Atalǵan talap sonyń ishinde júk tasymalyna, EAEO elderiniń arasyndaǵy tranzitke de qatysty. Naqtyraq aitsaq qazirde ishki jáne eksporttyq jeke tarifterdiń ornyna Eýraziialyq odaq aiasynda júk tasymaldaýǵa birizdendirilgen tarif belgilengen.
Odaq sotynyń Joǵary alqasynyń túsindirýinshe birizdendirýdiń máni mynada: múshe memleketter kelisimge kele otyryp, temirjol tasymaly salasyndaǵy qoldampazdyqtan erikti túrde bas tartty,
Birizdendirilgen tarifti árbir el óz betinshe, biraq belgili bir shekteýlerdiń sheńberinde belgileidi.
Sol birizdendirilgen tarif QTJ-niń kóńilinen shyqpai otyr.
QTJ bylai deidi...
Birinshiden, «birizdendirilgen tariftiń shekti deńgeiin bekitý boiynsha Tabiǵi monopoliialardy retteý komitetine arnalǵan negizder tizbesin keńeitýdi» surady.
Ekinshiden, eń bastysy — birizdendirilgen tarifti barlyq baǵyttar boiynsha tranzittik deńgeige deiin arttyrý
Tranzittik tarif aitarlyqtai joǵary. Ony Ózbekstan EAEO-ǵa kirgenge deiin, tez arada júrgizý kerek. Óitkeni bizdiń aýmaqtan, sonyń ishinde temirjol arqyly kóp kólemde ózbek júkteri tasymaldanady.
Tehnikalyq turǵydan bul arttyrý/tómendetý koeffitsientterin engizý sekildi kórinýi kerek.
Dálel retinde reseilikterge silteme jasaidy. Mysaly, «Resei temirjoldary» tarifke RF port mańyndaǵy stantsiialar men qurlyqtaǵy shekara ótkelderi arqyly eksporttyq tasymaldardyń ústemesin de qosqan.
Budan basqa, RTJ júkterdi tasymaldaýǵa arnalǵan birizdendirilgen tariftiń deńgeiin óz betimen (belgilengen baǵa shekteri sheńberinde bolsa da) ózgertýge quqyly. Olar ózderiniń júk jóneltýshileriniń múddesine qarai túrli koeffitsientter belgilep, birizdendirilgen tarifti óz paidasyna asyrady.
Alaida, Resei kompaniiasynyń mundai áreketteri Dostastyqtyń qujattaryna qaishy keledi. Eger bizdiń biznesimiz de osyndai qadamdarǵa barsa, ol da kelisimdi buzýshyǵa ainalady.
Atap aitqanda, temirjol kóligi qyzmetterine qol jetkizýdi retteý tártibiniń 8-tarmaǵynda múshe memleketterdiń aýmaqtary boiynsha temirjol kóligimen júkterdi tasymaldaý kezinde qatynas túrleri boiynsha (eksporttyq, importtyq jáne memleketishilik tarifter) kez kelgen koeffitsientsiz birizdendirilgen tarifter qoldanylady dep aitylǵan.
Tarif eki ese kóterilýi múmkin
Óz koeffitsientterin engizý kezinde reseilikter júk jóneltýshilerdiń múddelerin basshylyqqa alǵanyn túsiný kerek.
Mysaly, Reseiiń Kemerovo oblysyndaǵy Kýzbass kómirin óndirýshilerdiń júgin tasymaldaý kezinde tómendetilgen koeffitsient qoldanylady, al Qazaqstannan kómirine mundai jeńildik jasalmaidy.
Al óz aýmaǵynda basqalaryna ziian keltire otyryp, bir qatysýshyny qoldaý EAEO týraly sharttyń erejelerine qaishy keledi.
Iaǵni Qazaqstanda osyndai tájiribeni qaitalaý týraly ótinish Odaqtyń negizgi maqsaty – taýarlardyń, qyzmetterdiń, kapitaldyń jáne eńbek resýrstarynyń biryńǵai naryǵyn qalyptastyrý talabyna qaishy keledi.
Eger kólik qyzmetterin alatyn bolsaq, ortaq naryqty qalyptastyrýǵa birizdendirilgen tarifter negiz boldy.
Bul qaǵidany buzý qazaqstandyq óndirýshige qalai áser etedi?
Birinshiden barlyq baǵyt boiynsha tasymaldaý shyǵyny ósedi. Tipti birneshe esege ósedi. Mysaly, aldyn ala jasalǵan baǵalaý boiynsha kómir men temir keni shikizatyn tasymaldaýdyń tarifteri 1,7-2 esege (tipti áleýetti jeńildikti eskere otyryp) kóterilýi múmkin.
Eger Reseilik tarap koeffitsientti kóterse, bul bizdiń eksporttyq ónimniń básekege qabilettiligine úlken soqqy bolady.
RTJ Qazaqstanda birizdendirilgen tarifter eń tómengi deńgeide degen taǵy bir dálel keltiredi. Biraq bul qate pikir. Ortasha eseppen bizdiń elimiz ben Reseidegi birizdendirilgen tarifter sáikes deńgeide.
Mindetterdi oryndaýdan bas tartýǵa bolmaidy
Joǵary aitylǵandardan kelesidei qorytyndy shyǵarýǵa bolady.
- EAEO týraly shartqa sáikes júk tasymaly kezinde temirjol qatynasy túrleri boiynsha birizdendirilgen tarifterdi qoldaný — memleketterdiń mindeti.
- Saralanǵan (joǵary) tarifterdi engizý EAEO týraly sharttyń temirjol kóligi salasyndaǵy mindettemelerine qaishy keledi.
- Qazaqstanda júk tasymaldaý tarifterin retteý RF-men salystyrǵanda ikemdirek deýge bolady.
- Tutynýshynyń (tutynýshylar tobynyń) odaqqa múshe memleketterdiń kez kelgenine tiesiligi qaǵidaty boiynsha saralaýǵa tyiym salynady.
RTJ usynǵan tariftik saiasat EAEO týraly shartqa tikelei qaishy keledi. Sondai-aq bul birqatar otandyq kásiporyndarǵa aitarlyqtai soqqy bolady.
RTJ sońynan normalar men kelisimderdiń buzýdyń ornyna, osyndai kelisimdi buzý áreketterin boldyrmaýǵa jáne olardyń qoldanylmaýyna qol jetkizý kerek.
Rollan MUQAMETQALI
