Qazirgi jahandaný dáýirinde adamzat balasynyń aldynda turǵan ózekti máselelerdiń biri – beibitshilik pen turaqtylyqty saqtaý. Bul turǵyda dinaralyq kelisim – qoǵamdaǵy tynyshtyqtyń, yntymaq pen ózara túsinistiktiń mańyzdy tiregi. Ártúrli dindi, tildi, mádenietti ustanatyn ult ókilderi arasynda syilastyq pen tatýlyq ornamaǵan jerde turaqty damý týraly aitý múmkin emes.
Sebebi, dinaralyq dialog – ózara túsinistiktiń altyn kópiri. Ol qoǵamdaǵy túrli din ókilderiniń bir-birin tereńirek túsinýine, ashyq pikir almasýyna, tózimdilikti damytýyna jol ashady. Dinder arasyndaǵy erekshelikter men aiyrmashylyqtarǵa qurmetpen qaraýǵa shaqyrady. Álemdik jáne dástúrli dinderdiń túpki maqsaty – adamgershilikke, meiirimdilikke, ádildikke tárbieleý. Al dinaralyq kelisim osy ortaq qundylyqtar negizinde adamdar arasynda senim men tatýlyqty qalyptastyrady, qoǵamdyq turaqtylyqqa tikelei áser etedi.
Qoǵamdyq turaqtylyq – memleket damýynyń irgetasy. Halyq arasynda dinaralyq arazdyq pen alaýyzdyq týyndaǵan jaǵdaida, eldiń berekesi men yntymaǵyna syzat túsip, damýyna qaýip tónedi. Al adamdar bir-biriniń dini erekshelikterine qurmetpen qarap, syilastyq pen tatýlyqta ómir súretin bolsa qoǵamnyń ilgeri damityny anyq. Sondyqtan dinaralyq kelisim – tek rýhani ǵana emes, saiasi jáne áleýmettik turaqtylyqtyń da negizi.
Beibitsúigishtik pen yntymaq tárizdi qasietti qundylyqtar qazaq halqynyń tarihi sanasynda ejelden qalyptasqan. «Biz qazaq degen mal baqqan elmiz, eshkimge soqtyqpai jai jatqan elmiz...», - dep úsh ǵasyrǵa jýyq ýaqyt buryn ataqty Qazybek bidiń aitqany sonyń dáleli ispetti. Mańaiynan jaý izdemegen, kerisinshe dostyq peiil tanytatyn, qonaqjai halqymyzdyń urpaǵy da ózge adamdardyń dini men senimine qurmetpen qarap, tatýlyqta ómir súrip keledi. Bul tarihi dástúrdiń jańa deńgeide jalǵasyn taýyp kele jatqanynyń jarqyn kórinisi jáne basqa elder úshin úlgi bolatyn tájiribe.
Halyqaralyq mańyzdy alańdarda dinaralyq kelisim máselesi qozǵalǵanda eń aldymen qazaqstandyq qoǵamdyq kelisim úlgisin mysalǵa keltiredi. Qazaqstan – kópultty ári kóp konfessiialy memleket. Elimizde 130-ǵa jýyq ult ókili tatý-tátti ómir súrýde jáne olar ár túrli dindi ustanady. Sońǵy málimetterge sáikes Qazaqstanda 18 konfessiiany qamtityn 3999 dini birlestik tirkelgen. Osyndai etnostyq, konfessiialyq jáne mádeni sanalýandyq jaǵdaiynda beibitshilik pen birlikti saqtaý – memlekettiń negizgi ustanymdarynyń biri.
Elimizde 2003 jyldan beri júieli túrde ótkizilip kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder liderleriniń Sezi sonyń aiǵaǵy. Bul forým Qazaqstandy beibitshilik pen kelisimdi basty qundylyq etken el ekenin búkil álemge pash etti, sondai-aq jahandyq dinaralyq dialogtyń biregei jáne bedeldi tuǵyrnamasyna ainaldy.
Álemdik jáne dástúrli dinder qaýymdastyǵy arasynda ózara qurmet pen tózimdilikke qol jetkizýge jáne búkil adamzatqa ádil, qaýipsiz bolashaq qurýǵa baǵyttalǵan halyqaralyq bedeldi forým óziniń missiiasyn oryndap keledi.
Sonymen qatar, álemdik jáne dástúrli dinder liderleri, bedeldi saiasatkerler men qoǵam qairatkerleriniń qatysýymen ótetin halyqaralyq mańyzy bar dialog platformasynyń yqpalyn odan ári nyǵaitý úshin «Álemdik jáne dástúrli dinder liderleri Sezin damytýdyń 2023-2033 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy» ázirlendi.
Atalǵan qujatqa sáikes adamdardyń dini sezimderin qaqtyǵystar men soǵys qimyldaryn órshitý jáne ýshyqtyrý úshin paidalanýǵa jol bermeý, radikalizmge, ekstremizmge, terrorizmge jáne zorlyq-zombylyqqa olardyń kez kelgen kórinisterinde úzdiksiz qarsy turý Sezdiń negizgi maqsattarynyń biri bolyp tabylady.
Dinder men ulttar arasyndaǵy dialog pen syilastyqty nyǵaityp, kelispeýshilikti kúsh kórsetý arqyly emes, kelisim men ymyraǵa kelý arqyly sheshýge shaqyrady. Bul ásirese álemde geosaiasi qarama-qaishylyqtar men shielenister órship turǵan kezeńde úlken mańyzǵa ie ekeni daýsyz.
Biz budan dinaralyq kelisimniń beibitshilik pen yntymaqty saqtaýda asa mańyzdy ról atqaratynyn kóremiz. Sebebi, din – óte názik másele. Adamnyń dini nanymy onyń jeke basynyń sharýasy bolǵanymen, ol qoǵamǵa tikelei áser etedi.
Turaqtylyqty berik ustaýdy kózdegen kez kelgen memleket dinaralyq kelisimge erekshe nazar aýdarady. Sebebi, dinaralyq kelisim – turaqtylyqtyń negizgi komponentteriniń biri.
Qazaqstandyq dinaralyq kelisim úlgisi – toleranttylyqtyń, parasattylyqtyń jáne ózara qurmettiń nátijesi. Bul – elimizdiń beibit ómir súrýiniń, turaqty damýynyń kepili.
Dinaralyq kelisimdi saqtaý – tek memlekettik quzyryndaǵy nemese din qairatkerlerine júktelgen sharýa emes. Ol búkil qoǵamnyń ortaq isi, árbir azamattyń mindeti.
Ýaqyt synynan ótken ultaralyq jáne dinaralyq kelisimniń qazaqstandyq modeline súiene otyryp, qurmet pen túsinistik, sabyr men tózimdilik arqyly ǵana biz ulttyń birligin nyǵaityp, eldiń yntymaǵyn saqtai alamyz. Osy qundylyqtardy kózdiń qarashyǵyndai saqtap, keler urpaqqa amanattaý arqyly ǵana biz jarqyn bolashaqqa nyq qadam basamyz.
Dinaralyq kelisim – bul tek dini máselelerdiń ǵana emes, jalpyulttyq birliktiń, áleýmettik turaqtylyqtyń, beibit ómirdiń negizi. Tatýlyq bar jerde – bereke bar. Sondyqtan árqaisymyz dini tolerantylyqty, syilastyq pen kelisimdi saqtaýǵa úles qosaiyq.
Q.Beisengazin,
Konfessiiaaralyq jáne dinaralyq dialogtyń halyqaralyq ortalyǵynyń Ádistemelik jumys jáne jinaqtaý departamentiniń bas sarapshysy
