مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶزٸنٸڭ «ەدٸلەتتٸ قازاقستان: زاڭ مەن تەرتٸپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەل دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ ۆەكتورىن ايقىنداپ بەردٸ. ول – قۋاتتى ٶنەركەسٸپ ەلەۋەتٸنە نەگٸزدەلگەن مىقتى دا ەرتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكا قۇرۋ.
مەملەكەت باسشىسى شيكٸزات مودەلٸنەن قوسىلعان قۇنى جوعارى تاۋارلاردى ٶندٸرۋگە كٶشۋ مٸندەتٸن قويدى, بۇل جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىنداردى جاڭعىرتۋعا جەنە جاڭا جوعارى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸستەردٸ قۇرۋعا جٷيەلٸ تٷردە ينۆەستيتسييا تارتۋدى تالاپ ەتەدٸ. وسىعان بايلانىستى ٷكٸمەت يندۋسترييالىق ەگەمەندٸكتٸ نىعايتۋعا جەنە وتاندىق ٶنٸمنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالار كەشەنٸن جٷزەگە اسىرۋدا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا جەنە ٶزگە دە تاپسىرمالارىندا قويىلعان مٸندەتتەردٸ جٷزەگە اسىرۋ بارىسى تۋرالى تولىعىراق Primeminister.kz سايتىنداعى شولۋدان وقىڭىز.
ٶنەركەسٸپتٸڭ تۇراقتى ٶسۋٸ – ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋدىڭ نەگٸزٸ
مەملەكەت باسشىسى العا قويعان ەڭ باستى مٸندەت – قۋاتتى ەرٸ ەرتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكا قۇرۋ. 2025 جىلدىڭ 7 ايىنىڭ قورىتىندىسى ۇلتتىق دامۋدىڭ لوكوموتيۆٸ سانالاتىن ٶنەركەسٸپ سەكتورىندا وڭ سەرپٸن بارىن كٶرسەتتٸ. ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 6,9%-عا نىق ٶسٸم كٶرسەتتٸ. مۇنداعى ٶسٸم درايۆەرلەرٸ – كٶلەمدٸ 8,5%-عا ۇلعايعان تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸ جەنە ەرتاراپتاندىرۋ ٷشٸن ەرەكشە ماڭىزدى سالا, 6,1%-عا ٶسكەن ٶڭدەۋ سەكتورى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا ٷكٸمەت وتاندىق ٶندٸرٸستٸ ەرتاراپتاندىرۋ جەنە بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ بويىنشا جٷيەلٸ جۇمىستار جٷرگٸزۋدە. ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋ ٶندٸرٸس كٶلەمٸن ۇلعايتۋعا, ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋعا, جوعارى قايتا بٶلۋدٸڭ جاڭا ٶندٸرٸستەرٸن ٸسكە قوسۋعا جەنە ينۆەستيتسييالار تارتۋ ەسەبٸنەن, ونىڭ ٸشٸندە ٸرٸ حالىقارالىق كومپانييالاردان تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا باعىتتالعان», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس ۆيتسە-مينيسترٸ ولجاس ساپاربەكوۆ.
جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى اۆتوموبيل جاساۋداعى وڭ نەتيجەلەردٸ اتاپ ٶتٸپ, تولىققاندى اۆتوموبيل جاساۋ كلاستەرٸن قۇرۋ ٷشٸن لوكاليزاتسييا دەڭگەيٸن دەيەكتٸ تٷردە ارتتىرا وتىرىپ, قول جەتكەن قارقىندى ساقتاۋ مٸندەتٸن قويدى.
بۇل قالاداعى نەگٸزگٸ جوبالاردىڭ ٸشٸندە تەلەديدارلار مەن كٸر جۋعىش ماشينالار شىعاراتىن زاۋىتتى دا اتاپ ٶتۋگە بولادى. ونىڭ قۋاتى جىلىنا 150 مىڭعا دەيٸن تەلەديدار مەن 200 مىڭ كٸر جۋعىش ماشينا شىعارۋعا جەتەدٸ. سونداي-اق, الماتى قالاسىندا جەڭٸل اۆتوموبيلدەر شىعاراتىن مۋلتيبرەندتٸك زاۋىت جەنە قوستاناي قالاسىندا كيا اۆتوموبيلدەرٸن شىعاراتىن زاۋىت اشۋ جوسپارلانۋدا.
