Qazaqstanda kásipkerlerdi qoldaýǵa arnalǵan túrli baǵdarlama bar. Tipti, kásipkerler aiaqqa turyp alýy úshin qaitarymsyz granttar da beriledi. Qazaqstandyq kásipkerlerge qoldaý jan-jaqty júrgizilýde dep nyq senimmen aitýǵa bolady. Kereke deseńiz, el prezidenti Qasym-Jomart Toqaev ta otandyq kásipkerlermen jii kezdesip turady. Prezident Joldaýynda da kásipkerlerge qatysty naqty tapsyrma berilip, olardyń otandyq ekonomikadaǵy orny atalyp ótedi. Mysaly Memleket basshysy biz ekonomikanyń ósimin keminde 6-7 paiyzǵa jetkizýimiz keregin, ol úshin biznestiń jeke bastamalaryna barynsha qoldaý kórsetý qajet ekenin atap ótken bolatyn.
«Orta kásipkerlikti damytý máselesine toqtalǵym keledi. Sońǵy jyldary qabyldanǵan sharalardyń arqasynda shaǵyn jáne iri biznes turaqty dami bastady. Alaida orta kásipkerliktiń damý qarqyny áli de báseń. Jańa ekonomikalyq úlgige kóshý úshin ony «qolmen kóterýge» týra keledi. Eń aldymen, orta biznestiń damýyn tejep turǵan kedergilerdi joiý qajet. Orta kásipkerliktiń basym bóligi ábden damyǵan kezde bólshektenip ketedi. Óitkeni, olarǵa shaǵyn biznes deńgeiinde qalǵan áldeqaida «qolaily». Úkimet shaǵyn biznesti ózara birigip, iri kásip ieleri bolýǵa yntalandyrý úshin zańǵa ózgerister engizýi kerek. Elimizdiń naryǵynda belsendi jumys istep jatqan tabysty orta kásiporyndar kóp emes. Olarǵa qoldaý kórsetý qajet. Mundai kásiporyndardyń árqaisysyna qatysty naqty jospar ázirleý kerek. Sol arqyly olardyń óndiris qabiletin arttyryp, ónim kólemin eki-úsh ese kóbeitý qajet. «Biznestiń jol kartasy» jáne «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamalaryn biriktirgen jón. Ony shaǵyn jáne orta kásipkerlikti qoldaityn keshendi baǵdarlamaǵa ainaldyrý kerek», – degen bolatyn Prezident óz Joldaýynda.
Elimizde shaǵyn kásibin dóńgeletip júrgen azamattardyń biri – Almaty oblysynyń týmasy Arman Alpysbaev. Jasy nebári 21-degi azamat jihaz kásibimen ainalysyp, tabys taýyp otyr. Jas kásipker nápaqasyn taýyp otyrǵan eńbegi men kásiptik joly jaily baiandady.
– Eń aldymen ózińiz jaily qysqasha aita ketseńiz. Qai óńirdiń týmasysyz?
– Jasym 21-de. Almaty oblysy, Qarasai aýdany, Kólashy aýylynda turamyn. Joǵary oqý ornyn oqyp júrgen kezimde kásipke tolyq bet buramyn dep sheshtim. Barlyq ýaqytymdy kásipke arnaimyn dep joǵary oqý ornyn 1 kýrsta tastap ketkenmin.
– Kásip salasynda júrgenińizge kóp boldy ma? Kásipkerlikke jalpy qalai keldińiz?
– 18 jasymnan bastap kásippen ainalysyp bastadym. Bastapqyda onlain dúken ashyp kórdim. Ol kezde oiynshyq, aiaq kiim, kiim sekildi zattardy sata bastadym. Artynsha kásipkerlik bilim izdene kele ortasha chegi joǵary salamen ainalysýǵa sheshim qabyldadym. Osylaisha jihaz salasyna bet buryp, bastap kettim.
– Óz kásibińiz jaily aita ketseńiz?
