Qazirgi qoǵamda zańdylyq pen quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý memlekettiń turaqty damýynyń negizi bolyp sanalady. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomikalyq ósim, qoǵamdyq optimizm» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda basqarýshy organdar aldyna árbir azamat ózin qorǵaýda sezinetin jáne memlekettik institýttarǵa senetin tiimdi qaýipsizdik júiesin qurý mindetin qoidy. Búginde Qazaqstanda Úkimet bul jumysty keshendi túrde júrgizýde: qylmystyń aldyn alý sharalary kúsheitilip, tsifrly tehnologiialar engizilýde, zańnama jetildirilip, memleket pen qoǵam arasyndaǵy áriptestik nyǵaitylýda,- dep habarlaidy Dalanews.kz
Memleket basshysynyń Joldaýy jáne ózge de tapsyrmalarynda qoiylǵan mindetterdiń oryndalý barysy týraly tolyq aqparatty Primeminister.kz saitynda jariialanǵan sholýdan oqyńyzdar.
Quqyqtyq tártipti jáne patrýldik qyzmetti kúsheitý
QR Ishki ister ministrligi óz kúsh-jigerin qala jáne aýylda qaýipsiz orta qurýǵa baǵyttap otyr. Kún saiyn 14 myńnan astam politsiia qyzmetkeri men Ulttyq ulannyń áskeri qyzmetshileri quqyqtyq tártipti qamtamasyz etýde. 15 myńnan astam patrýldik marshrýt ázirlendi, bul problemaly barlyq aimaqty qamtýǵa múmkindik berdi. Sonymen qatar qaitalanatyn qylmystardyń aldyn alý jumystary júrgizilýde.
Atalǵan sharalar qazirdiń ózinde aitarlyqtai nátije berýde. Jyl basynan beri qoǵamdyq oryndarda jáne kóshelerde, sondai-aq buryn sottalǵandar arasynda quqyq buzýshylyqtar sanynyń azaiýy tirkeldi. Politsiianyń úilesimdi is-áreketteriniń arqasynda 10 myńnan astam qylmys ashylyp, 10 mln-ǵa jýyq ákimshilik quqyq buzýshylyqtyń jolyn kesildi.
«Bizdiń jumysymyzdyń negizi – «zań men tártip» qaǵidasy. Aldyn alý sharalarynyń arqasynda qylmystar sany 13%-ǵa tómendedi, bul ótken jylmen salystyrǵanda 9 myńǵa az. Kisi óltirý, qaraqshylyq áreketi, tonaý, buzaqylyq, urlyq jáne mal urlyǵy azaidy. Buryn sottalǵandar qoǵamdyq oryndarda jáne qarý qoldaný arqyly jasalǵan qylmystyq quqyq buzýshylyqtar sany kemidi, qylmystyń ashylý kórsetkishi jaqsardy», — dep atap ótti ishki ister ministri Erjan Sádenov.
Tsifrlandyrý jáne beinebaqylaý
Tsifrly tehnologiialardy engizýge erekshe kóńil bólinýde. Beinebaqylaý jelisi búkil el boiynsha keńeiip keledi: 19 myńnan astam kamera bet-álpetti tanýǵa, qaraýsyz qalǵan zattardy túsirýge jáne tipti kólik aǵyndaryn taldaýǵa qabiletti jasandy intellektimen jabdyqtalǵan. Bul júielerdi Jedel basqarý ortalyqtarymen biriktirý oryn alǵan oqiǵalarǵa naqty ýaqyt rejiminde árket etýge múmkindik beredi.
Politsiia qyzmetkerleri zamanaýi planshetter men smart-jetondarmen jabdyqtalýda. Bul olardyń jyldam áreket etýine jáne qyzmet tiimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Azamattarǵa qolaily bolýy úshin «102» mobildi qosymshasy iske qosyldy, sondai-aq eGovMobile men ekinshi deńgeili bankterdiń qosymshalarynda «Zań jáne tártip» qyzmeti paida boldy. Endi kez kelgen azamat quqyqbuzýshylyq jaily «bir batyrma» arqyly habarlap, qoǵam men quqyq qorǵaý organdary arasyndaǵy bailanysty jeńildete alady.
«Alaiaqtardyń 2,2 mlrd teńgeni alyp qoiýyna tosqaýyl qoiyldy. Sonymen qatar azamattardyń quqyqtyq jáne qarjylyq saýattylyǵy da artyp keledi», — dedi Erjan Sádenov.¶
Áielder men balalardy qorǵaý
Úkimettiń basym baǵyttarynyń biri – azamattardyń eń osal sanattary – áielder men balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Ishki ister ministrliginde turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy kúres jónindegi arnaiy basqarma quryldy.
