Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń «Ádiletti Qazaqstan: zań men tártip, ekonomikalyq ósim, qoǵamdyq optimizm» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda el damýynyń negizgi vektoryn aiqyndap berdi. Ol – qýatty ónerkásip áleýetine negizdelgen myqty da ártaraptandyrylǵan ekonomika qurý.
Memleket basshysy shikizat modelinen qosylǵan quny joǵary taýarlardy óndirýge kóshý mindetin qoidy, bul jumys istep turǵan kásiporyndardy jańǵyrtýǵa jáne jańa joǵary tehnologiialyq óndiristerdi qurýǵa júieli túrde investitsiia tartýdy talap etedi. Osyǵan bailanysty Úkimet indýstriialyq egemendikti nyǵaitýǵa jáne otandyq ónimniń básekege qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalar keshenin júzege asyrýda.
Memleket basshysynyń Joldaýynda jáne ózge de tapsyrmalarynda qoiylǵan mindetterdi júzege asyrý barysy týraly tolyǵyraq Primeminister.kz saityndaǵy sholýdan oqyńyz.
Ónerkásiptiń turaqty ósýi – ekonomikalyq jańǵyrtýdyń negizi
Memleket basshysy alǵa qoiǵan eń basty mindet – qýatty ári ártaraptandyrylǵan ekonomika qurý. 2025 jyldyń 7 aiynyń qorytyndysy ulttyq damýdyń lokomotivi sanalatyn ónerkásip sektorynda oń serpin baryn kórsetti. Ónerkásiptik óndiris kólemi 6,9%-ǵa nyq ósim kórsetti. Mundaǵy ósim draiverleri – kólemdi 8,5%-ǵa ulǵaiǵan taý-ken ónerkásibi jáne ártaraptandyrý úshin erekshe mańyzdy sala, 6,1%-ǵa ósken óńdeý sektory.
«Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn oryndaý aiasynda Úkimet otandyq óndiristi ártaraptandyrý jáne básekege qabilettiligin arttyrý boiynsha júieli jumystar júrgizýde. Ónerkásipti damytý óndiris kólemin ulǵaitýǵa, eńbek jaǵdailaryn jaqsartýǵa, joǵary qaita bólýdiń jańa óndiristerin iske qosýǵa jáne investitsiialar tartý esebinen, onyń ishinde iri halyqaralyq kompaniialardan turaqty jumys oryndaryn qurýǵa baǵyttalǵan», — dep atap ótti ónerkásip jáne qurylys vitse-ministri Oljas Saparbekov.
Joldaýda Memleket basshysy avtomobil jasaýdaǵy oń nátijelerdi atap ótip, tolyqqandy avtomobil jasaý klasterin qurý úshin lokalizatsiia deńgeiin dáiekti túrde arttyra otyryp, qol jetken qarqyndy saqtaý mindetin qoidy.
Bul qaladaǵy negizgi jobalardyń ishinde teledidarlar men kir jýǵysh mashinalar shyǵaratyn zaýytty da atap ótýge bolady. Onyń qýaty jylyna 150 myńǵa deiin teledidar men 200 myń kir jýǵysh mashina shyǵarýǵa jetedi. Sondai-aq, Almaty qalasynda jeńil avtomobilder shyǵaratyn mýltibrendtik zaýyt jáne Qostanai qalasynda Kia avtomobilderin shyǵaratyn zaýyt ashý josparlanýda.
Mashina jasaýmen qatar, jyl basynan beri metallýrgiia salasy da oń dinamika kórsetip otyr, onyń ósýi 1,3%-dy qurady.
Prezident óz Joldaýynda Qarmet metallýrgiialyq kombinatyn mysalǵa keltirdi, onda otandyq investordyń kelýimen óndiristi edáýir kólemde ulǵaitý maqsatynda jańǵyrtý jumystary bastalǵan. Mundaǵy ósimge ferroqorytpalar (+1,6%), shoiyn (+6,5%) jáne bolat (+3,4%) óndirisin ulǵaitý esebinen qol jetip otyr, bul shikizatty tereńdete qaita óńdeý jónindegi strategiialyq mindetke sáikes keledi.