ماشينا جاساۋمەن قاتار, جىل باسىنان بەرٸ مەتاللۋرگييا سالاسى دا وڭ ديناميكا كٶرسەتٸپ وتىر, ونىڭ ٶسۋٸ 1,3%-دى قۇرادى.
پرەزيدەنت ٶز جولداۋىندا Qarmet مەتاللۋرگييالىق كومبيناتىن مىسالعا كەلتٸردٸ, وندا وتاندىق ينۆەستوردىڭ كەلۋٸمەن ٶندٸرٸستٸ ەدەۋٸر كٶلەمدە ۇلعايتۋ ماقساتىندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى باستالعان. مۇنداعى ٶسٸمگە فەرروقورىتپالار (+1,6%), شويىن (+6,5%) جەنە بولات (+3,4%) ٶندٸرٸسٸن ۇلعايتۋ ەسەبٸنەن قول جەتٸپ وتىر, بۇل شيكٸزاتتى تەرەڭدەتە قايتا ٶڭدەۋ جٶنٸندەگٸ ستراتەگييالىق مٸندەتكە سەيكەس كەلەدٸ.
«باستى نازار بازالىق مەتالداردى ودان ەرٸ ٶڭدەۋگە, ارالاس سالالاردى دامىتۋعا جەنە جوعارى قايتا بٶلۋ ٶنٸمدەرٸن شىعارۋعا اۋدارىلىپ وتىر. بيىل مىس ٶڭدەۋدٸ 2 ەسەگە, اليۋمينييدٸ 1,5 ەسەگە, قورعاسىندى 2,3 ەسەگە جەنە مىرىشتى 11%-عا ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا. وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸ بازالىق مەتالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ شارالار ورتا جەنە جوعارى قايتا بٶلۋ ٶنٸمدەرٸن شىعاراتىن كەسٸپورىنداردىڭ جٷكتەمەسٸن ارتتىرۋعا كٶمەكتەسەدٸ. كاتانكا, ٶتكٸزگٸش كابەلدەر ٶنٸمٸ, اككۋمۋلياتورلار, تەرەزە پروفيلدەرٸ, جيھاز فۋرنيتۋراسى جەنە باسقا دا تاۋارلار ٶندٸرٸسٸ ارتىپ كەلەدٸ. بيمەتال جىلىتۋ رادياتورلارىن, ٶنەركەسٸپتٸك اككۋمۋلياتورلاردى, جەزدەن جاسالعان بۇيىمداردى شىعاراتىن جوبالار ٸسكە قوسىلدى», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ۆيتسە-مينيستر.
بولات قۇيۋ ٶنەركەسٸبٸن شيكٸزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ٶندٸرٸس كٶلەمٸ ەدەۋٸر ۇلعايتىلىپ, جاڭا قۋاتتار ٸسكە قوسىلدى. مەسەلەن, سوڭعى بەس جىلدا بولات شىعارۋ قۋاتى 5-تەن 7,5 ملن تونناعا دەيٸن ٶستٸ. قۇرىلىس ارماتۋراسىن, شۆەللەر, قوستاۆر, بۇرىشتەمٸرلەر شىعارۋ بويىنشا بەس زاۋىت ٸسكە قوسىلدى. بيىل قاراعاندى وبلىسىندا تٸك جٸكتٸ قۇبىرلار مەن اليۋمينيي رادياتورلارىن, تٷركٸستان وبلىسىندا اليۋمينيي پروفيلدەرٸن, اقمولا وبلىسىندا اليۋمينيي بۇيىمدارىن, جامبىل وبلىسىندا كاتودتى مىس شىعاراتىن ٶندٸرٸس ٸسكە قوسىلۋدا.