Uryp-soǵý jáne densaýlyqqa qasaqana jeńil ziian keltirý qylmystyq sipatqa ie boldy. Biylǵy jyldyń 7 aiynda otbasylyq zorlyq-zombylyq derekteri boiynsha 8 myńnan astam qylmystyq is tirkeldi.
Jańa quqyqtyq tetikterdiń arqasynda sottar 56 myńnan astam qorǵaý nusqamasyn shyǵardy, al 19 myńnan astam quqyqbuzýshy ákimshilik qamaýǵa alyndy. Myńdaǵan áiel men balaǵa daǵdarys ortalyqtarynda kómek kórsetildi. Bul memleket tarapynan azamattardyń quqyǵyn qorǵaý baǵytynda naqty jumystar júrgizilip jatqanyn kórsetedi.
Qarjylyq alaiaqtyqpen kúres
Tsifrlandyrý jaǵdaiynda internet-alaiaqtyq qylmystarynyń sany kúrt ósip keledi. Azamattardy qorǵaý úshin Ishki ister ministrligi júieli sharalardy júzege asyrýda: erte áreket etý júieleri engizilýde, kúmándi qońyraýlar men tranzaktsiialar buǵattalady. Tek sońǵy ailarda ǵana 2,6 mlrd teńgeden astam qarjy urlyǵynyń aldy alyndy.
Jedel qyzmetter alaiaqtar paidalanǵan 88 myńnan astam SIM-kartany tárkiledi, sondai-aq 67 mln-nan astam jalǵan halyqaralyq qońyraýdyń joly kesildi. Budan bólek, Ministrlik aldyn alý jumystaryn belsendi júrgizip jatyr. Atap aitqanda, mektep oqýshylaryna, stýdentterge jáne zeinetkerlerge arnalǵan seminarlarda qaýipti alaiaqtyq is-qimyldardy tani bilý jáne qarjyny qorǵaý joldary úiretiledi.
Esirtki qylmysyna jáne ekstremizmge qarsy is-qimyl
Búginde esirtki qylmysy kúrdeli másele kúiinde qalyp otyr. 2024 jyldan beri veipterdiń zańsyz ainalymy úshin qylmystyq jaýapkershilik engizildi, esirtki biznesin uiymdastyrýshylarǵa jaza ómir boiyna bas bostandyǵynan aiyrýǵa deiin qatańdatyldy. Biylǵy 7 aida esirtkige qatysty 4,6 myńnan astam qylmys anyqtalyp, 13 uiymdasqan qylmystyq top joiyldy, 11 tonnadan astam esirtki men 23 tonna himiialyq zat tárkilendi.
Ekstremizmmen kúres te nazardan tys qalmaidy. 2025 jyly ekstremistik sipattaǵy 44 qylmystyq quqyq buzýshylyq anyqtalyp, onyń 23-” is sotqa jiberildi.
Jol-kólik qaýipsizdigi
Erekshe baǵyt – joldaǵy apattardy azaitý. Jańa zań boiynsha ortasha jyldamdyqty asyrǵany úshin jaýapkershilik kúsheitildi, mopedterdi tirkeý mindeteldi. Sonymen qatar aiyppuldardy eskertýlermen almastyra otyryp, usaq buzýshylyqtar úshin jazalardy jeńildetý qarastyryldy.
Biylǵy 7 aida joldarǵa 25 myńnan astam tekserý júrgizildi, qozǵalys qaýipsizdigine qaýip tóndiretin san myń aqaýlar anyqtaldy. Soǵan sai drondardan bastap avtomatty tirkeý kameralaryna deiingi baqylaýdyń jańa ádister qoldanyla bastady. Munyń bári búginde nátije berip, respýblikalyq trassalarda jol-kólik oqiǵalarynda qaza tapqandar sany 12%-ǵa tómendedi.
«Joldarda 8,5 mln jol-qozǵalysy erejesin buzý faktisiniń joly kesildi. Onyń ishinde 14 myńnan astam mas kúide kólik júrgizý faktileri bar. Bul sharalar aýyr zardaptardyń aldyn alýǵa múmkindik berdi. Búginde tsifrlyq sheshimder qarqyndy túrde engizilýde. Máselen, quqyq buzýshylyqty tirkeý kameralary, mobildi "jasyryn" patrýldik júieler, drondar, qaýipti júrgizýshilerdi anyqtaýǵa arnalǵan "Qorǵaý" júiesi. Avtojoldarda ortasha jyldamdyqty baqylaý júiesi engizildi, bul osy aimaqtardaǵy apattyq jaǵdailardy azaitty. Jol infraqurylymyna baqylaý kúsheitildi», — dedi Erjan Sádenov
Zańnamany jetildirý
Ádilet ministrligi zańdylyq pen tártipti qamtamasyz etýdegi quqyqtyq bazany qalyptastyrýda sheshýshi rólge ie. Sońǵy jyldary vedomstvo zańnamanyń mańyzyn arttyrý, quqyqtyq rásimderdi ońailatý jáne azamattar úshin sot tóreligin qoljetimdi ete túsý boiynsha kóp jumys júrgizýde. Sonyń ishinde eń bir mańyzdy baǵyt qylmystyq jáne ákimshilik quqyqty, onyń ishinde jeke quqyqtardy qorǵaý jáne qaitalama qylmys deńgeiin tómendetýge baǵyttalǵan jańa normalardy jetildirý týraly boldy.