«Basty nazar bazalyq metaldardy odan ári óńdeýge, aralas salalardy damytýǵa jáne joǵary qaita bólý ónimderin shyǵarýǵa aýdarylyp otyr. Biyl mys óńdeýdi 2 esege, aliýminiidi 1,5 esege, qorǵasyndy 2,3 esege jáne myryshty 11%-ǵa ulǵaitý josparlanýda. Otandyq óndirýshilerdi bazalyq metaldarmen qamtamasyz etý jónindegi sharalar orta jáne joǵary qaita bólý ónimderin shyǵaratyn kásiporyndardyń júktemesin arttyrýǵa kómektesedi. Katanka, ótkizgish kabelder ónimi, akkýmýliatorlar, tereze profilderi, jihaz fýrnitýrasy jáne basqa da taýarlar óndirisi artyp keledi. Bimetal jylytý radiatorlaryn, ónerkásiptik akkýmýliatorlardy, jezden jasalǵan buiymdardy shyǵaratyn jobalar iske qosyldy», — dep atap ótti vitse-ministr.
Bolat quiý ónerkásibin shikizatpen qamtamasyz etý úshin óndiris kólemi edáýir ulǵaitylyp, jańa qýattar iske qosyldy. Máselen, sońǵy bes jylda bolat shyǵarý qýaty 5-ten 7,5 mln tonnaǵa deiin ósti. Qurylys armatýrasyn, shveller, qostavr, buryshtemirler shyǵarý boiynsha bes zaýyt iske qosyldy. Biyl Qaraǵandy oblysynda tik jikti qubyrlar men aliýminii radiatorlaryn, Túrkistan oblysynda aliýminii profilderin, Aqmola oblysynda aliýminii buiymdaryn, Jambyl oblysynda katodty mys shyǵaratyn óndiris iske qosylýda.
Himiia ónerkásibi. Memleket basshysy munai-gaz himiiasy salasyn damytýdyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, polipropilen men polietilen shyǵaratyn iri óndiristerdiń júzege asyrylyp jatqanyn, býtadien, karbamid jáne tereftal qyshqylyn óndirý boiynsha perspektivaly jobalardyń ázirlengenin atap ótti. Búgingi tańda mundaǵy óndiris 6%-ǵa ósti. Ósim negizinen joǵary tehnologiialyq ónimder: polipropilen (+46,2%), hrom oksidi (+4,8%) jáne ammofos (+67,7%) óndirisiniń ulǵaiýy esebinen bolyp otyr.
- Al qurylys materialdarynyń óndirisi 4,7%-ǵa ósti, bul elimizdegi infraqurylymdyq jobalar men turǵyn úi qurylysynyń júzege asýymen tikelei bailanysty ári halyqtyń ómir súrý sapasynyń artyp kele jatqanyn kórsetedi.
- Jeńil ónerkásip toqyma óndirisiniń 4,9%-ǵa artýyna bailanysty 1,9%-ǵa ósti. Sonymen qatar, kiim (-0,7%) jáne bylǵary ónimderi (-6%) óndirisindegi baiqalyp otyrǵan shamaly quldyraý qosymsha nazar aýdarýdy jáne memlekettik qoldaý sharalaryn talap etetin tustardyń bar ekenin bildiredi.
- Sondai-aq tamaq ónimderin óndirý (+9,2%), munai óńdeý (+8,5%), daiyn metall buiymdaryn óndirý (+14%), rezeńke jáne plastmassa buiymdaryn óndirý (+4%) jáne jihaz ónerkásibi (+1,6%) oń dinamikany kórsetti.
Jalpy, biyl 23 myń turaqty jumys ornyn qurýǵa múmkindik beretin 1,5 trln teńgege jýyq somanyń 190 jobansyn júzege asyrý josparlanýda. Búgingi tańda 75 joba iske qosyldy.
