Arktikalyq reis «Jeńiske 50 jyl» atomdyq muzjarǵyshynyń bortynda álemniń túkpir-túkpirinen kelgen jas zertteýshilerdiń basyn qosty, dep habarlaidy dalanews.kz.
13 tamyzda Mýrmanskige «Rosatom» uiymdastyrǵan VII halyqaralyq ǵylymi-aǵartýshylyq «Bilimge qushtar» ekspeditsiiasy oraldy. On kún ishinde álemniń ár túkpirinen kelgen daryndy oqýshylar «Jeńiske 50 jyl» atomdyq muzjarǵyshynyń bortynda Mýrmansk — Soltústik poliýs — Frants-Iosif Jeri — Mýrmansk baǵyty boiynsha sapar shekti. Al bul reis jer ústi kemesiniń Soltústik poliýske jasaǵan 200-shi ekspeditsiiasy retinde tarihqa endi.
«Biz Arktikalyq «Bilimge qushtar» ekspeditsiiasynyń jetinshi reisin sátti aiaqtadyq. Ekipaj bul jobaǵa árdaiym erekshe yqylaspen qaraidy. Mundai reister bolashaq urpaqty damytýǵa shyn máninde úles qosady. Ekspeditsiiaǵa eń bilimdi ári daryndy balalar irikteledi — muny biz taǵy bir márte kórdik. Olardyń kópshiligi Soltústik poliýste bolýdy, aq aiýlardy kórýdi armandaǵan. «Rosatom» memlekettik korporatsiiasy men bizdiń ekipajdyń osy armandy júzege asyrýǵa kómekteskenine óte qýanyshtymyn», — dedi «Jeńiske 50 jyl» atomdyq muzjarǵyshynyń kapitany Rýslan Sasov.
Ekspeditsiiaǵa qatysýshylar úshin atom kemesiniń bortynda mazmundy ǵylymi-aǵartýshylyq baǵdarlama uiymdastyryldy. Onyń bir bóligi naǵyz aerokosmostyq zerthanaǵa ainaldy. Ekspeditsiia aiasynda qatysýshylar ǵalymdarmen birge eki biregei eksperiment daiyndap, ótkizdi. Onyń biri — Arktikanyń jetýi qiyn aýdandarynda jáne Soltústik teńiz jolynyń baǵyttarynda bailanysty qamtamasyz etý úshin radiozond ushyrý bolsa, ekinshisi — álemdegi alǵashqy qaitarymdy stratosferalyq platformany synaý.
«Rosatomda» biz kún saiyn keshe ǵana fantastika bolyp kóringen dúnielermen jumys isteimiz. Sondyqtan munyń bárin balalarǵa is júzinde kórsetý biz úshin asa mańyzdy. Al muny dál «Jeńiske 50 jyl» atomdyq muzjarǵyshynyń bortynda jasaýǵa múmkindik bolǵany óte keremet. Ekspeditsiia barysynda balalar reseilik ǵylymnyń bolashaqqa baǵyttalǵanyn jáne adamdardyń ómirin jaqsy jaqqa ózgertetin naqty tehnologiialarmen bailanysty ekenin kórdi», — dep atap ótti «Bilimge qushtar» ǵylymi-aǵartýshylyq ekspeditsiiasynyń sarapshysy, Ǵylymi-zertteý tehnikalyq fizika jáne avtomattandyrý institýtynyń (ǴZTFA, «Rosatomnyń» ǵylymi diviziony quramyna kiredi) genomdyq tehnologiialar jáne tindik injeneriia zerthanasy jobasynyń jetekshisi Egor Plahotniýk.
«Bul sapar men úshin erekshe boldy. Ekspeditsiia barysynda kóptegen kásibi baǵdar berý sharalary, dárister men sarapshylarmen kezdesýler uiymdastyryldy. Bastapqyda tehnikalyq mamandyqty tańdaitynymdy biletinmin, biraq naqty qai baǵytta ekenimdi anyqtamaǵan edim. Ekspeditsiiadan keiin iadrolyq meditsina salasynyń meni qatty qyzyqtyratynyn jáne osy baǵytta damyǵym keletinin túsindim. „Rosatom“ ekspeditsiiasy kásibi baǵytymdy anyqtaýyma kómektesti dep oilaimyn. Biz aq aiýdy kezdestirip, Arktikada Kún tutylýyn kórdik. Bul ómir boiy esimde qalatyn keremet tájiribe boldy», — dedi Qazaqstannan barǵan ekspeditsiia qatysýshysy Anna Ragozina.
Soltústik poliýske jetken kúni simvoldyq aktsiia uiymdastyrylyp, 90° núktesiniń ainalasynda eń soltústiktegi halyqaralyq horovod ótti. Shara Bashqurtstannan kelgen AY YOLA mýzykalyq ujymynyń jandy oryndaýymen súiemeldendi.
Reis barysynda ekspeditsiia qatysýshylary belgili reseilik fantast-jazýshy Sergei Lýkianenkomen birge «Jeńiske 50 jyl» atomdyq muzjarǵyshynyń bortynda ǵylymi-fantastikalyq áńgime jazdy. Ol «Rosatomnyń» «Bilimge qushtar» ǵylymi-aǵartýshylyq ekspeditsiiasynyń áleýmettik jelilerinde jariialanady.
