Qazaqstanda avtokólikterdiń memlekettik nómirine qaraı qozǵalysyn shekteý týraly bastama qoǵamda qyzý talqylanyp jatyr. Usynysqa sáıkes, kólikter taq jáne jup kúnderi kezekpen jolǵa shyǵýy múmkin. Bılik bul qadam arqyly iri qalalardaǵy aýa sapasyn jaqsartyp, jol júktemesin azaıtýdy kózdeıdi. Alaıda sarapshylar mundaı tásildiń uzaq merzimdi tıimdiligine kúmánmen qaraıdy. “Q88 Aýmaqtardyń turaqty damý qaýymdastyǵy” ókili, kólik salasynyń sarapshysy Elena Erzakovıch pen ekonomıs Rasýl Rysmambetov Dalanews.kz tilshisine osy bastamaǵa qatysty pikir bildirdi.
Ýaqytsha áser beretin ádis
Elena Erzakovıchtiń aıtýynsha, taq-jup júıesi álemdik tájirıbede qoldanylǵanymen, onyń turaqty ári uzaq merzimdi nátıje bergen mysaldary az.
“Atalǵan ádistiń qanshalyqty tıimdi ekenin naqty aıtý qıyn. Sebebi ony engizgen qalalardyń ózi bul shara tek qysqa merzimde nátıje bergenin moıyndaǵan. Eger júıe uzaq qoldanylsa, turǵyndar shekteýdi aınalyp ótýdiń jolyn tabady”, - deıdi ol.
Álemdik tájirıbe ne kórsetti?
Sarapshy zerttegen Bogota qalasynyń tájirıbesi de osy úrdisti rastaǵan. Bastapqyda oń nátıje kútilgenimen, keıin kóptegen turǵyn ekinshi avtokólik satyp ala bastaǵan. Saldarynan shekteýdiń tıimdiligi tómendegen.
Erzakovıchtiń paıymynsha, keptelispen kúreste basty nazar jeke shekteýlerge emes, qoǵamdyq kólikke aýdarylýy tıis.
“Adamdar jeke kóliktiń ornyna qoǵamdyq kólikti shyn máninde qolaıly balama retinde kórgende ǵana ózgeris bolady”, - dep qosty ol.
Sarapshy taq-jup júıesin tek tótenshe jaǵdaılarda, mysaly aýa sapasy kúrt nasharlaǵan kezde ýaqytsha qural retinde qoldanýǵa bolatynyn aıtty. Sonymen qatar mundaı tetikti engizý úshin quqyqtyq ári retteýshi baza aldyn ala muqıat daıyndalýy qajet ekenin eskertti. Iaǵnı qajet kezde bul sharany jedel iske qosatyn naqty mehanızm bolýy tıis.
Dereksiz sheshim qabyldaý qaýpi
Elena Erzakovıchti alańdatatyn taǵy bir másele - derekterdiń jetkiliksizdigi.
Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda mundaı bastamalar kóbine kólik qurylymy tolyq zerttelmeı usynylady. Máselen, ár qaladaǵy taq jáne jup nómirli kólikterdiń úlesi nemese kólik aǵyndarynyń naqty qurylymy jóninde tolyq taldaý joq.
“Kóp jaǵdaıda másele keshendi túrde qarastyrylmaı jatady”, - deıdi ol.
Sarapshy qoǵamdyq kólik tolyq daıyn bolǵanyn kútýdiń ózi qate tásil ekenin aıtady. Onyń pikirinshe, iri qalalarda júıe bar, biraq ony ári qaraı jetildirý qajet.
“Qyzmet sapasyn arttyrý, qozǵalys kestesiniń dáldigin qamtamasyz etý, arnaıy avtobýs jolaqtaryn kóbeıtý qajet. Menińshe, qala ákimdikteri eń aldymen osy baǵytqa kúsh salýy kerek. Iaǵnı jolaýshylar men turǵyndardyń kútý deńgeıin naqty kórsetkishter arqyly aıqyndap, qala úshin qandaı qoǵamdyq kólik túri laıyq ekenin anyqtap, sony júıeli túrde damytý mańyzdy. Al ózge qalalardyń tájirıbesinen jekelegen bir ǵana tetikti kóshirip alý ázirge kóshedegi keptelesti jeńildetpeıdi”, - dedi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, dál qazir taq-jup júıesin engizýge áli erte. Ol Almatyda aýa sapasyn jaqsartýǵa arnalǵan erejeler paketi ázirlenip qoıǵanyn eske saldy. Qujatta atmosferalyq aýany qorǵaý jáne avtokólik shyǵaryndylaryn azaıtýǵa baǵyttalǵan birqatar júıeli sheshimder usynylǵan.
