Parlamentke qansha partiia ótedi?
Bul tarapta biz birinshi kezekte osy ýaqytqa deiin Qazaqstan parlamentiniń hronologiialyq tarihyn túzip shyǵýdy jón kórdik.
- Parlamenttiń alǵashqy shaqyrylymynda jalǵyz partiia bolǵan edi. Budan keiingi shaqyrylymda tórt birdei partiiaǵa oryn tabylsa, úshinshisinde úsh partiiasy men «Qazaqstannyń Agrarlyq jáne Azamattyq partiiasy» blogyna oryn berildi. Tórtinshi shayrylymda – bir partiia, al besinshi shaqyrylymda, Parlamentten – úsh partiia oryn tabyldy. Sonda, hronologiialyq tártippen: 1,4,4,1,3… bolady eken.
Endeshe kelesi shaqyrylymnyń qalai bolatynyn jáne Parlamentten qansha partiiaǵa oryn beriletinin sizderden, iaǵni «Eýraziia álemi» pikir saiys klýbynyń sharasyna qatysyp otyrǵan sarapshylardan bilgimiz keledi, – dedi bul tarapta saiasattanýshy Oleg Sidorov.
Pikir-saiys klýbynyń bul jolǵy otyrysy Qazaqstandaǵy kezekten tys Májilis jáne máslihat sailaýyna arnaldy. «Ýaqyttyń azdyǵyna qaramai, kezekten tys sailaýǵa daiyndyq joǵary deńgeide ótti», – dedi bul tarapta saiasattanýshy Edýard Poletaev.
- Memlekettik organdar, onyń ishinde Ortalyq sailaý komissiiasy jedel túrde jumys isteidi. Negizgi partiialar birden iske kirisip, buǵan deiin qalqada qalyp kelgen partiialar da uiqydan oiandy. Barlyq partiialardyń resmi saity jáne sailaýaldy baǵdarlamasy paida boldy, – dedi ol.
Qazaqstan prezidenti janyndaǵy strategiialyq zertteýler institýtynyń bas ǵylymi qyzmetkeri Iýrii Bulyqtaevtyń pikirinshe, bul jolǵy Májilis sailaýyna úsh partiia ótedi. Atap aitqanda, bular «Nur Otan», Halyqtyq kommýnister partiiasy men «Aqjol.
- Mundai boljamǵa qandai da bir negiz bar ma? Bul úshin buǵan deiingi sailaý naýqandaryn saraptap shyǵý kerek. Aldymen «Birlik» jáne «Aýyl» partiialarynan bastaiyq. Bular tek jańa jyldan keiin ǵana «tirildi», ózderiniń bar ekendikterin «habarlady». «Aýyl» meniń bilýimshe byltyrǵy jyldyń aiaǵynda qaita tirkeýden ótti. Al «Birlik» partiiasynyń baǵyty da, ózi de túsiniksiz uiym. Bylaisha aitqanda, bet alar baǵytyn aiqyndamaǵa qurylym. Shynyn aitqanda, JSDP da alys ketken joq. Bularǵa 7 paiyzdyq mejege jetý óte aýyr bolady.
Al «AqJol» men «kommýnisterdi» Parlamentte jinaqtaǵan tájiribesi bar. Barlyq aimaqtarda filialdary jumys isteidi. «Kommýnister» sonymen qatar prezidenttik sailaýǵa qatysqan. Aldymen partiia qatarynan Turǵyn Syzdyqov talasqa tússe, keiin Jambyl Ahmetbekov baǵyn synady. Sondyqtan da bul jolǵy Parlament quramyna «Nur Otan», «Aqjol» jáne Kommýnister partiiasy ótedi dep oilaimyn. Menińshe, bul joly atalǵan partiialardyń depýtattyq sany ózgeredi. Aitalyq, QHKP parlamenttegi depýtattan sany bir-eki orynǵa ósedi dep topshylaimyn, – Bulyqtaev.
Jalpy pikirsaiysqa qatysqan azamattardyń oiy Bulyqtaevtyń pikirine jaqyn boldy. «Alaida ózge partiialardy da sanattan shyǵarýǵa bolmaidy» deidi sarapshylar.
- Shynymen de, úsh partiialyq format bolady. Menińshe, parlamentke «Aýyl» partiiasy ótedi. Áitpese, onyń quramyn «patriottarmen» tolyqtyrmas edi («Aýyl» partiiasy «sotsial-demokratiialyq «Aýyl» partiiasy men «Qazaqstan patriottary» partiiasynyń negizinde qurylǵan bolatyn). Onyń ústine «Aýyl» partiiasyna aýyl halqynyń daýsyn jinaý jeńil bolady, – deidi bul rette saiasattanýshy Andrei Chebotarev.
Al ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ – dyń janynda Iýnesko ortalyǵynyń direktory Láila Ahmetovanyń pikirinshe, parlamentke tórt partiia ótedi.
