Eń aldymen, sońǵy kúnderi balalarynan airylyp qalǵan ata-analarǵa kóńil aitamyn. Eshkimniń basyna salmasyn mundai qaiǵyny. «Ekinshiden, bul jaman indettiń artynda ne tur?» degen suraqqa sizdermen birge jaýap izdegenimiz durys shyǵar dep oilaimyn.
Bizdiń qoǵam barlyq bolyp jatqan máselege kinálini syrttan izdeidi: mektep, dostary, internet, t.b.
Iá, kelisemin, olardyń da áseri bar. Búgin áleýmettik jeli barlyq suraqqa jaýap bere alatyn keńesshige ainaldy. Biraq onyń ishinde arnaiy arandatýshy, ótirik aqparat taratýshy, teris nárseni nasihattaýshylar da otyr.
Basqany qoiǵanda búgin ózin koých dep atap, bizdiń ulttyq qundylyqtarymyzǵa qaishy aqparat taratyp otyrǵan óz azamattarymyz da az emes. Solardyń birshamasy – bilimsiz, tipti mamandyǵy joq adamdar.
Al, bizdiń qoǵam solardyń «oń qolyńyzǵa qyzyl jip bailańyz, ony menen satyp alyńyz, sonda barlyq máseleńiz sheshiledi» degenine senedi. Onda nege balalar senbeýi kerek? Olar sizderden kórgenin isteidi ǵoi. Olar da sol áleýmettik jelilerdegi jalǵan «dosqa», aqparatqa, jarnamaǵa senedi.
Otbasyndaǵy aýyzbirshilik, balamen dostyq qarym-qatynas, ózara senim ǵana bala men ata-ananyń arasynda túsinistikti qalyptastyrady. Bala óz ómirinde bolyp jatqan qýanyshpen de, qiynshylyqpen de, eń aldymen, óz otbasymen, óz otbasynyń múshesimen bólise alý kerek qoi.
Búginde balalar psihikalyq turǵydan názik ekenin moiyndaýymyz kerek. Aqparattyń tym kóptiginen, olarǵa ainaladaǵy kóp aqparattyń aq-qarasyn ajyrata alý qiyn. Sol kezde balalar janyna jaqyn adam izdeidi.
Al biz balamyzǵa jaqynbyz ba?! Bul suraqqa árkim óz-ózine jaýap berip kórse durys bolar edi. Materialdyq qamtamasyz etý ǵana balany baqytty ete ala ma?! Nege bizdiń balalarymyz bir-birine zorlyq (býlling) kórsetedi?! Qoia bersek suraq kóp.
«Osy máselelerdiń týyndaýynda meniń rólim qandai?» degen de suraqqa jaýap izdep kóreiik. Kiná áleýmettik jelide bolsa, bilik basyndaǵylar keibir áleýmettik jelilerdi jaýyp tastasyn. Bul basqa memleketterde bar tájiribe. Eger ata-ananyń balalarǵa ýaqyt bólýine bailanysty bolsa, jumys berýshiler Konstitýtsiiaǵa sáikes jumys ýaqytyn 8 saǵattan asyrmaityn tártipti qatań ustansyn. Sodan keiingi ýaqytty otbasyna arnaý týraly (mysaly, Norvegiiada jumystan keiin densaýlyǵyńdy nyǵaitýǵa jaýaptysyń) qaǵidany qoǵamda turaqty ornatý kerek.
Analar keńesiniń «Keshki shái» degen jobasy bar. Ár otbasy keshki asyn óz otbasynda, bala-shaǵasymen ishý kerek. Ata-anadan bastap otbasynyń ár múshesi bir kúnde basynan ótkenimen shynaiy bólisýdi dástúrge ainaldyrý kerek. Sonda balańyzdyń dosy kim, armany qandai, qandai oiyn qyzyqtyrady jáne t.b bilip otyrýǵa bolady.
Al kezdesýler, toilar, basqa da bas qosýlar sizdiń balalaryńyzdyń ómirinen, sizdiń otbasyńyzdyń baqytynan artyq emes.
Oilanaiyq, aǵaiyn!
Nazipa Ydyrysqyzy Shanai
QHA Analar keńesiniń tóraǵasy
