Májilis depýtaty Abzal Quspan áleýmettik jelide úlken rezonans týdyrǵan málimdemesine bailanysty túsinikteme berdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Jaqynda ol Astanadaǵy qazaq azamattarynyń óz tiline degen qurmetsizdigin aiyptap, olardy "arsyz, namyssyz qazaqtarǵa" balaǵan videosyn paraqshasynda bólisken edi. Osy tusta "Golos naroda" basylymy zańgerden istiń mán-jaiyn anyqtap, atalmysh videoda áleýmettik alaýyzdyq pen til kemsitýshiligi oryn alǵan-almaǵanyn surap kórdi.
"Iá, bul azdap emotsiiaǵa berilgen málimdeme boldy. Biraq soǵan qaramastan bireýden keshirim suraityn oiym joq. Munyń sebebin de túsindire alamyn. Maǵan renishin bildirgen tanystarym men áriptesterim de boldy. Osy tusta olarǵa da: "Men bul jerde naqty bireýdi meńzemedim, alaida óz sózderim úshin eshkimnen keshirim suramaimyn" dep aittym", - deidi Abzal Quspan.
Onyń pikirinshe, qazaq tili boiynsha týyndap jatqan suraqtar – qazirgi zamannyń ózekti máselesi.
"Jańaózen, Qańtar qandy oqiǵalary... Nelikten oryn aldy? Men bul máseleni tereń zerttedim, sondyqtan jaqsy bilemin. Osynyń bárine memleket nege jol berdi? Sebebi bir kezderi olar áleýmettik jeliniń qazaqtildi segmentin baqylamady", - dedi májilismen.
Sonymen qatar qazaqtildi avtorlar men blogerler de óz jazbalarynda qazaq tiliniń máselesin únemi kóterip keledi. Degenmen Abzal Quspan atap ótkendei, olardy orystildi aýditoriia sirek estidi. Dialogtyń joq bolýynan qazaqtildi ortada radikalizatsiia deńgeii joǵary.
"Qańtar oqiǵasynan keiin ǵana halyq buǵan basa nazar aýdara bastady. Eski Qazaqstanda bulai bolmaǵan. Sondyqtan memlekettiń bul kózqarasyn jii synǵa aldym. Paraqshamda buǵan qatysty kóptegen málimdemem men jazbam bar. Al qazir olar qazaq tilindegi kontentke monitoring júrgize bastady. Sondyqtan qazaqtar úshin qarapaiym bolyp kórinetin áńgimem, osylai dúiim jurtty dúrliktirip jiberdi", - deidi Abzal Quspan.
Sonymen birge ol atalmysh málimdemesi barsha qazaqstandyqqa qatysty emes ekenin, onyń tek qazaq ultynyń ókilderine arnalǵanyn atap ótti.
Abzal Quspannyń aitýynsha, namysy bar ár qazaq artynan ergen urpaǵyn qazaq tilinde sóileýge mindetteýi kerek.
"Tarihqa kóz júgirtsek, KSRO kezinde oblys ortalyqtarynda qazaq tilinde oqytatyn mektepter bolmaǵan. Tipti, astanamyz Almatynyń ózinde jalǵyz qazaq mektebi boldy. Aitpaqshy, bul mektep satirik Shon Smahanuly bastaǵan qalamgerlerdiń arqasynda ashylǵan.
Al olar qalanyń basqa jerinde tursa da balalaryn dál osy mektepke berdi. Olardy mundai qadamǵa ne itermeledi? Bul eń aldymen qurmet edi. Olar uldarynyń ana tilinde bilim alýyn qalap, sol kezde til úshin kúrese bildi.
Endi bizge ne jetispeidi? Bizde balabaqshalar bar, qazaq tilinde oqytatyn mektepter men ýniversitetter de kóp. Jetispeitini – osy qurmet.
Eger árbir adam balasynyń ǵana emes, ultynyń da bolashaǵyna alańdaýshylyq tanytsa, eń bolmaǵanda balasyn memlekettik tilde azdy-kópti sóiletýge baýlýy kerek dep oilaimyn", – deidi ol. .
Zańnamaǵa keletin bolsaq, zańger Abzal Quspan astanalyqtardyń moraldyq mártebesin anyqtaý arqyly Qylmystyq kodekstiń 174-babyn (áleýmettik, ulttyq ári dini alaýyzdyqty qozdyrýǵa baǵyttalǵan qasaqana árekettter) buzbaǵanyn jáne ony jaýapqa tartýǵa jol joq ekenin alǵa tartty.
"Men qazaqtar týraly aityp otyrmyn. Men orystar ne basqa ult ókilderi týraly aityp otyrǵanym joq. Bul tek bizdiń ishki máselelerimiz", - dep túsindirdi ol.
Depýtat óz jazbasynda Astana saiabaqtarynyń birinde kóp adam jinalǵan beinerolikti bólisken edi. Azamattyq kodekstiń 145-babyna sáikes, qandai da bir adamnyń kelisiminsiz jeke azamattyń, al ol qaitys bolǵan jaǵdaida murager kelisiminsiz onyń beinesin paidalanýǵa eshkimniń quqyǵy joq. Degenmen depýtat bul bap boiynsha da zań buzbaǵanyna senimdi.
"Men bireýdiń bet-júzin kórsetip, naqty bireýge qol meńzep: "Osy adam sóilemei júr jáne ol namyssyz" dep aitqanym joq. Men jalpy túrde aittym, naqty adamdardy kórsetpedim. Bul jerde Azamattyq kodekstiń buzylǵanyn kórmeimin.
Bul kez kelgen adam blog jazyp, sóilei alatyn qoǵamdyq oryn", - dep túsindirdi zańger-depýtat.
Esterińizge sala keteiik, jaqynda depýtat Astana saiabaqtarynyń birinde demalyp júrgen sátinen video joldaǵan edi. Beinekadrlarda qazaq azamattarynyń, aǵa býyn, orta jastaǵy otbasyly azamattardyń, tipti balalardyń qazaq tilinde sóilemeitinin aiyptaidy. Ulttyq tárbie men tálimnen jurdai bolǵan qazaqtardy da tilge tiek etedi.
"Astanaǵa óńsheń namyssyz, arsyz qazaqtar jinalady bilem, dál Astanadaǵydai óz tilinen bezgen óresiz ata-analardy esh jerden kórip, esh jerden kezdestirmeppin!", - degen bolatyn zańger.
Avtordyń videosy qyzý talqyǵa túsip, kóptegen jeli qoldanýshylarynyń ashý-yzasyn týdyrdy. Qoldanýshylar mundai qubylysty "máńgúrttikke" balap, til saiasatynyń durys júrgizilmei otyrǵanyn, týǵan tildi talap etýge kelgendegi zańnyń solqyldaqtyǵyn jazǵyrýda.
