DSU jáne Eýraziialyq Odaq qalai til tabysady?
Kezdesý shymyldyǵyn túrgen saiasattanýshy Edýard Poletaevtyń pikirinshe Qazaqstannyń DSU-ǵa kirýin qoldap otyrǵandar kóp. Al ekinshi jaǵynan alańdaýshylyq bar. «Resei úkimet basshysy Medvedov Qazaqstannyń DSU-ǵa enýiniń táýekeli bolatynyn aitqan edi. Bul týraly Belarýs prezidenti Aleksandr Lýkashenko da aitqan bolatyn. Onyń alańdaýy túsinikti, sebebi Belarýs Eýraziialyq odaqtaǵy DSU-ǵa ótpegen jalǵyz el. Jalpy Qazaqstannyń DSU-ǵa ótýi ekonomikalyq jaǵdaidyń turaqsyz kezinde oryn aldy. Shikizatqa degen baǵa tómendeýde, ulttyq valiýta qunsyzdandy, onyń ústine bul daǵdarys 2007-2009 jylǵy daǵdarysqa qaraǵanda aýyr bolady dep kútilýde.
Eń basty túitkil, DSU-ǵa engennen keiin Eýraziialyq odaq 3500 taýarǵa qatysty zańnamasyn ózgertýine týra keledi. Atap aitqanda onyń ishinde azyq-túlik jáne dári-dármek ónimderi bar» dedi Poletaev óz sózinde.
Óz kezeginde jýrnalist Vladislav Iýritsyn: Bastysy, atalǵan uiymǵa kirý arqyly biz álemdik erkin naryqqa shyǵamyz jáne naqty básekelestiktiń qandai bolaryn sezinetin bolamyz. Bul tarapta men DSU-nyń qarapaiym adamdarǵa qandai paida ákelerin aita keteiin. Aitalyq, qarapaiym adam qarapaiym deńgeide oilaýy múmkin. Ol: «DSU-ǵa ensen elimizge arzan temir tulparlar aǵylady» dep oilaidy. Biraq, bizdiń el óz kezeginde munyń bárine kedergi qoiyp, túrli qujattarmen shektep tastamai ma? Másele osyda» degen pikir bildirdi.
Al «Kipr» saraptamalyq tobynyń jetekshisi Erlan Smailovtyń aitýynsha Qazaqstannyń DSU-ǵa ótýi týraly yntasynyń ózi qazirgi jahandyq trendke ilesýdiń kórinisi.
– Shyny kerek, Eýraziialyq odaq qurylǵan tusta kóptegen ýádeler berilgen bolatyn. Biraq, is júzinde, iaǵni derekter boiynsha kóp dúnie áli de bolsa kóńil kónshitpei otyrǵanyn biz kórip otyrmyz. Biz qazirgi kúni DSU dep daýryǵyp júrgende erteń ol da «maqtaǵan qys toida osyradynyń» kerin kesip júrse qaitpekpiz. Iá, qarapaiym halyq arzan taýar aǵylady dep oilaidy. Biraq, olarǵa qoiylar talap qandai bolmaq? Aitalyq, dárilerdiń sapasyn kim tekseredi? Tarifterdiń quny qalai bolady? – dedi ol óz sózinde.
«Qazaqstan sarapshysy» isker basylymynyń bas redaktorynyń orynbasary Sergei Domnin:
– Men DSU-ǵa kirýimizdiń tek jaqsy jaqtaryn kóremin. Nege deseńizder, tártip paida bolady, sapaly institýttar men mehanizmder qurylady.
Bul óz kezeginde elimizdegi saýda sattyq, alys beristiń, barys kelistiń jaqsarýyna oń yqpal etedi. Oiyn ádil túrde júredi jáne onyń ádil júrýi óte qatal baqylanady. Aitalyq, saýda daýy týyndap qalǵan jaǵdaida árbir memleket atalǵan uiymnyń aiasyndaǵy – DisputeSettlementBody (DSB) atty organǵa habarlasa alady. Al bul organ meniń bilýimizshe saýda daýlaryn eń ádil, iaǵni obektivti túrde sheshetin qurylym. Menińshe mundai qurylym Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa da artyq etpes edi, – dedi.
«Balama» ózekti zertteýler ortalyǵynyń direktory, saiasi ǵylymdar kandidaty Andrei Chebotarev óz kezeginde bylai dedi:
– DSU-nyń Qazaqstanǵa áseri týraly aitar bolsam, onyń kemshilikteri qandai bolary áýel basta-aq aitylǵan edi. Bul birinshi kezekte elimizdiń aýyl sharýashylyǵyna aýyr soǵady. Biraq, bul tarapta kemshilik bizdiń ózimizden. Sebebi, osy kúnge deiin otandyq aýyl sharýashylyq salasyn tiisti deńgeige shyǵara almadyq.
Al basymdyqtary týraly aitar bolsam qazaqstandyq naryqqa tómen paiyzben nesie beretin, bylaisha aitqanda halyqqa qoljetimdi bankter keledi. Bálkim, bizdiń memleket buǵan birden kelispeýi múmkin, sebebi bizdiń elimizde banktik lobbi óte kúshti. Alaida qalai bolǵan kúnde biz kúnderdiń-kúni DSU-nyń talaptaryn qabyldaýymyz kerek. Bul alǵa júrýdiń jalǵyz jol.
Otyrysty túiindegen áskeri-strategiialyq zertteýler ortalyǵynyń bas ǵylymi qyzmetkeri Andrei Han:
– Dúniejúzilik saýda uiymy óz kezeginde bizge birshama ýaqyt berip otyrǵany jasyryn emes. Aitalyq, Resei berilgen ýaqyt 2017 jylǵa deiin. Al Qazaqstanǵa baqandai 2019 jylǵa deiin ýaqyt berildi. Menińshe, az emes. Osy ýaqyt ishinde DSU bizge uiymnyń jumys baǵytymen sáikespeitin kóptegen qaǵaz-qujattarymyzdy óz múddemizdi de eskeretindei jáne uiymnyń atyna nuqsan keltirmeitindei retteý alýǵa múmkindik berip otyr.
Meni bul másele de alańdatpaidy. Biz DSU aiasynda olarǵa úlken naryqqa jol ashamyz. Biletin shyǵarsyzdar, bizdiń qarjylyq naryq básekege beiim emes, óte álsiz. Eger biz joǵaryda, Chebotarev myrza aityp ketkendei DSU qarapaiym halyqqa paidaly bolady desek, bir jaǵynan ózimizdiń otandyq qyzmet kórsetý naryǵyn «óltirip» alýymyz ábden múmkin, – degen pikir bildirdi.
