Elimizde árbir úshinshi jumys isteitin qazaqstandyq beiresmi jumyspen qamtylǵan, osylaisha olar ózin áleýmettik kepildikterden, zeinetaqy jarnasynan qaǵa otyryp, eńbek quqyqtarynyń jetkilikti qorǵalmaýy syndy táýekelderge de bas tigedi. Adam Research-tyń "QR Eńbek jáne jumyspen qamtý naryǵynyń erekshelikteri" atty zertteýinde osylai aitylady, dep jazady Dalanews.kz.
Áleýmettik saýalnama nátijeleri boiynsha, eńbek etetin respondentterdiń 36,4% - y qosymsha beiresmi jumysy baryn atap ótken. Bul kórsetkish erler arasynda joǵary (37,6%) , al áielder arasynda (34,9%) sál tómen, dep jazady energyprom.kz.
Usynylǵan indikatordy zertteý avtorlary beiresmi ekonomika indeksi dep ataidy. Zertteýde beiresmi ekonomikada jumys isteitinderdiń úsh túri qarastyrylady: eńbek shartynsyz jumys isteitinder, iaǵni tirkeýsiz eńbekke jaldaý (kóleńkeli); óz kiristerin memleketten jasyratyn kásipkerler; qosymsha jumys isteitinder.
Beiresmi jumyspen qamtý indeksiniń eń mańyzdy bóligin konvertte jalaqy alatyn jumysshylar quraidy, olardyń úlesi - 16,6%.
Kóleńkeli kásipkerlikpen ainalysatynyn aitqan respondentterdiń úles salmaǵy az ǵana boldy: 13,6%. Biraq turaqty jumysy joq, eshqandai qujattardy rásimdeýsiz tolyq emes jumys kúnimen eńbek qamtylǵandardyń úlesi áldeqaida az: 6,2%. Mundai beiresmi jumyspen qamtylǵandardyń kópshiligi jastar men zeinetkerlik jastaǵy adamdar.
Zertteý nátijeleri beiresmi jumyspen qamtý deńgeii joǵary aimaqtardy anyqtaýǵa múmkindik berdi. Joǵary kórsetkish Túrkistan jáne Almaty oblystarynda, sondai-aq Shymkentke kóbirek tirkeldi. Ondaǵy kóleńkeli ekonomika sheńberinde jumys isteitinderdiń úlesi óńir halqynyń 30%-nan asady. Beiresmi jumyspen qamtýdyń eń tómen kórsetkishteri Shyǵys Qazaqstan (14,8%), Ulytaý (19%) jáne Aqtóbe (20,4%) oblystarynda baiqalady.
Ekonomikalyq damyǵan óńirler — Astana, Almaty, Atyraý jáne Pavlodar oblystary — halyqty jumyspen qamtýdyń jalpy deńgeii joǵary, al beiresmi ekonomika deńgeii ortashadan birshama joǵary. Munda qosymsha beiresmi jumys isteitinderdiń úlesi basym.
Beiresmi jumyspen qamtylǵan respondentterdiń portreti: qalada da, aýylda da tura alady, orta kásiptik nemese tek mektep deńgeiindegi bilimi bar, oqyǵan mamandyǵy boiynsha jumys istemeidi. Beiresmi jumyspen qamtylǵandardyń jeke tabysy az: 100 myń teńgege deiin. Kóleńkeli kásipkerler, kerisinshe, ortashadan joǵary tabysqa ie: osy sanattaǵy saýalnamaǵa qatysqandardyń 20,5% - y beiresmi jumyspen qamtylǵandar 600 myń teńge jáne odan da kóp tabysqa ie ekenin aitty.
Biraq konvertte jalaqy alatyndar aqshasy árqashan qajettiligine jete bermeitinin aitqan. Mundai "sur" tabysyn únemdeýshiler sany aitarlyqtai az: tek 9,4%. Kóleńkeli kásipkerler sanatynda jaǵdai jaqsaǵyraq: mundai respondentterdiń 19,7%-y ózderin eshnárseden bas tartpai ómir súre alatyndaryn aitqan, taǵy 13,9%-y negizgi shyǵyndardan bólek únem jasaýǵa múmkindik baryn jetkizgen. Kezdeisoq jumys isteitin adamdardyń eń qorǵalmaǵan sanatynyń ishinde mundai qarjylyq senimdi azamattar óte az: tek 5%.
Ulttyq statistika biýrosynyń" Taldaý " Aqparattyq-taldaý júiesiniń resmi derekterine sáikes, 2023 jyly Qazaqstanda beiresmi jumyspen qamtylǵan 1,2 mln qazaqstandyq bolǵan. Olardyń kópshiligi — 682,5 myń adam ekonomikanyń resmi sektorynda, iaǵni zańdy kásiporyndarda, biraq eńbek shartynsyz, aýyzsha kelisim boiynsha jumys istedi