«Bizdiń ádilet salasynda, sot júiesinde jáne jalpylama alǵanda júrgizip jatqan reformalarymyz birinshi kezekte zańnamanyń sapasyn arttyrýǵa, sonyń ishinde, eń aldymen zań bárine birdei degen qaǵidaǵa negizdelgen, al onda ornatylǵan tártip talaptary zańdy ádil qoldanylý saldary retinde tanylýy tiis», — dep atap ótti ádilet ministri Erlan Sársembaev.
Sot tóreliginiń qol jetimdiligi jáne quqyqtyq bilim
Ádilet ministrliginiń basymdyqtarynyń biri – halyqtyń quqyqtyq saýattylyǵyn arttyrý. Vedomstvo onlain-qyzmetterdi qarqyndy damytyp, elektrondyq formatta memlekettik qyzmetter spektrin keńeitýde. Azamattarǵa tsifrlyq platformalar arqyly sottar men memlekettik organdarǵa júginýge múmkindik beriledi, bul biýrokratiialyq júktemeni azaitady jáne ýaqytty únemdeidi.
Halyq arasynda aǵartýshylyq jumys júrgizý mańyzdy mindet bolyp qala beredi. Quqyqtyq mádenietti nyǵaitýǵa baǵyttalǵan aktsiialar men bilim berý naýqandary únemi ótkizilip turady, bul qoǵamda zań men memlekettik institýttarǵa degen qurmetti qalyptastyrady.
«Eger buryn zańsyz áreketterdi dáleldeý jáne barlyq instantsiialardan ótý qajet bolsa, endi atqarýshylyq is-qimyldardyń ashyqtyǵy men tsifrlyq sheshimderdiń múmkindikteri esebinen belgilengen rásimderdiń buzylýy birden anyqtalatyn bolady. Al azamattar zańsyz áreketke tikelei júieniń ishinde «bir batyrma» arqyly shaǵymdana alady», — dedi Erlan Sársembaev.
Adam quqyqtary salasyndaǵy reformalar
Ádilet ministrligi adam quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa kóp kóńil bóledi. Kemsitýshilikke qarsy is-qimylǵa, halyqtyń osal toptaryn qorǵaýǵa jáne ádil sot tóreliginiń kepildikterin nyǵaitýǵa baǵyttalǵan jańa tetikter ázirlenip, engizilýde. Bul saladaǵy qazaqstandyq bastamalar halyqaralyq deńgeide qoldaý tabýda, bul eldiń quqyqtyq memleket retindegi bedelin nyǵaitady.
«Osylaisha, «Zań jáne tártip» tujyrymdamasyn basshylyqqa ala otyryp, atqarýshylyq is júrgizý taraptarynyń árqaisysy sot tóreligin júzege asyrý kezinde boljamdy, zańdy jaǵdaiǵa jáne daýlardy sheshýdiń ózge de tásilderine senimdi bolǵan kezde ádil zańdardyń qabyldanýy ǵana emes, olardyń sapaly oryndalýy da qamtamasyz etiletin bolady», — dep atap ótti Erlan Sársembaev.
IIM men Ádilet ministrligi qabyldaǵan sharalar memlekettiń «Zań jáne tártip» birtutas jáne tiimdi júiesin qurýǵa umtylatynyn kórsetedi. Bul júie zamanaýi tehnologiialarǵa, zańnamany jetildirýge, qoǵamnyń belsendi qatysýyna jáne quqyq buzýshylardyń qatań jaýapkershiligine súienedi.
Memlekettiń mindeti – syn-qaterlerge jaýap berip qana qoimai, quqyqtyq tártip ómir súrý normasyna ainalatyn jaǵdailardy qalyptastyrý. Búgingi tańda Qazaqstan azamattardyń senimin nyǵaita otyryp jáne eldiń bolashaq damýy úshin berik irgetas qalap, osy baǵytta senimdi túrde qadam basýda.
