Jergilikti baspasóz dál osy kórme álem jurtshylyǵynyń Ortalyq Aziia kóshpendileri týraly oiyn ózgertti dep jazady. «Uly dala altyny» kórmesiniń ashylýy «keremet áser» qaldyrdy. Bul tańqalarlyq emes, óitkeni ekspozitsiiada Shyǵys Qazaqstan arheologtarynyń tarihi buiymdary usynylǵan. Olar ata-babalarymyzdyń sanasyn túbegeili ózgertip, zergerlik jumystardy qanshalyqty istei alatynyn túsinýge múmkindik berdi.
Ekspozitsiia kóshpendilerdiń erjúrek jaýynger, sulýlyq pen tarihty jasaýshylar bolǵanyn pash etkeni anyq. Sonymen qatar, ár eksponat tabylǵan jerdiń jeke fotosýretimen súiemeldengen.
Fitsýiliam mýzeiiniń direktory Liýk Saison «bul jańa tanyla bastaǵan mádenietti Ulybritaniiaǵa jáne búkil álemge pash etý úshin zor múmkindik» - deidi.
– Birneshe ai buryn qazylǵan nysandardyń arqasynda álem tarihyn qaita jazýdyń erekshe múmkindigi týdy. Kembridjde biz úshin eń bastysy – artefaktilerdi ǵana emes, búkil arheologiialyq protsesti jáne Qazaqstanda qoldanylatyn saraptamalyq bilimdi kórsetýge múmkindik berdi. Bul Kembridj ýniversitetiniń murajai álemindegi, týrizm jáne arheologiia men muraǵattar týraly ǵylym álemindegi Shyǵys Qazaqstandaǵy áriptesterimen seriktestigi turǵysynan erekshe oqiǵa. Bul qundy materialdar Eýropada alǵash ret bizdiń kelýshilerge kórsetiletinine biz óte qýanyshtymyz, – dedi Liýk Saison.
ShQO ákimi Danial Ahmetov kórme qonaqtaryn qarsy alyp, oqiǵanyń Qazaqstan men Ulybritaniia qarym-qatynastary úshin mańyzdy ekenin atap ótip, ekspozitsiianyń kópshilikti biregei artefaktilermen tanystyryp, Qazaqstan men Birikken Koroldik arasyndaǵy mádeni jáne tarihi murasy bar elder arasyndaǵy mýltimádeni almasý tizbeginiń bir býynyna ainalatynyna tilek bildirdi.
Qurama kórmede Berelden (Katonqaraǵai aýdany) jáne Eleke Sazy qorǵanynan (Tarbaǵatai aýdany) tabylǵan eksponattar qoiylǵan. Britan qoǵamynyń nazaryna usynylǵan artefaktilerdi Shyǵys Qazaqstanda, bizdiń dáýirimizge deiingi jetinshi-altynshy ǵasyrlardaǵy saq elitasynyń qorǵandarynan qazaq arheologtary tapty.
Bul kezeńdi ejelgi qazaqtar tarihyndaǵy «Altyn ǵasyr» dep te ataidy. Ekspozitsiianyń basty oqiǵasy 2018 jyly tabylǵan – b.z. d. altynshy-besinshi ǵasyrlarǵa jatatyn jas sadaqshy jańa «Altyn adam» boldy. Onyń kiiminde 15 myń altyn zattar bar. Onyń qaldyqtary qarý-jaraq jáne áshekei buiymdarmen qorshalǵan.
Qara teńizden Ortalyq Aziiaǵa deiingi aýmaqty jaýlap alǵan ejelgi saq taipalarynyń álemine kórermenderdi baýrap alatyn altyn bilezikter, qynalar, áshekeiler, erekshe saqtalǵan kiim elementteri jáne bylǵary men kiizden jasalǵan buiymdar bar. Bul eksponattardyń tolyq tizimi emes.
Árine, tas, qol diirmenderi altyn zergerlik buiymdar siiaqty tartymdy bolmaýy múmkin. Biraq olar skiftik saqtardyń un jasaǵanyn, iaǵni, qarapaiym eginshilikpen ainalysqanyn dáleldeidi. Kórmedegi kóptegen nysandar bizdiń dáýirimizge deiingi segizinshi jáne altynshy ǵasyrlarǵa jatady. Kóptegen zattar ótken jyly ǵana tabyldy. Kórmede tarih ómirge keledi. Árbir eksponat-ótkenge saiahat.
Qazaqstannyń ejelgi kóshpelilerine arnalǵan, olardyń tańǵajaiyp qorǵandarynan bastap, miftik janýarlarǵa ainalǵan kóz tartarlyq jylqylaryna deiingi kórme arheologiianyń ereksheligin kórsetedi. Álemniń jetekshi ǵalymdary joǵary baǵa berip, «Álemdik oqiǵa» dep atap ótti. Ekspozitsiianyń arqasynda myńdaǵan adam bizdiń tarihymyzben tanysa alatyn bolady.
Fitsýiliam mýzeiinde uiymdastyrylǵan «Uly dala altyny» ekspozitsiiasy 30 qańtarǵa deiin jumysyn jalǵastyrady. Kórme kórermenderdiń shynaiy qyzyǵýshylyǵyn týdyratyny anyq. Óitkeni ol tarihtyń jańa betterin ashady. Britandyq arheologtar Shyǵys Qazaqstan aýmaǵyndaǵy qazba jumystaryna qatysýǵa niet bildirdi jáne eki eldiń yntymaqtastyǵy tek osy ekspozitsiiamen shektelmeidi.
– Bul kórme Angliia úshin biregei. Biz ony Kembridjde ótkizgenimiz úshin maqtanyshtymyz. Bul halyqaralyq aýditoriiaǵa biregei artefaktilerdi kórsetý úshin zor múmkindik. Men arheologpyn jáne munyń bárin óz kózimmen kórgenime óte qýanyshtymyn. Meni, eki myń jyl buryn ómir súrgen adamdardyń mádenieti tań qaldyrdy.
Bul kóshpendilerdiń eginshilik jáne óndirispen qatar ainalysqan kezeńindegi tańqalarlyq kombinatsiia. Artefaktiler óte áserli. Ónimderdegi bul kombinatsiia tańqalarlyq jait. Ǵalym retinde sizderdiń aýmaqtaryńyz, qazba jumystaryńyz maǵan óte qyzyqty. Men arheologiialyq ekspeditsiiaǵa qatysqanymdy maqtan tutar edim, – dedi Kembridj ýniversitetiniń arheologiia kafedrasynyń meńgerýshisi Siprian Brýdbank.
