdy
Halyqaralyq qatynastar jáne ekonomika mamany Anýar Bahithanovtyń pikirinshe, Qazaqstannyń Katarmen jáne Izrailmen bailanystardy damytýy syrtqy ekonomikalyq seriktester aiasyn keńeitýge baǵyttalǵan.
Katar iri energetikalyq jáne infraqurylymdyq jobalarǵa investitsiia salý múmkindigimen erekshelense, Izrail tehnologiia, aýyl sharýashylyǵy jáne sý resýrstaryn basqarý salalaryndaǵy tájiribesimen mańyzdy seriktes sanalady.
Sarapshynyń paiymdaýynsha, diplomatiialyq kelissózderdiń tiimdiligi qol qoiylǵan qujattardyń sanymen ǵana emes, olardyń naqty ekonomikalyq nátijesimen baǵalanýy kerek.
Atap aitqanda, jobalardyń iske asýy, jańa óndiristerdiń ashylýy, otandyq ekonomikadaǵy óndiristik bailanystardyń damýy jáne tehnologiialardyń engizilýi mańyzdy.
Osylaisha, Qazaqstannyń Katarmen jáne Izrailmen yntymaqtastyǵy energetikalyq qaýipsizdikti nyǵaitý, óndiristi damytý jáne zamanaýi tehnologiialardy tartý baǵyttaryn qamtidy. Alaida kelisimderdiń el ekonomikasyna naqty áseri jobalardyń qanshalyqty ýaqytyly ári nátijeli júzege asatynyna bailanysty bolady.