حيمييا ٶنەركەسٸبٸ. مەملەكەت باسشىسى مۇناي-گاز حيميياسى سالاسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, پوليپروپيلەن مەن پوليەتيلەن شىعاراتىن ٸرٸ ٶندٸرٸستەردٸڭ جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن, بۋتاديەن, كارباميد جەنە تەرەفتال قىشقىلىن ٶندٸرۋ بويىنشا پەرسپەكتيۆالى جوبالاردىڭ ەزٸرلەنگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا مۇنداعى ٶندٸرٸس 6%-عا ٶستٸ. ٶسٸم نەگٸزٸنەن جوعارى تەحنولوگييالىق ٶنٸمدەر: پوليپروپيلەن (+46,2%), حروم وكسيدٸ (+4,8%) جەنە امموفوس (+67,7%) ٶندٸرٸسٸنٸڭ ۇلعايۋى ەسەبٸنەن بولىپ وتىر.
- ال قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ٶندٸرٸسٸ 4,7%-عا ٶستٸ, بۇل ەلٸمٸزدەگٸ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار مەن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنىڭ جٷزەگە اسۋىمەن تٸكەلەي بايلانىستى ەرٸ حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ.
- جەڭٸل ٶنەركەسٸپ توقىما ٶندٸرٸسٸنٸڭ 4,9%-عا ارتۋىنا بايلانىستى 1,9%-عا ٶستٸ. سونىمەن قاتار, كيٸم (-0,7%) جەنە بىلعارى ٶنٸمدەرٸ (-6%) ٶندٸرٸسٸندەگٸ بايقالىپ وتىرعان شامالى قۇلدىراۋ قوسىمشا نازار اۋدارۋدى جەنە مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن تالاپ ەتەتٸن تۇستاردىڭ بار ەكەنٸن بٸلدٸرەدٸ.
- سونداي-اق تاماق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ (+9,2%), مۇناي ٶڭدەۋ (+8,5%), دايىن مەتالل بۇيىمدارىن ٶندٸرۋ (+14%), رەزەڭكە جەنە پلاستماسسا بۇيىمدارىن ٶندٸرۋ (+4%) جەنە جيھاز ٶنەركەسٸبٸ (+1,6%) وڭ ديناميكانى كٶرسەتتٸ.
جالپى, بيىل 23 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن 1,5 ترلن تەڭگەگە جۋىق سومانىڭ 190 جوبانسىن جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. بٷگٸنگٸ تاڭدا 75 جوبا ٸسكە قوسىلدى.
ينۆەستورلار ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاساۋ جەنە وتٶ-دٸ قولداۋ
تيٸمدٸ شارالاردىڭ بٸرٸ – قولجەتٸمدٸ شيكٸزاتتى ۇسىنۋ ماقساتىندا ۇزاقمەرزٸمدٸ شارتتار مەن وففتەيك-كەلٸسٸمشارتتار جاساسۋ ارقىلى جۇمىس ٸستەپ تۇرعان جەنە جاڭا كەسٸپورىنداردىڭ جٷكتەمەسٸن قامتاماسىز ەتۋ. بيىل تاۋ-كەن مەتاللۋرگييا كەشەنٸنٸڭ ٸرٸ كومپانييالارىمەن 147 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 513 ۇزاقمەرزٸمدٸ شارتتار مەن وففتەيك-كەلٸسٸمشارتتار جاسالدى, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 2 ەسە كٶپ.
ەنەرگەتيكالىق جەنە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق جوبا شەڭبەرٸندە وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. ول ٷشٸن ساتىپ الۋدىڭ اشىقتىعى مەن مونيتورينگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن ساتىپ الۋ جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلادى. جالپى 2029 جىلعا دەيٸن تاۋارلارعا قاجەتتٸلٸك ەلەۋەتٸ 2 ترلن تەڭگەدەن اسادى.
كەسٸپورىنداردى ينفراقۇرىلىمعا كەڭ قولجەتٸمدٸلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ارنايى ەكونوميكالىق جەنە يندۋسترييالىق ايماقتاردىڭ قىزمەتٸ جەتٸلدٸرٸلۋدە. ەلدە 16 ارنايى ەكونوميكالىق جەنە 55 يندۋسترييالىق ايماق جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردى دامىتۋ – جاڭا ٶندٸرٸستەردٸ جٷزەگە اسىرۋدىڭ نەگٸزگٸ قۇرالدارىنىڭ بٸرٸ. ايماقتار قاجەتتٸ ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ جەنە جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن بيزنەسكە بەرٸلەدٸ.
«ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ جاڭا باستامالاردى قولداۋ ٷشٸن شاعىن ٶنەركەسٸپتٸك ايماقتاردى قۇرۋ قۇرالى ٸسكە قوسىلدى, وندا جەڭٸلدٸكتٸ باعامەن دايىن ٶنەركەسٸپتٸك الاڭدار جالعا بەرٸلەتٸن بولادى. مۇنداي ايماقتار سەگٸز ٶڭٸردە سالىنۋدا, 90-عا جۋىق جوبانى ٸسكە قوسۋ جەنە 3 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانۋدا», — دەدٸ ولجاس ساپاربەكوۆ.
مينەرالدى-شيكٸزات بازاسىن گەولوگييالىق قامتاماسىز ەتۋ جەنە كەڭەيتۋ
جەر قويناۋىن تيٸمدٸ جەنە ۇتىمدى پايدالانۋ – ۇزاقمەرزٸمدٸ ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ كەپٸلٸ. ٷكٸمەت گەولوگييالىق بارلاۋدىڭ اشىقتىعىن, ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن جەنە تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزۋدە.
بۇل باعىتتاعى سەرپٸندٸ قادام 2025 جىلى جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ بٸرىڭعاي پلاتفورماسىن پايدالانۋعا بەرۋ بولدى. بۇل اقپاراتتىق جٷيە اۋكتسيونداردى قوسا العاندا, بارلاۋ جەنە ٶندٸرۋ قۇقىعىن الۋ ٷدەرٸستەرٸن اۆتوماتتاندىرادى جەنە بۇرىن-سوڭدى بولماعان اشىقتىق دەڭگەيٸن قامتاماسىز ەتەدٸ. پلاتفورمادا 66 مىڭنان استام گەولوگييالىق ەسەپ ورنالاستىرىلعان, ينتەراكتيۆتٸ كارتا ەزٸرلەنٸپ, 22 مەملەكەتتٸك قىزمەت تسيفرلاندىرىلعان.
مەملەكەتتٸك جەر قويناۋى قورىن باسقارۋ باعدارلاماسىنا جالپى اۋدانى 2 652,5 شارشى شاقىرىم 1 061 بلوكتان تۇراتىن بارلاۋ ٷشٸن 73 جاڭا ۋچاسكە جەنە اۋكتسيونعا شىعارۋ ٷشٸن 62 كەن ورنى ەنگٸزٸلگەن. ەسەپتٸ كەزەڭدە العاش رەت قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ بەس جاڭا كەن ورنى (كٶك-جون, التىن-شوقى, سامومبەت, ستۋدەنتتٸك, تاقىر-كالدجير) مەملەكەتتٸك ەسەپكە قويىلدى. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە رەسۋرستاردىڭ ايتارلىقتاي ٶسٸمٸ الىندى: التىن – 97,8 توننا, كٷمٸس – 11,9 توننا, مىس – 36,4 مىڭ توننا جەنە باسقا دا ٶنٸمدەر. سالىستىرۋ ٷشٸن, 2024 جىلى مۇناي قورى – 199 ملن توننا, گاز – 22 ملرد م3 جەنە جەر استى سۋلارى – 79,8 مىڭ م3 ٶسكەن 23 قپق كەن ورنى, 6 كٶمٸرسۋتەك جەنە 6 جەراستى سۋلارى مەملەكەتتٸك ەسەپكە الىندى, بۇل وسى باعىتتاعى جٷيەلٸ جەنە ٷزدٸكسٸز جۇمىس اتقارىلعانىن كٶرسەتەدٸ.
جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى اشىقتىق پەن تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ
قازاقستاندا زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ جەنە كەلٸسٸمشارتتىق مٸندەتتەمەلەردٸڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى كٷشەيتۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
اتاپ ايتقاندا, تسيفرلاندىرۋ جەنە اۋكتسيوندار ٶتكٸزۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا زاڭ جوباسى ەزٸرلەندٸ, ونى پارلامەنتكە 3 توقساندا ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا. نەگٸزگٸ مينيسترلٸكتەر قولداعان جەر قويناۋىن مەملەكەتتٸك گەولوگييالىق زەرتتەۋگە 50% قول قويۋ بونۋستارىن جٸبەرۋ تۋرالى تٷزەتۋلەر ەزٸرلەندٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلدە 2615 ليتسەنزييا مەن 319 كەلٸسٸمشارت بار (ونىڭ ٸشٸندە 122-سٸ بارلاۋعا, 134-ٸ ٶندٸرۋگە جەنە 63-ٸ بٸرلەسكەن بارلاۋ مەن ٶندٸرۋگە). TGY پلاتفورماسىنىڭ ارقاسىندا 2443 جەر قويناۋىن پايدالانۋشى ەسەپتٸ ەلەكتروندى تٷردە تاپسىردى. مونيتورينگ قورىتىندىسى بويىنشا 196 كەلٸسٸمشارت پەن ليتسەنزييا بويىنشا بۇزۋشىلىقتار تۋرالى حابارلامالار جٸبەرٸلدٸ, 910 ملن تەڭگەگە تۇراقسىزدىق ايىبى قويىلدى. 37 كەلٸسٸمشارتتىڭ قولدانىلۋى توقتاتىلدى (ونىڭ 30-ى بارلاۋعا, 5-ٸ ٶندٸرۋگە, 2-ٸ بٸرلەسكەن بارلاۋ مەن ٶندٸرۋگە) جەنە جوسىقسىز پايدالانۋشىلاردان 61 ليتسەنزييا قايتارىپ الىندى.
وسى جىلدىڭ 7 ايىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن الۋعا (1070 بارلاۋعا, 35 ٶندٸرۋگە) 2005 ٶتٸنٸش كەلٸپ تٷستٸ, ونىڭ 997-سٸ قارالدى. نەتيجەسٸندە بارلاۋعا 506 ليتسەنزييا, ٶندٸرۋگە 18 ليتسەنزييا جەنە جەر قويناۋىن گەولوگييالىق زەرتتەۋگە 114 ليتسەنزييا بەرٸلدٸ.
سونداي-اق گەولوگييالىق اقپاراتتى ەكسپورتتاۋعا 83 ليتسەنزييا جەنە گەولوگييالىق سىنامالاردى ۋاقىتشا ەكەتۋگە 37 رۇقسات بەرٸلدٸ. قولدانىستاعى كەلٸسٸمشارتتار بويىنشا 361 ٶتٸنٸش قارالدى (قۇقىقتاردىڭ اۋىسۋى مەن شارتتاردىڭ ٶزگەرۋٸن قوسا العاندا), ەك-نٸڭ 30 وتىرىسى جەنە جۇمىس توبىنىڭ 18 وتىرىسى ٶتكٸزٸلدٸ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كەلٸسٸمشارتتارداعى 28 تولىقتىرۋعا قول قويىلدى. 41 لوت بويىنشا 3 اۋكتسيون ٶتكٸزٸلدٸ, ولار قول قويۋ بونۋسىنىڭ سوماسى بيۋدجەتكە تٷسكەن 27,8 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. جەر قويناۋى مەملەكەتتٸك قورىن باسقارۋ باعدارلاماسىنا تۇراقتى نەگٸزدە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلۋدە (جىل باسىنان بەرٸ 4 بۇيرىق قابىلداندى). 35 كەن ورنى بويىنشا ەڭ جاقىن ەلەكتروندىق اۋكتسيون 19 قىركٷيەكتە ٶتەدٸ.
وسىلايشا, ٷكٸمەتتٸڭ قىزمەتٸ مەملەكەت باسشىسى قويعان مٸندەتتەردٸ كەشەندٸ شەشۋگە باعىتتالعان. ٶنەركەسٸپتٸڭ ورنىقتى ٶسۋٸ ەكونوميكالىق دامۋ ٷشٸن نەگٸز قالىپتاستىرادى, مينەرالدىق-شيكٸزات بازاسىن كەڭەيتۋ جٶنٸندەگٸ جٷيەلٸ جۇمىس ۇزاقمەرزٸمدٸ تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەدٸ, ال جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا تەرتٸپ ورناتۋ جٶنٸندەگٸ شارالار ەدٸلەتتٸلٸك پەن زاڭ ٷستەمدٸگٸ قاعيداتتارىن نىعايتادى.