Anyqtama:
«Bilimge qushtar» ǵylymi-aǵartýshylyq jobasy «Rosatom» memlekettik korporatsiiasynyń qoldaýymen uiymdastyrylǵan. Joba jaratylystaný ǵylymdary men atom salasynyń tehnologiialaryn keńinen nasihattaýǵa, talantty jáne daryndy balalardy izdeýge ári qoldaýǵa, olardyń qabiletterin damytýǵa jáne kásibi baǵdar berýge baǵyttalǵan. Jobaǵa álemniń túkpir-túkpirinen 14–16 jastaǵy mektep oqýshylary men orta arnaýly bilim berý baǵdarlamalarynyń stýdentteri qatysady. Olardyń ishinen úzdikteri «Jeńiske 50 jyl» atomdyq muzjarǵyshynyń bortynda Soltústik poliýske jasalatyn ǵylymi-aǵartýshylyq ekspeditsiiaǵa attanady.
Reisqa qatysý úshin ótken halyqaralyq irikteýde 22 elden shamamen 5 myń oqýshy baq synady. Olar: Armeniia, Bangladesh, Belarýs, Boliviia, Braziliia, Vengriia, Vetnam, Mysyr, Úndistan, Indoneziia, Qazaqstan, Qytai, Qyrǵyzstan, Mońǵoliia, Mianma, Namibiia, Rýanda, Serbiia, Tanzaniia, Túrkiia, Ózbekstan jáne Ońtústik Afrika Respýblikasy.
Halyqaralyq irikteý 5 mamyrda bastalyp, úsh kezeńnen turdy. Birinshi kezeńde qatysýshylar ǵylymi viktorinanyń suraqtaryna jaýap berip, jaratylystaný ǵylymdary, ozyq tehnologiialar, atom energetikasy jáne Arktikany igerý salalaryndaǵy bilimderin synai aldy. Ekinshi kezeń atom salasynyń sarapshylary ótkizgen vebinarlar seriiasyn qamtydy. Qatysýshylarǵa «Rosatomnyń» perspektivaly sheshimderi, sonyń ishinde Arktikadaǵy keme qatynasyn qaýipsiz ári turaqty damytý úshin qoldanylatyn tehnologiialar, sondai-aq álemdik ekonomika men ǵylymnyń bolashaǵyndaǵy atom energetikasynyń róli týraly aityldy.
Eki kezeńniń qorytyndysy boiynsha ár elden on finalist iriktelip, olar sońǵy kezeńge ótti. Qatysýshylar «Atom tehnologiialary búgingi tańda álemdi qalai ózgertedi?» taqyrybynda shyǵarmashylyq jumystaryn usyndy. Finalda qatysýshylar úshin taqyrypty biletinin kórsetý ǵana emes, standarttan tys oilaý, óz dálelderin nanymdy qura bilý jáne materialdy qyzyqty jetkizý qabiletin tanytý mańyzdy boldy. Finalisterdiń jumystaryn atom salasy, ǵylym, bilim berý, Arktika máseleleri jáne ǵylymi kommýnikatsiialar ókilderinen quralǵan halyqaralyq qazylar alqasy baǵalady.
Qatysýǵa ótinimderdiń rekordtyq sany Qazaqstannan (945 qatysýshy), Qyrǵyzstannan (827 qatysýshy) jáne Belarýsten (464 qatysýshy) tústi. Sondai-aq biyl belsendiligimen Bangladesh pen Mianma da kósh bastady.
«Bilimge qushtar» jobasynyń jeti maýsymynda «Rosatomnyń» Soltústik poliýske uiymdastyrǵan Arktikalyq ekspeditsiialaryna álemniń ártúrli elderinen 470-ten astam daryndy oqýshy qatysty. Joba olarǵa qoldanystaǵy atomdyq muzjarǵyshpen tanysýǵa jáne Resei atom salasynyń ozyq ǵylymi-tehnologiialyq ázirlemelerimen tanysýǵa biregei múmkindik berdi.
Soltústik teńiz joly - Eýraziianyń batys bóligi men Aziia-Tynyq muhity óńiri arasyndaǵy eń qysqa keme qatynasy baǵyty ári tarihi qalyptasqan Reseidiń ulttyq kólik arteriiasy. Reseidiń Soltústik teńiz jolyn igerý tarihy 500 jyldan astam ýaqytty qamtidy jáne 1525 jyldan bastalady. Sol jyly reseilik diplomat Dmitrii Gerasimov Soltústik Muzdy muhit teńizderi arqyly ótetin keme qatynasy baǵytyn paidalaný ideiasyn usynǵan.
2018 jyly Resei Federatsiiasynyń Úkimeti «Rosatomǵa» Soltústik teńiz jolynyń infraqurylymdyq operatory ókilettigin berdi. Korporatsiia «Soltústik teńiz jolyn damytý» federaldyq jobasyn úilestiredi. Sondai-aq ol 2035 jylǵa deiingi Soltústik teńiz jolyn damytý josparyn jáne Resei Federatsiiasynyń 2030 jylǵa deiingi áleýmettik-ekonomikalyq damý bastamalarynyń biri — Resei Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen «Jyl boiy jumys isteitin Soltústik teńiz joly» bastamasyn júzege asyrýǵa qatysady.
Resei álemde atomdyq muzjarǵyshtar flotyna ie jalǵyz el. Flottyń operatory — «Rosatom» memlekettik korporatsiiasynyń «Atomflot» federaldyq memlekettik ýnitarlyq kásiporny. Búginde «Atomflot» FMÝK muzjarǵyshtar flotynyń quramynda segiz atomdyq muzjarǵysh bar.
