Jetisý jerindegi ziialy qaýym ókilderinen, Jetisý Memlekettik ýniversitetiniń ustazdary men bilimgerleri jáne BAQ ókilderinen quralǵan jiyn Qytai Halyq Respýblikasyna ekspeditsiia músheleriniń qatysýymen túsirilgen filmniń prezentatsiiasymen bastaldy.
Atalmysh filmde Prezidentimizdiń «Bolashaqqa baǵdar:rýhani jańǵyrý» atty maqalasyn júzege asyrý baǵytynda Almaty oblysy ákimdiginiń qoldaýymen ústimizdegi jyldyń 18-25 shilde aralyǵynda jýrnalist-jazýshylar, kompozitor men sýretshilerden quralǵan top músheleri Beijiń men Shansi provintsiiasyndaǵy Sian jáne Iýlin qalalarynda bolyp, 1169-1223 jyldar aralyǵynda ómir súrgen uly qolbasshynyń rýhyna taǵzym etýdegi saparlary kórsetildi.
– Muqali – qazaqtardyń ata-babasy. Bizdiń elimizdiń birtutas, irgeli memleket bolýyna atsalysqan aitýly tulǵa. Qurmet tutamyz. Qazaqstannan arnaiy delegatsiia kelgendigin quptaimyz. Bul eki el arasyndaǵy ejelden kele jatqan dostyǵymyzdy nyǵaitady. Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev pen QHR Tóraǵasy Si Tszinpinniń birlese ómirge ákelgen kóptegen bastamalarynyń údesinen de shyǵady bul saparlaryńyz. Bizge «Bir jol, bir beldeý» jobasy unaidy. Saýda-ekonomikalyq bailanystarymyz sońǵy jyldary tipten ulǵaidy. Jibek joly ekonomikalyq beldeýi babalarymyzdyń asqaq armandaryn júzege asyrýǵa múmkindik týǵyzady. Óz basyma kelsek, gúldengen Almaty jáne Tashkent qalalaryn kórýdi burynnan armandap júr edim. Endi sonyń múmkindigi týady dep esepteimin. Qarsy bolmasańyzdar, Iýlin jáne Taldyqorǵan qalalaryn baýyrlas qalalar jasaý týraly memorandým ázirlesek deimin, – dedi ol.
Aita keteiik, Muqali Jalaiyr – batyr zamanynda Shyńǵys hannyń atynan Qytaidy bilep, aspan asty eliniń 65 provintsiiasyn baǵyndyrǵan tarihi tulǵa. Handardyń hany atanǵan Temýchinniń Muqali, Jelme, Jebe, Súbedei siiaqty tórt batyry bolǵany belgili. Osy tórt áskeri qolbasshynyń birinshisi Muqali imperiiadaǵy toǵyz tóreniń biri atandy. Shyńǵys han bul eldi jaýlap alyp, Turanǵa attanǵanda «meniń atymnan ámirińdi júrgize ber!» dep qaptaǵan qalyń qytaidy bileýdi Muqaliǵa senip tapsyrǵan. Óz ishinen úshke bólinip, aqqý, shortan hám shaiannyń keipine túsken qytaidyń basyn biriktirgen de osy batyr babamyz bolatyn.
Kezdesý ústinde on jeti adamnan quralǵan ekspeditsiia músheleri de óz oi-pikirlerin keńinen ortaǵa saldy.
– Rasyn aitsaq, ekspeditsiiamyzdyń temirqazyq maqsaty – Muqali bahadúrdiń basyna barýǵa aspan asty eline kelgennen asyqtyq. Alty júz myńnan astam turǵyny bar aýqymdy qala qushaq jaia qarsy aldy. Kelbetti qonaqúige ornalasa salysymen, jol bastaýshylarymyzben qalalyq bilik úiine de at basyn burdyq. Iýlin qalasynan kútip alǵan basshysy Li Shin Lin myrza nókerlerimen qýana qabyldady. Qazaq eli elshiliginiń ókilderi aptalyq saparymyzdyń ár kúnin aitasyz, ár saǵatyna deiin kórinis tapty. Muqali babamyz jankeshtilikpen negizdep ketken aibyndy áýlettiń altyn araiy keshegi Alash arystaryn nurlandyryp, búgingi Azatty kúnimizge shapaq shashyp turǵandyǵy aityp jetkizgisiz baqyt! Quiyn oinaǵan quba jonda quryshtai quiylǵan alyp tulǵalar – ulttyq mártebemizdiń máńgilik tuǵyry. Óshkenimizdi jandyryp, ótkenimizdi ulyqtaýǵa arnalǵan bul jolǵy saparymyz osylaisha, biz kútkendegiden de shyraily shyqty, – dedi «Jetisý» gazetiniń bas redaktory, ekspeditsiia qatysýshysy Ámire Árin.
Oqýlyq qazaq, orys, aǵylshyn tilinde jazylyp, oqyrmandarǵa usynylyp otyr.
Baljan JUMANBEKOVA