“Sondyqtan eń aldymen eski kólikterdi ýtılızasıalaý baǵdarlamalaryn jedel iske qosý, otyn sapasyn jaqsartý, jańa ekologıalyq standarttarǵa kezeń-kezeńimen kóshý qajet. Sondaı-aq kólikterdi jolǵa jiberý talaptaryn kúsheıtý mańyzdy”, - deıdi ol.
Sarapshy bul baǵytta quqyqtyq retteý, pılottyq jobalar jáne naqty engizýdi qajet etetin keshendi mindetter jetkilikti ekenin atap ótti.
“Sol sebepti uzaq merzimdi áseri dáleldenbegen tásildermen tájirıbe jasaǵannan góri, osy júıeli sharalarǵa basymdyq bergen jón”, - deıdi ol.
Ekonomıkaǵa saldary qandaı?
Ekonomıs Rasýl Rysmambetov bul bastama qysqa merzimde ekonomıkaǵa qysymdy kúsheıtýi múmkin ekenin alǵa tartty.
“Eń basty maqsat - eski ári ekologıalyq talaptarǵa saı kelmeıtin kólikterdi azaıtyp, aýanyń lastanýyn tómendetý. Bul - bir. Alaıda qysqa merzimde mundaı sheshim qala ekonomıkasynyń shyǵyndaryn arttyrýy múmkin. Sebebi Almaty sıaqty megapolıs úshin eń mańyzdy faktor - mobıldik. Ol saýda úshin de, qyzmet kórsetý salasy úshin de óte qajet”, - deıdi sarapshy.
Qaı salalar birinshi soqqy alady?
Rysmambetovtyń baǵalaýynsha, bul sheshim eń aldymen taksı qyzmeti, kýrerlik jetkizý, elektrondy komersıa jáne shaǵyn oflaın bıznesterge áser etýi múmkin. Eger atalǵan salalarǵa arnaıy jeńildikter qarastyrylmasa, operasıalyq shyǵyndar ósip, jetkizý merzimderi men qyzmet tarıfteri qymbattaıdy. Buǵan qosa, shekteý engizilgen jaǵdaıda qoǵamdyq kólikke túsetin júkteme de aıtarlyqtaı artady.
Ekonomıs halyqaralyq tájirıbe taǵy bir táýekeldi kórsetetinin aıtady. Onyń pikirinshe, adamdar shekteýge beıimdelip, ony aınalyp ótýdiń jolyn izdeıdi.
“Máselen, keıbir azamattar ekinshi kólik satyp alýǵa umtylýy múmkin. Negizi qazirdiń ózinde kóptegen otbasynda eki kólik bar. Sondyqtan arzan, shaǵyn avtokólikterge suranys artyp, baǵaǵa da belgili bir qysym túsýi ǵajap emes”, - dedi ol.
Aıtýynsha, eger taksı qyzmeti resmı túrde jeńildik sanatyna engizilmese, onda tarıfterdiń ósýi sózsiz. Sonymen birge jolda júrý ýaqyty uzaryp, qoǵamdyq kólikke túsetin salmaq ta kóbeıedi.
Sarapshy dál qazir taq-jup júıesin jappaı engizýge asyqpaý keregin aıtady. Onyń pikirinshe, mundaı sheshimniń túpki maqsaty durys bolǵanymen, ol jalǵyz qural retinde jetkiliksiz. Sondyqtan másele qalalyq mobıldikti keshendi túrde jańǵyrtý arqyly sheshilýi tıis.
“Iaǵnı qoǵamdyq kólikti damytý, trafıkti zamanaýı basqarý, ekologıalyq yntalandyrý tetikterin iske qosý qajet. Sondaı-aq qalaǵa kireberisterde ustap qalýshy avtoturaqtar salý sıaqty sharalar qatar júrmeıinshe, taq-jup shekteýinen úlken nátıje kútý qıyn”, — dep túıindedi ol.
