Eń aldymen «qor naryǵy» degenimiz ne ekenin aitý qajet.
Qor naryǵynda qundy qaǵazdar boiynsha satý men satyp alý operatsiialary júzege asady. Investorlar bul saýda-sattyqty arnaiy uiymdastyrylǵan saýda alańynda - qor birjasynda ótkizedi. Iaǵni birja satyp alýshylar men satýshylardy biriktiredi. Ár qor birjasynyń naqty erejeleri, sharttary, qatysýshylary, qundy qaǵazdar tizimi men jumys kestesi bar.
Qazaqstanda eki qor birjasy jumys isteidi. Olar - Qazaqstan qor birjasy (KASE) men "Astana" halyqaralyq qarjy ortalyǵyna qarasty AIX birjasy.
Birjada satyp alýshy, nemese satýshynyń atynan jumys isteýge ókilettiligi bekitilgen tulǵa (zańdy tulǵa) broker dep atalady. Operatsiialar broker arqyly júredi.
Álemdegi tendentsiiaǵa orai, jyldan-jylǵa Qazaqstanda da birja arqyly investitsiialaýǵa qyzyǵýshylyq artyp keledi. Qarjylyq saýattylyq deńgeii ósken saiyn, azamattar da óz qarjysyn tiimdi investitsiialyq quraldar arqyly kóbeitip, odan klassikalyq bank depozitterinen kóbirek paida tabýǵa bolatynyn túsine bastady.
Jeke investorlar sanynyń artyp kele jatqanyn Qazaqstan qor birjasynyń 2023 jyldyń birinshi toqsany boiynsha nátijelerinen baiqaýǵa bolady.
Ortalyq depozitariide jeke tulǵalarǵa ashylǵan shot sany omnibýs shottardy qosqanda 1 millionnan asyp ketken.
Eger siz investitsiiamen ainalysqyńyz kelse, brokerdi qalai tańdaý kerek? Naǵyz broker men alaiaqty qalai ajyrata alamyz?
Litsenziia
Elimizdegi qarjy naryǵyndaǵy qatysýshylardyń qyzmeti men operatsiialardy Qarjy naryǵyn retteý men damytý agenttigi (qysqasha – QNRDA), al Astana International Exchange (AIX) birjasynyń qatysýshylaryn Astana Financial Services Authority, AFSA qadaǵalaidy.
Sáikesinshe, bizdegi brokerlik jumys litsenziialanatyn qyzmet túrine jatatyndyqtan, brokerlerde QNRDA-nyń ne bolmasa AFSA-nyń litsenziiasy bolýy tiis. Al ol litsenziia jalǵan emes pe, shynymen berilgen be, ony QNRDA saityndaǵy Baǵaly qaǵazdar naryǵynda qyzmetti júzege asyrýǵa berilgen, qaita resimdelgen litsenziialardyń tiziliminen tekserýge keńes beremiz.
Sonymen qatar AFSA-dan litsenziia alǵan kompaniialar tizimin AIX birjasynyń saitynda kórýge bolady. Eger broker litsenziiasyn kórsetkisi kelmese, syltaý aita bastasa – siz alaiaqtarǵa keziktińiz degen sóz.
Tym joǵary kiristilik
Naǵyz, kásibi brokerler sizge naryqtan joǵary kiristilikke esh ýaqytta ýáde bermeidi. Eger sizge mundai usynystar túsip jatsa, onda birden seziktenýińiz qajet.
Alaiaqtar kóp jaǵdaida adamnyń psihologiialyq álsizdigine, az ýaqytta kóp paida tabamyn degen úmitine jumys isteidi.
Mysaly, jylyna 40-50% kiristilik alý shyn máninde múmkin bolsa da, onyń úlken táýekelderi bar.
Naǵyz kásibi broker aldymen óz klientiniń tabystylyq jáne onyń merzimi boiynsha talap-tilegin bilip, soǵan sai investitsiialyq strategiia ázirleidi. Klient strategiiany maquldaǵannan keiin ǵana, sonyń aiasynda investitsiialaý júzege asyrylady. Olardyń ishinde konservativti, iaǵni kiristiligi kóp bolmasa da, táýekeli az strategiia, kiristilik deńgeii men táýekeli teńdestirilgen jospar, nemese joǵary kiristilikke qol jetkizý úshin táýekeli joǵary strategiialar kezdesip jatady. Barlyǵy klienttiń maqsatyna bailanysty.
