Klimattyq ózgerister ózekti másele

Klimattyq ózgerister ózekti másele
Búgingi tańda planetada jahandyq klimattyń ózgerýin sezinbeitin birde-bir adam joq. Qazaqstan aýmaǵynyń úlkendigine, Álemdik muhitqa shyǵa almaýyna jáne kúrt qubylmaly klimatyna bailanysty taiaý jyldary shóleittenýge, orman jáne dala órtteri sanynyń ósýine, muzdyqtardyń erýine, sý júieleriniń tozýyna, al jekelegen óńirlerde — sý tasqynyna, daýyldarǵa jáne basqa da qolaisyz saldarlarǵa tap bolýǵa týra keledi.

BUU-nyń turaqty damý maqsattary 13 baǵyty klimattyń ózgerýimen kúreske arnalǵan.Demek,barlyq elde ózekti máseleniń biri  ekendigin ańǵarýǵa bolady.

Klimattyń ózgerýiniń tikelei áser etýi tómendegidei kórinis tabýy múmkin:

* Tabiǵi apattarda: mysaly, jer silkinisi, sý tasqyny, kóshkin, sel, orman jáne dala órtteri jáne t.b. Nátijesinde el turǵyndary arasynda ólim men jaraqat alý qaýpi artady.

* Aýyz sý mólsheriniń tómendeýi men sapasynyń nasharlaýy. Sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy sý resýrstarynyń tapshylyǵy tabiǵi jaǵdailarmen, tiimsiz jáne qaitarymsyz tutynýmen jáne aǵynnyń jartysyna jýyǵy kórshi memleketterdiń aýmaǵynda qalyptasýymen bailanysty.

* Qorshaǵan orta temperatýrasynyń joǵarylaýy júrek-qan tamyrlary aýrýlarynan bolatyn ólim-jitimdi, psihikalyq aýrýdyń órshýin arttyrýy múmkin.

* Aýa sapasynyń nasharlaýy túrli respiratorlyq, allergiialyq jáne onkologiialyq aýrýlarmen syrqattanýshylyq sanynyń ósýine alyp keledi. 


* Klimattyń jylynýy tabiǵi-oshaqtyq infektsiialyq aýrýlardyń, mysaly, tyrysqaq, A gepatiti, dizenteriia, kene entsefaliti, bezgektiń taralý jiiligine áser etedi.

Klimat ózgerisi jaHandyq sipat aldy. Tabiǵattaǵy  bolatyn apattar aýanyń sapasyn, azyq-túlik pen sý qaýipsizdigine de áser etip, eleýli ózgeriske ushyratady.Bunyń adamdarǵa tikelei áseri kóp.Joǵaryda aityp ótken aýrý túrleri osyǵan dálel.

Kedeilik,sonyń saldarynan durys tamaqtanbaý, jumys joqtyq, tabystyń azdyǵy jáne nashar kúnkóris genderlik faktorǵa, bilimi men baspana jaǵdaiyna tikelei nemese janama áser etedi. Osyndai áleýmettik faktorlarǵa yqpal etetin klimat ózgerisi adamdardyń aýqymdy migratsiiasyna alyp kelýi múmkin. Klimat ózgerisinen aýylsharýashylyǵy, sý resýrstary jáne energetika salasy eń kóp zardap shegedi. Tabiǵatqa adal bolaiyq, al adaldyq tabiǵat úilesimindegi qatynastardyń shynaiylyǵy men tabiǵilyǵyn aiqyndaityn kategoriia ekeni sózsiz. «Tabiǵatsyz adamzattyń kúni joq, ony aitýǵa tabiǵattyń tili joq» dep halyq danalyǵynda aitylǵandai, tabiǵatty qorǵaý bizdiń mindetimiz, bolashaq urpaqqa qaldyrar bailyǵymyz. Sondyqtan tabiǵattyń janashyry bolý ár adamnyń mindetti boryshy ekenin bilip júreiik!

Tilepbergenov O.N.
Ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ Zań fakýlteti qylmystyq quqyq, qylmystyq is júrgizý jáne kriminalistika kafedrasynyń aǵa-oqytýshysy,zań ǵylymdarynyń kandidaty


El-tutqa stýdentter klýbynyń jetekshisi