Talai tarihi kezeńniń kýási bolǵan, halqymyzǵa qanshama jyl pana bolǵan, búgingi Qazaqstan tájiniń gúli tárizdes Balqash kóli ekologiialyq apat aldynda tur.
[caption id="attachment_8909" align="alignleft" width="401"]
Balqashqa quiylatyn sýdyń 80 paiyzy Ile ózeninen keledi. Osy Ile ózeniniń 70 paiyzy kórshi Qytai memleketiniń territoriiasynan ótedi de, 30 paiyzy bizdiń elge tiesili. Kóldiń sý kólemi keiingi 2 myńjyldyqta teńiz deńgeiinen 338-346 metr biiktikte bolǵan. 2012 jyly ortasha deńgei 342,8 metrdi qurady. Balqashtyń ómir súrýine qaýip týdyratyn negizgi faktor – kezinde Araldyń túbine jetken jaǵdai – sýdyń baqylaýsyz alynýy. Sýdyń alapat tutynýshysy sanalatyn Qytaidyń antropogendik áseri Balqashqa keri yqpalyn tigizip otyr.
Qytaidyń Shyńjanǵa han ulty ókilderin kóshirý saiasatynyń nátijesinde Ile ózeni alabynda turatyn adamdar sany 1 millionnan asty, jaqyn arada 3 millionǵa jetýi yqtimal. Bul, óz kezeginde, sýarylatyn jerdiń kólemin kúrt ósirýdi talap etedi, iaǵni, jańa bógetter men toǵandar salynady degen sóz.
Bul máseleni sheshýdiń bir joly – tamshylatyp sýarý ádisine kóship, kólge quiatyn úlkendi- kishili ózenderdiń arnasyn Balqashqa burý. Biraq bul tásil máseleni tolyǵymen sheshýge múkindik bermeidi. Eń negizgisi – Ileniń sý resýrstaryn elimizge tolyqqandy jetkizý.
Balqashtaǵy sý kóleminiń 4-5 metrge azaiýy (teńiz deńgeiinen 337 m tómen) kóldiń batys jáne shyǵys bóligin qosyp turǵan Uzynaral buǵazynyń sýalyp qalýyna ákeledi. Al birte-birte Balqash kóli joiylýy múmkin degen sóz! Bizdiń sheneýikter osyny bile me?! Meniń tań qalatynym: bizdiń sheneýnikterdiń basym kópshiligi demalys kúnderin Almatyda ótkizedi de, dúisenbide Astanaǵa qaityp keledi. Árine, Almatyǵa olar ushaqpen barady. Kóptegen jaǵdaida ushaq dál osy Uzynaral buǵazynyń ústinen ushady. Joǵarydan buǵazdyń kúnnen-kúnge kishireiip bara jatqany kórinip tur! Kól qazirdiń ózinde ekige bólinip qaldy dese de bolady!
Bizde ekologiia máselesi múlde joqtai, ekologiia ministrligi de joq eken! Elimizde bul salada eshqandai másele joq bolsa, bir sári! Ekologiia máseleleri Energetika ministrliginiń quzyryna berilgen. Sondyqtan Qazaqstan Respýblikasynyń Energetika ministri V. Shkolnikke myna suraqtardy joldaǵan jón dep taptym!
- Elimizdegi ekologiialyq máselelerdi zerttep, saraptama jasap, ońtaily sheshýdiń tetikterin qarastyratyn ortalyq qajet;
- Balqash máselesin memlekettik deńgeide kóteretin ýaqyt jetti. Erteń kesh bolyp qalýy yqtimal;
- Balqash kóliniń máselesin sheshýge baǵyttalǵan Ókimettik komissiia qurý – kezek kúttirmeitin másele;
- BUU minberinen Qytaidan keletin transshekaralyq sý resýrstaryn tutynýda Qazaqstan múddeleriniń eskerilmei otyrǵanyn ashyq málimdeitin ýaqyt jetti!
