قازٸرگٸ جاھاندانۋ دەۋٸرٸندە ادامزات بالاسىنىڭ الدىندا تۇرعان ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ. بۇل تۇرعىدا دٸنارالىق كەلٸسٸم – قوعامداعى تىنىشتىقتىڭ, ىنتىماق پەن ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸڭ ماڭىزدى تٸرەگٸ. ەرتٷرلٸ دٸندٸ, تٸلدٸ, مەدەنيەتتٸ ۇستاناتىن ۇلت ٶكٸلدەرٸ اراسىندا سىيلاستىق پەن تاتۋلىق ورناماعان جەردە تۇراقتى دامۋ تۋرالى ايتۋ مٷمكٸن ەمەس.
سەبەبٸ, دٸنارالىق ديالوگ – ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸڭ التىن كٶپٸرٸ. ول قوعامداعى تٷرلٸ دٸن ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٸر-بٸرٸن تەرەڭٸرەك تٷسٸنۋٸنە, اشىق پٸكٸر الماسۋىنا, تٶزٸمدٸلٸكتٸ دامىتۋىنا جول اشادى. دٸندەر اراسىنداعى ەرەكشەلٸكتەر مەن ايىرماشىلىقتارعا قۇرمەتپەن قاراۋعا شاقىرادى. ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەردٸڭ تٷپكٸ ماقساتى – ادامگەرشٸلٸككە, مەيٸرٸمدٸلٸككە, ەدٸلدٸككە تەربيەلەۋ. ال دٸنارالىق كەلٸسٸم وسى ورتاق قۇندىلىقتار نەگٸزٸندە ادامدار اراسىندا سەنٸم مەن تاتۋلىقتى قالىپتاستىرادى, قوعامدىق تۇراقتىلىققا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
قوعامدىق تۇراقتىلىق – مەملەكەت دامۋىنىڭ ٸرگەتاسى. حالىق اراسىندا دٸنارالىق ارازدىق پەن الاۋىزدىق تۋىنداعان جاعدايدا, ەلدٸڭ بەرەكەسٸ مەن ىنتىماعىنا سىزات تٷسٸپ, دامۋىنا قاۋٸپ تٶنەدٸ. ال ادامدار بٸر-بٸرٸنٸڭ دٸني ەرەكشەلٸكتەرٸنە قۇرمەتپەن قاراپ, سىيلاستىق پەن تاتۋلىقتا ٶمٸر سٷرەتٸن بولسا قوعامنىڭ ٸلگەرٸ داميتىنى انىق. سوندىقتان دٸنارالىق كەلٸسٸم – تەك رۋحاني عانا ەمەس, ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىقتىڭ دا نەگٸزٸ.
بەيبٸتسٷيگٸشتٸك پەن ىنتىماق تەرٸزدٸ قاسيەتتٸ قۇندىلىقتار قازاق حالقىنىڭ تاريحي ساناسىندا ەجەلدەن قالىپتاسقان. «بٸز قازاق دەگەن مال باققان ەلمٸز, ەشكٸمگە سوقتىقپاي جاي جاتقان ەلمٸز...», - دەپ ٷش عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن اتاقتى قازىبەك بيدٸڭ ايتقانى سونىڭ دەلەلٸ ٸسپەتتٸ. ماڭايىنان جاۋ ٸزدەمەگەن, كەرٸسٸنشە دوستىق پەيٸل تانىتاتىن, قوناقجاي حالقىمىزدىڭ ۇرپاعى دا ٶزگە ادامداردىڭ دٸنٸ مەن سەنٸمٸنە قۇرمەتپەن قاراپ, تاتۋلىقتا ٶمٸر سٷرٸپ كەلەدٸ. بۇل تاريحي دەستٷردٸڭ جاڭا دەڭگەيدە جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتقانىنىڭ جارقىن كٶرٸنٸسٸ جەنە باسقا ەلدەر ٷشٸن ٷلگٸ بولاتىن تەجٸريبە.
حالىقارالىق ماڭىزدى الاڭداردا دٸنارالىق كەلٸسٸم مەسەلەسٸ قوزعالعاندا ەڭ الدىمەن قازاقستاندىق قوعامدىق كەلٸسٸم ٷلگٸسٸن مىسالعا كەلتٸرەدٸ. قازاقستان – كٶپۇلتتى ەرٸ كٶپ كونفەسسييالى مەملەكەت. ەلٸمٸزدە 130-عا جۋىق ۇلت ٶكٸلٸ تاتۋ-تەتتٸ ٶمٸر سٷرۋدە جەنە ولار ەر تٷرلٸ دٸندٸ ۇستانادى. سوڭعى مەلٸمەتتەرگە سەيكەس قازاقستاندا 18 كونفەسسييانى قامتيتىن 3999 دٸني بٸرلەستٸك تٸركەلگەن. وسىنداي ەتنوستىق, كونفەسسييالىق جەنە مەدەني سانالۋاندىق جاعدايىندا بەيبٸتشٸلٸك پەن بٸرلٸكتٸ ساقتاۋ – مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ ۇستانىمدارىنىڭ بٸرٸ.
ەلٸمٸزدە 2003 جىلدان بەرٸ جٷيەلٸ تٷردە ٶتكٸزٸلٸپ كەلە جاتقان ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸنٸڭ سەزٸ سونىڭ ايعاعى. بۇل فورۋم قازاقستاندى بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸمدٸ باستى قۇندىلىق ەتكەن ەل ەكەنٸن بٷكٸل ەلەمگە پاش ەتتٸ, سونداي-اق جاھاندىق دٸنارالىق ديالوگتىڭ بٸرەگەي جەنە بەدەلدٸ تۇعىرناماسىنا اينالدى.
ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر قاۋىمداستىعى اراسىندا ٶزارا قۇرمەت پەن تٶزٸمدٸلٸككە قول جەتكٸزۋگە جەنە بٷكٸل ادامزاتقا ەدٸل, قاۋٸپسٸز بولاشاق قۇرۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق بەدەلدٸ فورۋم ٶزٸنٸڭ ميسسيياسىن ورىنداپ كەلەدٸ.
سونىمەن قاتار, ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸ, بەدەلدٸ ساياساتكەرلەر مەن قوعام قايراتكەرلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ٶتەتٸن حالىقارالىق ماڭىزى بار ديالوگ پلاتفورماسىنىڭ ىقپالىن ودان ەرٸ نىعايتۋ ٷشٸن «ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸ سەزٸن دامىتۋدىڭ 2023-2033 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» ەزٸرلەندٸ.
اتالعان قۇجاتقا سەيكەس ادامداردىڭ دٸني سەزٸمدەرٸن قاقتىعىستار مەن سوعىس قيمىلدارىن ٶرشٸتۋ جەنە ۋشىقتىرۋ ٷشٸن پايدالانۋعا جول بەرمەۋ, راديكاليزمگە, ەكسترەميزمگە, تەرروريزمگە جەنە زورلىق-زومبىلىققا ولاردىڭ كەز كەلگەن كٶرٸنٸستەرٸندە ٷزدٸكسٸز قارسى تۇرۋ سەزدٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.
دٸندەر مەن ۇلتتار اراسىنداعى ديالوگ پەن سىيلاستىقتى نىعايتىپ, كەلٸسپەۋشٸلٸكتٸ كٷش كٶرسەتۋ ارقىلى ەمەس, كەلٸسٸم مەن ىمىراعا كەلۋ ارقىلى شەشۋگە شاقىرادى. بۇل ەسٸرەسە ەلەمدە گەوساياسي قاراما-قايشىلىقتار مەن شيەلەنٸستەر ٶرشٸپ تۇرعان كەزەڭدە ٷلكەن ماڭىزعا يە ەكەنٸ داۋسىز.
بٸز بۇدان دٸنارالىق كەلٸسٸمنٸڭ بەيبٸتشٸلٸك پەن ىنتىماقتى ساقتاۋدا اسا ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنىن كٶرەمٸز. سەبەبٸ, دٸن – ٶتە نەزٸك مەسەلە. ادامنىڭ دٸني نانىمى ونىڭ جەكە باسىنىڭ شارۋاسى بولعانىمەن, ول قوعامعا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
تۇراقتىلىقتى بەرٸك ۇستاۋدى كٶزدەگەن كەز كەلگەن مەملەكەت دٸنارالىق كەلٸسٸمگە ەرەكشە نازار اۋدارادى. سەبەبٸ, دٸنارالىق كەلٸسٸم – تۇراقتىلىقتىڭ نەگٸزگٸ كومپونەنتتەرٸنٸڭ بٸرٸ.
قازاقستاندىق دٸنارالىق كەلٸسٸم ٷلگٸسٸ – تولەرانتتىلىقتىڭ, پاراساتتىلىقتىڭ جەنە ٶزارا قۇرمەتتٸڭ نەتيجەسٸ. بۇل – ەلٸمٸزدٸڭ بەيبٸت ٶمٸر سٷرۋٸنٸڭ, تۇراقتى دامۋىنىڭ كەپٸلٸ.
دٸنارالىق كەلٸسٸمدٸ ساقتاۋ – تەك مەملەكەتتٸك قۇزىرىنداعى نەمەسە دٸن قايراتكەرلەرٸنە جٷكتەلگەن شارۋا ەمەس. ول بٷكٸل قوعامنىڭ ورتاق ٸسٸ, ەربٸر ازاماتتىڭ مٸندەتٸ.
ۋاقىت سىنىنان ٶتكەن ۇلتارالىق جەنە دٸنارالىق كەلٸسٸمنٸڭ قازاقستاندىق مودەلٸنە سٷيەنە وتىرىپ, قۇرمەت پەن تٷسٸنٸستٸك, سابىر مەن تٶزٸمدٸلٸك ارقىلى عانا بٸز ۇلتتىڭ بٸرلٸگٸن نىعايتىپ, ەلدٸڭ ىنتىماعىن ساقتاي الامىز. وسى قۇندىلىقتاردى كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, كەلەر ۇرپاققا اماناتتاۋ ارقىلى عانا بٸز جارقىن بولاشاققا نىق قادام باسامىز.
دٸنارالىق كەلٸسٸم – بۇل تەك دٸني مەسەلەلەردٸڭ عانا ەمەس, جالپىۇلتتىق بٸرلٸكتٸڭ, ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىقتىڭ, بەيبٸت ٶمٸردٸڭ نەگٸزٸ. تاتۋلىق بار جەردە – بەرەكە بار. سوندىقتان ەرقايسىمىز دٸني تولەرانتىلىقتى, سىيلاستىق پەن كەلٸسٸمدٸ ساقتاۋعا ٷلەس قوسايىق.
ق.بەيسەنگازين,
كونفەسسيياارالىق جەنە دٸنارالىق ديالوگتىڭ حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ ەدٸستەمەلٸك جۇمىس جەنە جيناقتاۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ باس ساراپشىسى