Investorlar úshin qolaily jaǵdailar jasaý jáne OTÓ-di qoldaý
Tiimdi sharalardyń biri – qoljetimdi shikizatty usyný maqsatynda uzaqmerzimdi sharttar men offteik-kelisimsharttar jasasý arqyly jumys istep turǵan jáne jańa kásiporyndardyń júktemesin qamtamasyz etý. Biyl taý-ken metallýrgiia kesheniniń iri kompaniialarymen 147 mlrd teńgeden astam somaǵa 513 uzaqmerzimdi sharttar men offteik-kelisimsharttar jasaldy, bul ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 2 ese kóp.
Energetikalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý jónindegi ulttyq joba sheńberinde otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýǵa kóp kóńil bólinedi. Ol úshin satyp alýdyń ashyqtyǵy men monitoringin qamtamasyz etetin satyp alý júiesi iske qosylady. Jalpy 2029 jylǵa deiin taýarlarǵa qajettilik áleýeti 2 trln teńgeden asady.
Kásiporyndardy infraqurylymǵa keń qoljetimdilikpen qamtamasyz etý úshin arnaiy ekonomikalyq jáne indýstriialyq aimaqtardyń qyzmeti jetildirilýde. Elde 16 arnaiy ekonomikalyq jáne 55 indýstriialyq aimaq jumys isteidi. Olardy damytý – jańa óndiristerdi júzege asyrýdyń negizgi quraldarynyń biri. Aimaqtar qajetti infraqurylymmen qamtamasyz etiledi jáne jobalardy iske asyrý úshin bizneske beriledi.
«Óńdeý ónerkásibindegi jańa bastamalardy qoldaý úshin shaǵyn ónerkásiptik aimaqtardy qurý quraly iske qosyldy, onda jeńildikti baǵamen daiyn ónerkásiptik alańdar jalǵa beriletin bolady. Mundai aimaqtar segiz óńirde salynýda, 90-ǵa jýyq jobany iske qosý jáne 3 myńnan astam jumys ornyn ashý josparlanýda», — dedi Oljas Saparbekov.
Mineraldy-shikizat bazasyn geologiialyq qamtamasyz etý jáne keńeitý
Jer qoinaýyn tiimdi jáne utymdy paidalaný – uzaqmerzimdi ekonomikalyq turaqtylyqtyń kepili. Úkimet geologiialyq barlaýdyń ashyqtyǵyn, investitsiialyq tartymdylyǵyn jáne tiimdiligin arttyrý boiynsha jumys júrgizýde.
Bul baǵyttaǵy serpindi qadam 2025 jyly jer qoinaýyn paidalanýdyń biryńǵai platformasyn paidalanýǵa berý boldy. Bul aqparattyq júie aýktsiondardy qosa alǵanda, barlaý jáne óndirý quqyǵyn alý úderisterin avtomattandyrady jáne buryn-sońdy bolmaǵan ashyqtyq deńgeiin qamtamasyz etedi. Platformada 66 myńnan astam geologiialyq esep ornalastyrylǵan, interaktivti karta ázirlenip, 22 memlekettik qyzmet tsifrlandyrylǵan.
Memlekettik jer qoinaýy qoryn basqarý baǵdarlamasyna jalpy aýdany 2 652,5 sharshy shaqyrym 1 061 bloktan turatyn barlaý úshin 73 jańa ýchaske jáne aýktsionǵa shyǵarý úshin 62 ken orny engizilgen. Esepti kezeńde alǵash ret qatty paidaly qazbalardyń bes jańa ken orny (Kók-Jon, Altyn-Shoqy, Samombet, Stýdenttik, Taqyr-Kaldjir) memlekettik esepke qoiyldy. Osynyń nátijesinde resýrstardyń aitarlyqtai ósimi alyndy: Altyn – 97,8 tonna, kúmis – 11,9 tonna, mys – 36,4 myń tonna jáne basqa da ónimder. Salystyrý úshin, 2024 jyly munai qory – 199 mln tonna, gaz – 22 mlrd m3 jáne jer asty sýlary – 79,8 myń m3 ósken 23 QPQ ken orny, 6 kómirsýtek jáne 6 jerasty sýlary memlekettik esepke alyndy, bul osy baǵyttaǵy júieli jáne úzdiksiz jumys atqarylǵanyn kórsetedi.
