"Eń qymbat sailaý". AQSh-taǵy prezident sailaýyna qansha aqsha jumsaldy

"Eń qymbat sailaý". AQSh-taǵy prezident sailaýyna qansha aqsha jumsaldy
wikipedia.org

AQSh-tyń 47-shi prezidentiniń sailaýy el tarihyndaǵy eń qymbaty boldy. Prezidenttikten úmitkerler Kamala Harris pen Donald Tramp sailaý naýqany kezinde  3,5 mlrd dollardan astam qarajat jumsaǵan, dep habarlaidy Dalanews.kz.

Financial Times gazeti Kamala Harris sailaý naýqanyna 2,3 mlrd dollardan astam qarajat tartyp, onyń 1,9 milliardyn, al Donald Tramp 1,8 mlrd dollar tartyp, 1,6 milliardyn jumsaǵanyn naqtylaidy.

Aqshanyń kóp bóligi jarnama men ákimshilik shyǵyndarǵa ketken.

Basylym Donald Tramptyń sot shyǵyndaryn jabýǵa 100 mln dollardan astam qarajat jumsaǵanyn (barlyq qarajattyń 14%) atap ótti, óitkeni oǵan qatysty birneshe sot protsesteri júrgizilgen, keibiri qazir de júrip jatyr. Bir qyzyǵy, respýblikashylar men demokrattar daýy sany "qubylmaly" jeti shtatta - Arizona, Djordjiia, Michigan, Nevada, Pensilvaniia, Soltústik Karolina jáne Viskonsindegi jarnamalarǵa 1,5 milliard dollardan astam qarajat jumsapty. Mysaly, tek 19 sailaýshysy bar Pensilvaniia shtatynda sailaý kompaniiasy 400 mln dollardan astam qarajat jumsaǵan.  

Eger HH ǵasyrdyń aiaǵy men HHI ǵasyrdyń basyndaǵy keibir prezidenttikke úmitkerlerdiń biýdjetterin salystyratyn bolsaq, onda Forbes málimetteri boiynsha mynandai tsifrlar shyǵady:

  • Djo Baiden óziniń sailaý naýqanyna 1,15 milliard dollar jinap, jumsaǵan;
  • Hillari Klinton - 768 mln  dollar;
  • Barak Obama - 721 mln dollar;
  •  Mitt Romni - 449 mln dollar;
  • Djordj Býsh (kishi) -367,2 mln dollar;
  • Bill Klinton - 116 mln dollar;
  • Ronald Reigan - 40 mln dollar.

Sailaýǵa aqsha qaidan alynady?

Zań boiynsha, AQSh prezidenttigine úmitkerler sailaý naýqandaryn óz qarajattary, jeke jáne zańdy tulǵalardyń qaiyrymdylyqtarynan, partiialyq qorlardan túsken, sondai-aq ártúrli qoldaý qorlary arqyly jinalǵan qarajattan qarjylandyra alady.

Partiialyq biýdjet pen jeke qarajattardan bólek, AQSh-ta sailaý naýqandaryn syrttai qarjylandyrý da qarastyrylǵan. Sonymen qatar elde Saiasi is-qimyl komitetteri degen bar (Political Action Committee-PAC).

PAC – jeke jáne zańdy tulǵalarǵa ormandardy qorǵaý týraly jańa zańdardy qabyldaýdan bastap ǵaryshtyq zertteýlerdi biýdjettik qarjylandyrýdy ulǵaitýǵa deiingi belgili bir saiasi mindetterdi júzege asyrý úshin aqsha jumsaýǵa múmkindik beretin qurylymdar.

Odan bólek Saiasi belsendilik jónindegi sýperkomitetter de bar (Super PAC). Bul kandidattyń sailaýaldy shtabymen tikelei bailanysty emes qurylym, biraq zańdy túrde ony qoldaýǵa (nemese qarsylastaryna qarsy shabýyldarǵa) shekteýsiz somany jinaýǵa jáne jumsaýǵa múmkindik beretin uiymdar. Sýperkomitetter qarajatty tikelei partiialarǵa nemese kandidattarǵa jibere almaidy, biraq olardy qoldaý úshin jinalǵan qarajatqa qyzmet kórsete alady, mysaly, jarnamalyq kampaniialar júrgizý degendei.

AQSh-tyń salyq qyzmetine jatatyn áleýmettik, negizinen jergilikti deńgeidegi basqa da memlekettik emes uiymdar bar. Olar salyqtan bosatylady jáne saiasatqa aralasýǵa ruqsat etiledi.

Sondai-aq, syrtqy donorlar degen bar. Bul - Amerikanyń bai adamdary. 100-den astam bailar tizimin Djordj Soros (Soros Fund Management) bastap, al Greg Tallman (7wireVentures) túiindeidi. Mysaly, 2017 jyly The Daily Telegraph Soros demokratiialyq partiia atynan túsken úmitker Hillari Klintondy jaqtap, oǵan shamamen 25 mln dollar bergeni aitylady.