Qazaqstanda avtolizingke qyzyǵýshylyq artyp keledi. Alaida bul qarjylai quraldyń tiimdiligi men qaýipteri áli de kóp adamǵa túsiniksiz. Ekonomist Rasýl Rysmambetov Dalanews.kz agenttigine bergen suhbatynda avtolizingtiń negizgi táýekelderin jan-jaqty túsindirdi.
Avtolizing kimderge tiimdi?
Sarapshynyń sózinshe, avtolizing eń aldymen shaǵyn jáne orta bizneske tiimdi.
“Taksi, jetkizý qyzmeti, júk tasymaly sekildi salada jumys isteitin kásipkerler kólikti tabys tabý úshin paidalana alady. Mundai jaǵdaida lizing aqshany birden jumsamaýǵa, kólik qunyn birtindep tóleýge múmkindik beredi. Osylaisha qarajatty óz ainalymynda qaldyrady”, – dedi ekonomist.
Al qarapaiym azamattar úshin avtolizingtiń qoljetimdiligi shekteýli.
“Sebebi bastapqy jarna ádette 20–30%-dy quraidy, al tiimdi mólsherleme avtokreditke qaraǵanda sál joǵary. Halyqqa bul ónim premiým sanatqa jatady”, – dep túsindirdi ol.
Lizing pen avtonesieniń aiyrmashylyǵy
Rysmambetov jeke tulǵalar úshin avtonesie, al kásipkerler úshin lizing tiimdi ekenin atap ótti.
“Negizgi aiyrmashylyq - menshik quqyǵynda. Avtonesie rásimdelgen kezde kólik birden satyp alýshynyń atyna tirkeledi, al lizingte tolyq ótelgenge deiin satýshynyń menshiginde qalady. Búginde avtokreditterdiń paiyzdyq mólsherlemesi 18–20%, al avtolizingte ol 22–26% shamasynda. Biraq óte tómen paiyzben beriletin jeńildetilgen avtonesie de bar. Siz kásipker bolsańyz, lizingtiń salyqtyq artyqshylyqtary bar. Máselen, QQS pen amortizatsiiany esepten shyǵarý múmkindigi qarastyrylǵan. Ásirese kólik jumys úshin paidalanylsa jáne kólik sany kóp bolsa”, - dep qosty ol.
Avtobaǵanyń ózgerýi qandai qaýip týdyrýy múmkin?
Sarapshy avtolizing alýshylar úshin eń úlken táýekeldiń biri “aktiv baǵasynyń” ózgerýi ekenin aitady.
“Eger kóliktiń naryqtaǵy baǵasy tússe, qaryzdyń qalǵan somasy avtokóliktiń ózindik qunynan kóp bolyp ketýi múmkin. Mundai jaǵdaida kelisimdi buzý nemese merziminen buryn toqtatý klientke tiimsiz”, – deidi ol.
Al baǵalar ósken jaǵdaida eski kelisimder tiimdirek bolǵanymen, jańa kelisimder qymbattai beredi. Sebebi kompaniialar infliatsiialyq táýekelderdi aldyn ala qosady.
“Menińshe, kólik sheteldik pe, álde Qazaqstanda óndirilgen be, osynyń da aiyrmashylyǵy bar”, - deidi ol.
Valiýta baǵamyna táýeldilik
Rysmambetovtiń aitýynsha, kei lizingtik kompaniialar syrtqy naryqtan dollar nemese eýromen qaryz alady, sondyqtan teńge qunsyzdansa klientter de qosymsha shyǵynǵa ushyraidy.
“Kýrs baǵasy 10–15% ósse, tólemder de shamamen sondai mólsherge qymbattaidy”, – dep eskertti sarapshy.
Avtomobil qunyna qatysty shekteýler
Ekonomisttiń aitýynsha, kóptegen baǵdarlamada limitter bar.
“Jeńil kólikterge 25–30 mln teńge shamasynda shekteýler bolýy múmkin. Al júk kólikteri men arnaiy tehnikalarda mundai limit joq. Biraq sheshim klienttiń tólem qabiletine jáne kompaniianyń qarjylyq limitterine qarai qabyldanady”, – deidi ol.
Ekonomika úshin mańyzy
Sarapshy avtolizingtiń ekonomikanyń naqty sektoryna yqpalyn da atap ótti.
“Lizing – bul uzaq merzimdi qarjylandyrý quraly. Ol bizneske avtoparkti jańartýǵa, ónimdilikti arttyrýǵa jáne banktik kreditke júginbei-aq jumys oryndaryn qurýǵa múmkindik beredi. Logistika, servis, qurylys, agrosektor sekildi salalar kóbinese lizing arqyly damidy. Mysaly, traktor nemese júk kóligin lizingke alýǵa bolady. Sondai-aq bul qurastyrý kásiporyndary men dilerlik jelilerdiń damýyn yntalandyrady, demek salyq túsimderi men ónerkásiptik óndiristiń ósýine yqpal etedi”, – dedi Rysmambetov.
Lizing alýshylar jiberetin basty qatelikter
Ekonomist lizing alýda klientterdiń jiberetin negizgi qatelikterine toqtaldy.
“Kóbinese lizing alýshylar uzaq merzimdi kelisimderde valiýtalyq táýekelderdi elemeidi. Sodan soń óz tabysyn asyra kórsetip, naqty qarjylai aǵyndaryn dál eseptemeidi. Kóp jaǵdaida tek lizingti alý úshin shekten tys optimistik boljam jasaidy, biraq keiin tólemderdi jabý úshin qarjy izdep qinalady. Úshinshiden, saqtandyrý, tehnikalyq qyzmet kórsetý, salyq sekildi qosymsha shyǵyndarǵa mán bermeidi. Al eń keń taraǵan qateliktiń biri — kelisimshartty tolyq oqymaý. Sonyń saldarynan aiyppuldar, ósimpuldar men kelisimdi buzý tártibi kóp jaǵdaida klient úshin jaǵymsyz tosynsyiǵa ainalady”, — dep túiindedi sarapshy.
