ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetiniń professory, etnograf Táttigúl Qartaeva óńirlik kommýnikatsiialar qyzmetiniń baspasóz ortalyǵynda qazaqtar ejelde Naýryzdy qalai toilaǵanyn aityp, umyt qalǵan dástúrler týraly áńgimeledi, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazaqstanda biyldan bastap halyqtyq merekeni toilaýǵa arnalǵan Naýryznama onkúndigi jariialandy. Osylaisha Naýryz meiramy on kún boiy, iaǵni 14-23 naýryz aralyǵynda toilanady. Onkúndik "Naýryznama" degen ataýǵa ie.
"Naýryznamanyń" ár kúni jekelegen taqyryptar men qundylyqtarǵa arnalǵan. Máselen, 14 naýryz - Kórisý kúni, 15 naýryz – Qaiyrymdylyq kúni, 16 naýryz – Mádeniet jáne ulttyq salt-dástúr kúni, 17 naýryz – Shańyraq kúni, 18 naýryz – Ulttyq kiim kúni, 19 naýryz – Jańarý kúni, 20 naýryz – Ulttyq sport kúni, 21 naýryz – Yntymaq kúni, 22 naýryz – Jyl basy, 23 naýryz – Tazarý kúni.
Al ǵalymnyń aitýynsha, kún men túnniń teńelýi 1079 jyly eseptelgen, Iýlian kúntizbesi boiynsha 8-nen 9-na ótetin kún dep, Grigorian kúntizbesi boiynsha 21 men 22-ne ótetin kún dep turaqtaǵan.
"Naýryz merekesine bailanysty dástúrler, ǵuryp, ritýaldar óte kóp. Qazirgi tańda urpaqtan urpaqqa jalǵasyp jetkeni bar jáne de kóshpeli ómirdiń, kóshpeli sharýashylyqtyń toqtaýymen bailanysty joiylyp ketken dástúrler de bar.
Bizdiń jerimizde jup shyraq jaǵý dástúri joiylyp ketken. Iaǵni eki jerden ot jaǵyp, olardyń arasynan birinshi maldaryn ótkizip, maldyń otaryn ótkizip bolǵannan keiin sol eki ottan adamdardyń óziniń ótýi. Bul dástúr qazirgi kezeńde saqtalmady. Baiyrǵy kóne ritýal - qaýaq syndyrý. Keibireýler asqabaq dep oilap júr. Asqabaq degen - taǵam. Qazaqta esh ýaqytta taǵamdy aiaq asty etpegen. ...Ol ǵuryp ta qazir saqtalmaǵan. Sondai-aq, Muhtar Áýezov jazyp qaldyratyn birneshe ǵuryp bar: "qairahandy kóshirý", "moǵal oshaq qazý" degen ritýaldar ótken kezeńmen ketip otyr", - deidi ol.
Sonymen qatar, etnograf bul merekege bailanysty ár óńirdiń saqtap qalǵan salt-dástúrleri bar ekenin de aitty.
"Bizdiń jerimiz óte keń. Ár óńirdiń óziniń saqtap qalǵan bir dástúri bar.
Mysaly, naýryzǵa qatysty shyǵys qazaqtarynyń saqtap qalǵan ǵurpy bar. Ol ǵuryp - soǵymnan naýryzǵa dep bas saqtaý.
Qazaq jeriniń basqa óńirinde soǵym soiǵan kezde shekege shaqyrýdy dál sol soǵym soiǵan kezde atqarady. Iaǵni kúzdiń, qystyń ýaqytynda shekege shaqyryp bolady. Shyǵystyń qazaqtary shekeni saqtap, osy kezeńde bir-birin shekege shaqyrady.
Ol naýryzben bailanysty kóne ǵuryp bolatyn, Máshhúr Júsiptiń, Alashordashylardyń jazba derekterinde de bar. Kóne ǵurypty shyǵys saqtap, jetkizip otyr. Qazaqtyń kóptegen joiylǵan, az saqtalǵan salt-dástúri bar", - dedi Táttigúl Qartaeva.
