Balalardy qorǵaýǵa baǵyttalǵan jańa zań jobasy negizinde «Pedofilderdi himiialyq jolmen kastratsiialaý» tek sot sheshimimen iske asýy tiis. Jańa jyldan bastap kúshine engen zańdy oryndaý úshin tek birneshe saty arqyly atqarylady. Aldymen sot qosymsha psihiatriialyq saraptama arqyly qylmyskerdiń «pedofil» ekeni rastaýy qajet. Búldirshinderdiń balalyq shaǵyn búldirgenderge qarsy qoldanylatyn jaza túrme nemese arnaiy emhanalarda ekpe quiý arqyly júzege asady.
– Onyń áseri jetkilikti. Árine, uzaq ýaqytqa qoldanylatyn tásilder de bar. Biraq, osy ekpe tiimdirek bolady. Sebebi, kez kelgen naýqas ai-saiyn dáriger baqylaýynda bolady. Iaǵni, ekpe eki aptada bir ret salynyp otyrady, – dedi QR DSM respýblikalyq ulttyq psihikalyq densaýlyq ortalyǵynyń bólim meńgerýshisi Rinat Muzafarov.
Demek, atalmysh ekpe bir salǵannan áser etpeidi. Sebebi, dáriniń quramyndaǵy tsiproteron, oǵan aitarlyqtai kedergi jasaidy. Osy sebepten, aq halattylardyń ekpeni bir emes, birneshe márte egýine týra keledi. Qyzyq bolǵanda sot saraptama arqyly iske asqan kóp eńbek zaia ketpek. Sebebi, dáriniń kúshi tek eki apta ǵana saqtalady. Densaýlyq saqtaý ókilderiniń aqparynsha, ekpeniń teris áseri de joq emes.
– Kez kelgen dári-dármektiń teris áseri bar. Dál osy ekpe júrek tamyrlary men baýyrǵa edáýir áser etedi. Ári, sýsamyr dertine shaldyqtyrýy múmkin, – dedi Rinat Muzafarov.
Eń alǵash himiialyq kastratsiia 1960 jyldary AQSh-ta qoldanylǵany belgili. Atalmysh elde qylmyskerlerdiń ata-jónin barlyq halyq bilgen. Osyǵan orai, olar mektep, balabaqsha, aialdama syndy qoǵamdyq oryndar mańyna jolai almaǵan. Psihologtardyń sózinshe «búldirshinderge mundai qiianat jasaý derttiń bir túri. Demek, bul júike – júie aýytqýy. Ony emdeý tipti múmkin emes. Sondyqtan, pedofilderdi qoǵamnan alshaqtatý qajet», – deidi.
– Eger adam bul aýrýmen kúrese almasa jáne is-áreketteri arqyly jaýapqa tartylyp, himiialyq kastratsiia jasaý sheshimi qabyldansa, onda ol adamdy qoǵamnan oqshaýlaý qajet. Sebebi, ol óz-ózimen kúrese almady. Bul da qylmysker. Sondyqtan, temir torǵa toǵytqan durys. Basqa amal joq, – dedi psiholog Natalia Oberderfer.
Birqatar BAQ-qa kóz júgirtsek, ekpeni álsiretetin antidottar elimizdegi kez kelgen dárihanada tabylady eken. Sonda munyń tiimdi tusa qaida? Ádis ózin-ózi qanshalyqty aqtaidy degen saýaldardy halyqqa qoiyp kórdik. Qoǵamnyń pikiri de joq emes eken.
Kámeletke tolmaǵan balalarǵa jasalǵan qylmys deńgeii jyldan jylǵa artyp keledi. 2016 jyly pedofildar qolynan 183-ke jýyq búldirshin zardap shekse, ótken jyly bul kórsetkish 33 paiyzǵa ósken. 2016 jyldyń ózinde osy derek boiynsha 111 qylmysker temir torǵa toǵytylǵan bolatyn. Biyl kúshine engen zań aiasynda júzege asatyn atalmysh ádistiń tiimdiligine ýaqyt sarapshy. Dese de, memleketten bólingen 10 mln jýyq teńge ysyrap ketpeime degen kúdikte basym.
Nazym Málikqyzy, Nurlan Ótegenov
https://dalanews.kz/29303
