Moldalar óz halqynyń rýhani jaýharlarynan jurdai bolyp ketken. Ózderi jurdai bolyp qana qala berse meili ǵoi, meshitke barǵan buqarany da ulttyq rýhani jaýharlarynan qatty alystatyp tastady.
Bizdiń táýelsizdik alǵan jyldardaǵy meshit jamaǵaty óziniń tarihynyn, taǵylymynan, ulttyq qundylyqtary men ulttyq bolmysynan aiyrylǵan jamaǵat bolyp qalyptasyp shyqty. Dindi saiasatqa alyp kelip tyǵyp tastady.
Halyq áleýmettik kúizeliske tap bolyp, kóshege shyqsa, sol halyqtyń ishki kúizelisterin bile tura, patshaǵa qarsy shyǵýǵa bolmaidy, tozaqqa barasyńdar, kúnáhar bolasyńdar, arandatýshylarsyńdar dep biliktiń yǵyna jyǵylyp, jylmyńdap shyǵady.
Hanafidiń kim bolǵanyn ózderine úlgi tutady solai bola tura. Sonda eldiń kúizelisin bile tura osylai jasaýdy ne dep uǵasyz? Bul ekijúzdilik emei ne sonda?
Qurandaǵy "Mutaffiffin"súresi ekijúzdilerge arnalǵan. Dál osyndai sátte moldalar halyqtyń jaǵyna shyǵyp, bularyń durys emes, dinde de halyqtyń sózin sóileýdi jaqtaidy, halyq bolyp, qoǵam bolyp únimizdi qosaiyq, shyndyqqa týra qaraiyq, dinimizde solai degen dep aitar bolsa, mine naǵyz shynaiy din sol bolar edi. Olai aitý olardyń azamattyq ustanymy men konstitýtsiialyq quqy da bolar edi.
Din negizinen o bastan izgilikke, ádilettilikke, shyndyqqa, adamgershilikke, tarihyńdy bilýge, kishipeiil bolýǵa, izetti bolýǵa shaqyratyn edi. Munyń negizinde otanyńdy qorǵaý jatyr.
Osy aitylǵan qasietter boiynan tabylǵan kez kelgen adam otanyn qorǵaýǵa daiyn turady. Iman degen osy, moldeke!
Din jaiynda tarap jatqan videolardaǵy ǵulamasymaqtardyń aitqandaryna qulaq túrseń, tozaqpen qorqytýdan basqa eshteńe qalmai barady. Eldiń sanasyn zombilap, araptan basqany aitpai, talai soraqyny tógip jatyr.
Keshegi bababardyń din jaiynda aitqandaryna qulaq túrseń, sonaý bir zamandarda paiǵambar solai depti, áýlieler bulai depti dep bastalyp, tek qana adamdyqty nasihattap, tarihyń men shejireńdi bil, otanyńdy qorǵa, imandy bol, taza bol deidi.
Men kónekóz qariialardan kip-kishkentai bala kezimde osylardy ózderiniń qolynan jilik mújip otyryp, qoldaryna sý quiyp júrip tyńdadym. Olar maǵan bata beretin edi. Maǵan ol qariialar shejiremdi, jeti atamnyń kim ekenin úiretip ketti. Din degen osy, moldeke.
Din dástúrmen bailanyssa ǵana qundylyqqa ainalady, moldeke... Din iman men izgilikti, otandy súiýdi úiretetin edi. Qazirgilerdiń aitqandaryna qarasań tozaqpen qortytýdan basqa eshteńe qalmai barady. Sonda biz ultymyzdy saqtamasaq, ulttyǵymyzdy qorǵamasaq, ulttyq qundylyqtarymyzdy jaratpasaq, onda qazaq bolyp ne úshin keldik mynaý ómirge? Tek tozaqtan qorqyp, buǵyp otyrý úshin keldik pe? Meshitterde otyrǵan jamaǵat ózimizdiń ultymyzdyń tarihynan mahrum bolsa da, araptyń tarihyn jattap alǵan. Moldalardyń ózderi aitady, «Otandy súiý – imannan!» - deidi. Endi otandy súiý imannan bolsa, onda olar nege sol otanynyń tarihyn meshitterde aitýǵa beti barmaidy. Álde olarǵa jat, ózge aǵym ba bizdiń tarihymyz...
Óziniń tarihyn umytyp, bir shettegi araptyń kim ekeniniń bizge ne keregi bar? Bul da satqyndyqtyń bir túri. Meshitterde Abylailar, Qabanbailar, Bógenbeilar, Naýryzbailar nege aitylmaidy? Onyń esesine araptyń batyrlary - Saǵi ibn Abý Ýaqqastar, Omarlar, Ospandar aitylyp jatyr.
Ótkende meshitte bir neke qiiýǵa kýá boldym. Sońynda molda eki jupqa qarata araptyń bireýleriniń jasy men jolyn, mahabbatyn bersin dep otyr.
Sonda bizde, bizdiń uzyn-sonar tarihymyzda úlgi tutarlyq, sol keremet qazaq tulǵalarynyń jolyn, mahabbatyn bersin dep aitarlyq eshbir tulǵa qalmady ma?
Namysyńyz kelmei me osyǵan? Jolda da keibir jastardyń araptyń adamdaryn ózderine kýmir jasap alyp, aityp júretinderin kórgende jerge kirip kete jazdaisyń. Oilanbaisyzdar ma? Moldalar araptarǵa emes, qazaqtarǵa aityp jatyr ǵoi meshitterdegi ýaǵyzdaryn. Nege olar qazaqtyń batyrlaryn aitpaidy? Nege olar arabtyń batyrlaryn aitady? Qazaqtyń batyrlaryn aitý iman men izgilikke jatpaidy ma?
Otandy súiý imannan bolsa, onyń tarihyn, ultynyń batyrlarynyń erligin súiý de imannan emes pe? Nege bizdiń meshitke baratyn dindi ustanatyn jastar ózimizdiń tarihymyzdan jurdai bolsa da, araptyń batyrlary men tarihyn jaqsy bilip alǵan? Bir birine qarsy dúnie. Arapshyldyqtan alystap, qazaqshyldyqqa oralmasaq bolmaidy. Biz qazaqshyl, ultshyl bolmasaq jeńiliske ushyraimyz.
Aldyn ala aitaiyn, men de juma namazyna qatysamyn, men de Quran oqimyn. Biraq men Qazaqpyn! Men Islamǵa, Quranǵa, Paiǵambarǵa til tigizip otyrǵan joqpyn. Men ózgelerdiń dini senimine qol suqpaimyn. Meshitterdegi arapshyldyqtyń asqynyp bara jatqanyna, qazaqtyń bolmysyn jalmap bara jatqanyna alańdap otyrmyn.
Bekbolat Qarjan
Maqala avtordyń ruqsatymen basyldy