- Parlament úsh partiialy bolady degenge senbeimin. Barlyǵy tórt partiia ótýi tiis. Menińshe, tórtinshi partiiaǵa «Nur Otan» oryn berýi tiis. Parlamentte barlyǵyna oryn jetedi. Al bul úshin elimizdegi jetekshi partiia sál bolsa da keńistikti bosatýy tiis. Jalpy sailaýdan sailaýǵa deiin ózgerister oryn alyp jatyr. Bul qajetti tendentsiia.
Onyń pikirinshe, depýtattyqqa túsken kandidattardyń arasynda azamattyq qoǵamnyń ókilderi men áielderdiń úlesi ósip keledi. Sonymen birge osy jolǵy partiia úmitkerleriniń tiziminde múgedek azamat ta bar.
- Sizdiń pikirińizdi qoldaimyn. Parlamentke tórt partiia ótýi múmkin. Menińshe, tórtinshisi «Aýyl» partiiasy. Atalǵan partiianyń artynda qandai elita turǵanyn esepke alý kerek. «Aýyl» partiiasyn basqaratyn Áli Bektaevtyń birneshe joǵary bilimi bar, sonymen birge qazaq tilin de jaqsy biledi. Bul qazaqtildi aýditoriia úshin óte jaqsy kórsetkish. Jalpy partiialyq tizim týraly aitsaq, «Nur Otan» men JSDP quramy sapaly. Munda áielder de, azamattyq qoǵamnyń ókilderi men óner adamdary jáne sportshylar bar. Nazarǵa alar tus JSDP –nyń «Nur Otan» syqyldy aýqymdy qarjysy men ákimshilik resýrsy joq. Menińshe, bul partiia parlamentke ótpeidi. Biraq, kim biledi... – dedi osy oraida saiasattanýshy Aigúl Omarova.
Aigúl Omarovnyń pikirinen keiin, jiynnyń negizgi aýany birtindep «Sailaýǵa úsh nemese tórt partiia ótýi múmkin» degen taqyrypqa oiysa bastady. Al negizi aiqas tómengi satydaǵy Máslihat sailaýy men qoǵamdyq keńesterde ótedi. Bul rette ózi de Almaty qalalyq qoǵamdyq keńesine sailaýǵa túskeli otyrǵan Shekaralyq seriktestik qaýymdastyǵynyń ókili Marat Shibutov mynadai pikir bildirdi:
- Menińshe, daýys berýshilerdiń sany tómen bolsa parlamentke úsh partiia ótedi. Bul degenimiz halyqtyń qazirgi partiialardan kóńili qalǵanyn bildiredi. Sondyqtan da negizgi nazar Máslihat sailaýyna aýady. Sebebi, bul joly bir orynǵa úsh adamnan talasýda. Halyq ta óz kezeginde máslihattaǵy sailaýdyń adal óterine senimdi ári ózi daýys bergisi keletin úmitkeri úmitin aqtaryna kúmándanbaidy. Al Májilistiń abyroiy baiaǵydan-aq aqsap tur. Depýtattardyń kóptegen málimdemeli daý týdyrdy.
Óz basym qazir Almaty qalalyq qoǵamdyq keńesine ótý úshin baǵymdy synap kórmekpin. Básekelestik joǵary bolady. Qoǵamdyq keńeske ótkisi keletin adamdarda erkindik bar. Kóp nárseni ashyq aita alady. Al májilismender men máslihatshylarda mundai joq, – deidi Shibutov.
Bul tarapta pikir bildirgen Iýrii Bulyqtaevtyń pikirinshe, «100 naqty qadam» Ult josparyna sáikes osy joly jáne aldaǵy ýaqytta máslihatshylar men qoǵamdyq keńes ókilderine úlken qoldaý kórsetilip, olardyń qyzmet aiaǵy keńidi.
- Máslihatshylardyń arasynda «nurotandyqtar» kóp. Biraq, osy jolǵy sailaýda máslihattarǵa azamattyq qoǵamnyń ókilderi kóptep ótedi dep oilaimyn. Árine, partiialarǵa da oryn beriledi. Jalpy ázirgi kúni máslihatshylarǵa kóp kóńil bólinip otyr. Bul oń qubylys. Alaida máslihat qataryna qoǵamdyq ókilderdi kóptep ótkizý kerek. Sonyń onyń jumysynda ornyqtylyq bolady. Resmilikten arylady, - dedi ol.
Al jiyndy túiindegen Edýard Poletaevtyń aitýynsha bul joly qoǵamnyń Máslihat sailaýyna qyzyǵýshylyǵynyń joǵary bolýy, onyń parlament sailaýymen qatar ótkizilýinde.
- Aitalyq, eger olardy eki bólek ótkizsek, máslihat sailaýyna qyzyǵýshylyq búgingi deńgeide bolmas edi. Biraq, bul da oń bastama. Halyq osynyń arqasynda Máslihatqa kimderdiń ótkenin bile alady. Bul bir jaǵynan kópshiliktiń saiasi mádenietin de óseredi, – dedi ol.
