Búginde kibershabýyl men internet alaiaqtyqtyń túri jyl saiyn kúrdelenip, jeke derekterdi urlaý, bank kartalarynan aqsha sheship alý jáne áleýmettik jelidegi akkaýnttardy buzý faktileri jiilep keledi. Mundai qaýiptiń aldyn alý úshin qandai qarapaiym erejelerdi saqtaý qajet? Dalanews.kz agenttigi osy saýalǵa jaýap izdep kórdi.
Eń aldymen, internette tek resmi jáne qorǵalǵan saittardy paidalaný mańyzdy. Ásirese bank, memlekettik qyzmet nemese internet-dúkenderdiń saittaryna kirgende olardyń mekenjaiyna nazar aýdarý qajet. Saittyń ataýy qate jazylǵan nemese kúmándi siltememen ashylsa, jeke derekterdi engizýge asyqpaǵan jón. Sondai-aq braýzer jolaǵyndaǵy qulyp belgisi men https qorǵalǵan bailanysynyń bar-joǵyn tekserý qaýipsizdikti arttyrady.
Ekinshi mańyzdy qaǵida, bank kartasynyń derekterin saittar men mobildi qosymshalarda saqtamaý. Kóptegen servis tólem kartasyn keiingi satyp alýlar úshin avtomatty túrde saqtap qoiýdy usynady. Bul yńǵaily bolǵanymen, akkaýnt buzylǵan jaǵdaida qarjylai shyǵynǵa ushyraý qaýpin arttyrady. Sondyqtan tólem málimetterin ár operatsiia saiyn qaita engizgen áldeqaida qaýipsiz sanalady.
Úshinshi ereje, akkaýnttardy qorǵaýdy kúsheitý. Mamandar áleýmettik jeliler men basqa da servisterden jumysty aiaqtaǵannan keiin mindetti túrde shyǵyp otyrýǵa keńes beredi. Sonymen qatar braýzerde qupiiasózderdi avtomatty túrde saqtaýdan bas tartqan durys. Eger bul múmkin bolmasa, kem degende eki faktorly aýtentifikatsiiany qosqan jón. Bul júie parolden bólek telefonǵa nemese elektrondyq poshtaǵa jiberiletin qosymsha kod arqyly akkaýntqa bógde adamnyń kirýine jol bermeidi.
Kiberqaýipsizdik mamandarynyń pikirinshe, internettegi qaýipten qorǵanýdyń eń tiimdi joly – qymbat baǵdarlamalar emes, qoldanýshynyń saqtyǵy. Resmi resýrstardy paidalaný, tólem derekterin saqtamaý jáne akkaýnttardy qosymsha qorǵaý siiaqty qarapaiym qaǵidalardy ustaný jeke aqparattyń qaýipsizdigin edáýir arttyrady.
Tsifrlyq ortada qaýipsizdik árbir qoldanýshynyń ózinen bastalady. Sondyqtan qarapaiym saqtyq sharalaryn kúndelikti ádetke ainaldyrý kiberqaýipterdiń aldyn alýdyń eń tiimdi tásilderiniń biri.