Jer qoinaýyn paidalaný salasyndaǵy ashyqtyq pen tiimdilikti arttyrý
Qazaqstanda zańnamany jetildirý jáne kelisimsharttyq mindettemelerdiń oryndalýyn baqylaýdy kúsheitý boiynsha jumystar júrgizilýde.
Atap aitqanda, tsifrlandyrý jáne aýktsiondar ótkizý máseleleri boiynsha zań jobasy ázirlendi, ony Parlamentke 3 toqsanda engizý josparlanýda. Negizgi ministrlikter qoldaǵan jer qoinaýyn memlekettik geologiialyq zertteýge 50% qol qoiý bonýstaryn jiberý týraly túzetýler ázirlendi.
Búgingi tańda elde 2615 litsenziia men 319 kelisimshart bar (onyń ishinde 122-si barlaýǵa, 134-i óndirýge jáne 63-i birlesken barlaý men óndirýge). TGY platformasynyń arqasynda 2443 jer qoinaýyn paidalanýshy esepti elektrondy túrde tapsyrdy. Monitoring qorytyndysy boiynsha 196 kelisimshart pen litsenziia boiynsha buzýshylyqtar týraly habarlamalar jiberildi, 910 mln teńgege turaqsyzdyq aiyby qoiyldy. 37 kelisimsharttyń qoldanylýy toqtatyldy (onyń 30-y barlaýǵa, 5-i óndirýge, 2-i birlesken barlaý men óndirýge) jáne josyqsyz paidalanýshylardan 61 litsenziia qaitaryp alyndy.
Osy jyldyń 7 aiynda jer qoinaýyn paidalaný quqyǵyn alýǵa (1070 barlaýǵa, 35 óndirýge) 2005 ótinish kelip tústi, onyń 997-si qaraldy. Nátijesinde barlaýǵa 506 litsenziia, óndirýge 18 litsenziia jáne jer qoinaýyn geologiialyq zertteýge 114 litsenziia berildi.
Sondai-aq geologiialyq aqparatty eksporttaýǵa 83 litsenziia jáne geologiialyq synamalardy ýaqytsha áketýge 37 ruqsat berildi. Qoldanystaǵy kelisimsharttar boiynsha 361 ótinish qaraldy (quqyqtardyń aýysýy men sharttardyń ózgerýin qosa alǵanda), EK-niń 30 otyrysy jáne jumys tobynyń 18 otyrysy ótkizildi, onyń qorytyndysy boiynsha kelisimsharttardaǵy 28 tolyqtyrýǵa qol qoiyldy. 41 lot boiynsha 3 aýktsion ótkizildi, olar qol qoiý bonýsynyń somasy biýdjetke túsken 27,8 mlrd teńgeni qurady. Jer qoinaýy memlekettik qoryn basqarý baǵdarlamasyna turaqty negizde ózgerister engizilýde (jyl basynan beri 4 buiryq qabyldandy). 35 ken orny boiynsha eń jaqyn elektrondyq aýktsion 19 qyrkúiekte ótedi.
Osylaisha, Úkimettiń qyzmeti Memleket basshysy qoiǵan mindetterdi keshendi sheshýge baǵyttalǵan. Ónerkásiptiń ornyqty ósýi ekonomikalyq damý úshin negiz qalyptastyrady, mineraldyq-shikizat bazasyn keńeitý jónindegi júieli jumys uzaqmerzimdi turaqtylyqty qamtamasyz etedi, al jer qoinaýyn paidalaný salasynda tártip ornatý jónindegi sharalar ádilettilik pen zań ústemdigi qaǵidattaryn nyǵaitady.