– Jihaz salasyn bastaǵanyma 2 jyl ýaqyt boldy. Qazirgi tańda daiyn óndiris oryndarymen kóterme baǵada alyp satýǵa kelisip, jumys istep júrmiz. Qazaqstan boiynsha onlain saýda jasaimyz.
– Eń alǵash kásipti qolǵa alyp, bastaǵan kezde qandai da bir qiyndyqtar boldy ma?
– Bastapqy kezde, árine, qiyndyqtar boldy. Eń aldymen, biliktiliktiń jetispeýi. Ekinshiden, sapaly óndiris oryndaryn tabýdyń ózi úlken bir jumys bolatyn. Olardy taýyp qana qoimai, óndiris oryndarymen kelise bilý de birshama eńbek pen ýaqytty talap etedi.
Úshinshiden, bizge Qazaqstannyń túrli qalasynan tapsyrys túsip turady. Sondyqtan basqa qaladaǵy klientterimizge jihazdardyń jetkizilý sapasy da jaqsy ári joǵary bolýy mańyzdy. Qazir olardyń bárin ońtaily sheship, eldiń túkpir-túkpirindegi satyp alýshylarymyzben jaqsy jumys istep jatyrmyz.
– Qazirgi jumys qarqynyńyz qalai? Jasyryn bolmasa tabysyńyz jaily qysqasha aita ketseńiz.
– Qazir ai saiynǵy ainalymymyz – 25 million teńgedei. Onyń ishinde 2-3 million teńge taza tabys bolyp jatyr. Ýaqyt ótken saiyn jihazǵa degen halyqtyń suranysy men talǵamy da ósip jatyr.
– Qazaqstanda jihaz jasaý arqyly jaqsy tabys tabýǵa bolady dep aita alamyn. Jihaz ǵana emes, barlyq sala tabysty. Tek onymen jolyn taýyp, berilip ainalysý kerek. Sonymen qatar, kóp nárse adamnyń eńbek qabiletine de bailanysty. Eńbek ete bilgen adam kez kelgen salada tabysty bolary sózsiz.
– Kásip – táýekelmen bailanysty. Siz kásip úshin táýekelge barǵan kezderińiz boldy ma?
– Árine, ondai jaǵdailar boldy. Mysaly basqa qaladaǵy klientterimizge aldyn ala eshqandai aqsha almai-aq tapsyrysyn jibergen kezderimiz boldy.
Qazirgi tańda ártúrli adamdar bar ǵoi. Adal adamdar da bar, aldap ketetin adamdar da kezdesip jatady. Biraq jihazymyz jetken soń satyp alýshylarymyz tólemin jasady.
Odan bólek, Ózbekstannan jihazdar aldyrǵan kezimiz boldy. Ol kezde olar týraly tolyq bilmedik. Qazir ondai nárseniń bárin eskerip júremiz. Sebebi, osy ýaqytqa deiin aitarlyqtai tájiribe jinadyq deýge bolar.
– Kásibińizde qandai da bir toqyraý, qiynshylyq bolǵan kezder boldy ma?
– Toqyraý da, qiyndyq ta kez kelgen kásipkerdiń basynan ótetin jaǵdai. Bizde qarjy tarapyn durys júrgizbegennen bolǵan qiyndyqtar bar. Aýqymdy saýda jasap júrgen qoimalarymyzben durys eseptespei, aqsha joǵaltyp alǵan kezderimiz boldy.
– Elimizde kásipkerlerge jaǵdai jasalǵan dep esepteisiz be?
– Elimizde kásipkerlerge kóp jaǵdai jasalǵan. Biraq ókinishke orai ol týraly barlyq kásipkerler nemese jastar bile bermeidi. Tipti, bizdiń elimizde jergilikti kásipkerlerge jasalyp jatqan múmkindikterdi shetelden kelgen kásipkerler kelip, kórip, baiqap jatady.
Tek eńbektenýden buryn bilim alǵan durys dep oilaimyn. Eger bilim bolsa 1 apta eńbektenip jasalǵan jumysty, 3 kúnde oryndaýdyń sheshimin tabýǵa bolady.
– Ádemi áńgimeńizge raqmet!
