"Batys Qarajal" uzaq jyldar boiy temir keni óndirisiniń negizgi nysandarynyń biri bolyp keledi. Alaida qoldanystaǵy qorlar birtindep sarqylyp, tereńirek qabattardy igerý jumystary uzaq ýaqyt boiy is júzinde júrgizilgen joq. Keńes dáýiriniń ózinde ken ornynyń batys bóliginde tereńdigi 700 metrden asatyn oqpandar qazylǵanymen, keiin olar konservatsiialandy. Odan keiingi jyldary bul baǵytty aýqymdy túrde damytý máselesi qaita qolǵa alynbady, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sala ardagerleri oqpandardy konservatsiiadan shyǵaryp, jańa qorlardy igerý qajettigin birneshe ret kóterdi. Olardyń aitýynsha, mundai jumystar júrgizilmese, kásiporynnyń óndiristik áleýeti birtindep tómendei berer edi. Qarmet kelgennen keiin bul másele búkil ken ornynyń bolashaǵy úshin mańyzdy baǵyttardyń biri retinde qarastyryla bastady. Shahtanyń odan ári damýyna óndiris kólemi ǵana emes, Qarajal qalasynyń turaqtylyǵy, turǵyndardyń jumyspen qamtylýy jáne oǵan irgeles aýmaqtardyń ekonomikasy da bailanysty.
Vladimir Polishýk temir keni salasyna 40 jylǵa jýyq ómirin arnaǵan. Sonyń 25 jylyn tikelei shahtada ótkizdi. Qazir ol Qarajal kolledjinde taý-ken mamandyǵy boiynsha bilim alatyn stýdentterdi oqytyp, bolashaq mamandarǵa tájiribesin úiretip júr.
"Biz ken ornynyń batys bóligin damytý qajettigi týraly kóp jyl boiy aityp keldik. Onda Keńes dáýirinde qazylǵan oqpandar bar. Alaida olar 1994 jyly konservatsiialandy. Buǵan deiin bul máselege eshkim qaita oralmady. Tek qazir, Qarmet kelgennen keiin ǵana olardy qalpyna keltirý jáne aldaǵy ýaqytta paidalanýǵa daiyndaý boiynsha naqty jumystar bastaldy", – deidi Vladimir Polishýk.
Qazir shahta qoldanystaǵy +44 metrlik qabatta jumysyn jalǵastyryp jatyr. Ondaǵy qorlar birtindep sarqylýǵa jaqyn. Sondyqtan aldaǵy negizgi mindet – tereńirek qabattarǵa kóshý jáne ken ornynyń batys bóligin damytý.
Rastalǵan qorlar aldaǵy birneshe onjyldyqqa jospar qurýǵa múmkindik beredi. Munda shamamen 500 million tonna temir keni jáne 300 million tonnaǵa jýyq marganets keni bar. Bolashaqta jańa qabattardy igerý temir keniniń óndirisin jylyna 6 million tonnaǵa deiin arttyrýǵa, sondai-aq marganets óndirý kólemin ulǵaitýǵa múmkindik berýge tiis.
Maratbek Bákenov salada 40 jyldan astam eńbek etip, jerasty taý-ken sheberinen basshylyq qyzmetterge deiingi joldan ótti. Qazir ol temir keni departamenti bas direktorynyń keńesshisi bolyp jumys isteidi.
"Sońǵy jyldardaǵy basty ózgeris – kásiporynnyń qaitadan bolashaǵy paida boldy. Qazir tómengi qabattardy daiyndaý jáne ken ornynyń batys bóligin damytý jumystary júrip jatyr. Bul tek qoldanystaǵy qorlarmen jumys isteý emes, bolashaq óndiristiń negizin qalaý. Eger biz bul jumysty bastamaǵanda, qazirgi qorlar biyl-aq taýsylyp, alyp nysan jabylý qaýpine tap bolar edi", – dedi Maratbek Bákenov.
Jańa ýchaskelerdi tolyq iske qosý úshin birqatar keshendi jumys atqarylýy qajet. Atap aitqanda, oqpandardy qalpyna keltirip, jabdyqtaý, kótergish qurylǵylardy ornatý, jańa jerasty qazbalaryn daiyndaý, kólik, energiiamen jabdyqtaý jáne ken óńdeý infraqurylymyn jańartý kózdelgen.
Sonymen qatar qoldanylatyn tehnika da ózgerip jatyr. Buryn jumystyń edáýir bóligi qolmen basqarylatyn jabdyqtardyń kómegimen oryndalsa, qazir kásiporyn birtindep zamanaýi ózdiginen júretin tehnikaǵa kóship keledi. Jańa burǵylaý qondyrǵylary, jerasty avtosamosvaldary, elektrovozdar, vagonetkalar men vagon aýdarǵyshtar jetkizilip jatyr.
"Zamanaýi tehnika jumysty jyldam oryndaýǵa múmkindik beredi, adamdardyń eńbegin jeńildetedi jáne eńbek ónimdiligi men qaýipsizdigine tikelei áser etedi", – deidi Maratbek Bákenov.
Kendi óńdeý kezeńi de jańartylyp jatyr. Kásiporynda burandaly separatsiiaǵa arnalǵan jabdyq ornatylýda. Bul ondaǵan jyl boiy kásiporyn aýmaǵynda jinalǵan shlamdy alǵash ret óńdeýge, onyń quramyndaǵy paidaly komponentterdi bólip alýǵa jáne qosymsha taýarlyq ónim óndirýge múmkindik beredi. Ózgerister eńbek jaǵdaiyn da qamtydy. Jerasty jumysshylary úshin burynǵy úsh aýysymdy kesteniń ornyna eki aýysymdy jumys tártibi engizilip, tegin tamaqtaný uiymdastyryldy.
Qarajal úshin kásiporynnyń damýy qala ortasyna salynatyn investitsiialarmen qatar júrip jatqany erekshe mańyzdy. Kenshiler kúnine orai Qarmet Qarajalda jańa saiabaq ashty. Bul – qala turǵyndary men kásiporyn qyzmetkerleriniń otbasylaryna arnalǵan zamanaýi qoǵamdyq keńistik. Buǵan deiin aýmaq qaraýsyz jatqan bolsa, qazir qaladaǵy eń tanymal oryndardyń birine ainalǵan. Kompaniia Qarajal qalasyna arnaiy jáne jolaýshylar tasymaldaityn tehnikalar tabystady. Sondai-aq qalalyq elektr jelilerine túsetin júktemeni azaitý úshin transformator satyp aldy.
Balabaqshadaǵy jóndeý jumystary jalǵasyp jatyr, mektepke deiingi infraqurylymdy damytý máselesi qarastyrylýda. Memorandým aiasynda Qarmet suranysqa ie meditsina mamandarynyń Qarajalda qalyp, eńbek etýi úshin olarǵa ai saiyn 200 myń teńgeden qosymsha aqy tóleidi.
"Batys Qarajal" ardagerleri úshin qazirgi ózgeristerdiń mańyzy erekshe. Olar kóp jyl boiy alǵa jyljyp, jańa qabattardy igerý qajettigin aityp keldi.
Endi bul másele talqylaýdan naqty iske ulasty. Buryn konservatsiialanǵan oqpandardy qaita ashý, jańa qorlardy igerý, zamanaýi tehnika satyp alý jáne ken óńdeý isin damytý «Batys Qarajalǵa» jańa óndiristik kezeń bastap, búkil qalanyń uzaqmerzimdi bolashaǵyna negiz qalaýǵa tiis.