Kez-kelgen ýaqytta, kásibi broker múmkin jaǵdailardyń barlyǵyn aldyn-ala eskertedi..
Resmi kelisim-shart, reiting, ashyq aqparat
Naǵyz broker zań talaby boiynsha sizben kelisim-shartqa otyrady. Al alaiaqtar oǵan kóp nazar aýdara bermeidi. Bul rette, adamdy aldaý úshin alaiaqtar da jalǵan kelisim-shart jasaýǵa barýy múmkin. Biraq birkúndik firmalar úshin, ondai qujattyń quny bir tiyn.
Naǵyz brokerlerde litsenziialar, tariftar, investitsiialyq ideialar, keńse mekenjailary, quryltaishy qujattar, bailanys nómirleri, basqa da qajetti aqparaty bar resmi saittar bolady.
Iri, bedeldi brokerlerde S&P, Moody’s, Fitch syndy halyqaralyq reiting agenttikteri bekitken reitingi bolady. Olar qazirgi tańda jumys istep turǵan birjalardyń litsenziialanǵan músheleri bolyp tabylady.
Keibir kásibi brokerler udaiy qor naryǵynyń arnaiy júldelerin ielenip jatady. Mysaly, otandyq KASE, AIX, nemese FEAS ciiaqty halyqaralyq uiymdar, jyl saiyn belsendi brokerlerdi arnaiy júldelermen, nominatsiialarmen marapattap otyrady.
Litsenziiasy bar kásibi brokerlerdiń elimizdiń iri qalalarynda resmi ókildigi men keńseleri bar. Oǵan elimizdiń ár túkpirinen áleýetti investorlar baryp, qajetti keńes, aqparat ala alady.
Eń bastysy, resmi brokerler ózderiniń qarjylyq esepterin jariialap otyrady. Jáne brokerlik shotqa klient qarjysyn tek bank arqyly qabyldaidy. Al alaiaqtar qarjyny kúdikti ádispen, iaǵni bireýdiń kartasyna nemese basqa da beiresmi joldar arqyly joldaýdy suraidy.
Qoryta aitqanda, jalǵan brokerlerdi anyqtaý úshin mynadai belgilerine zer salyńyz:
Senimdi brokerde kelesidei keis bolady:
- qyzmet túrlerine sáikes retteýshide litsenziianyń barlyq túri bar;
- birja tiziminde tirkelgen;
- halyqaralyq agenttikter boiynsha óz reitingi bar;
- qarjylyq eseptilikti jariialaidy;
- birjalardyń reitingine qatysady;
- resmi bailanys arnalary, naqty keńseleri, bailanys ortalyǵy, jeke menedjerler shtaty bar;
- korporativtik veb-saittaǵy aqparatty únemi jańartyp otyrady;
qor naryǵynyń táýekelderi jáne ony tynysh túrde azaitý joldary týraly únemi eskertedi, jyldam jáne joǵary tabystylyqqa kepildik bermeidi;
- bank arqyly tolyqtyrý arqyly deldaldyq shottarǵa qarajat qabyldaidy;
- qor naryǵynyń táýekelderi jáne ony meilinshe boldyrmaý nemese azaitý joldary týraly únemi eskertedi, jyldam jáne joǵary tabystylyqqa kepildik bermeidi;
- deldaldyq shottarǵa qarajatty bank arqyly qabyldaidy.
Eger siz investor bolǵyńyz kelse, barynsha kóp suraq qoiýǵa qysylmańyz. Kúdikteńseńiz, aqparatty barynsha kóbirek teksergen jón. Investitsiia jasap júrgen tanystaryńyzdan, internetten, áleýmettik jeliden kóbirek aqparat jinańyz. Eger sizge psihologiialyq qysym jasalyp, tezdetip aqsha jiberýińizdi talap etip jatsa, ondai sheshimnen bas tartyńyz. Ózińizge oilanýǵa barynsha kóp ýaqyt alyńyz.
Eń bastysy, tek resmi aqparatqa senińiz. Mysaly, QNRDA óz saitynda litsenziiasyz qyzmet nemese qarjylyq piramida belgileri anyqtalǵan sýbektilerdiń ➡️ tizimin jańartyp otyrady. Onymen mindetti túrde tanysyp shyǵyńyz.
