Aqtóbedegi tragediia jáne týǵan kún
QR Parlamenti Májilisiniń spikeri Baqtyqoja Izmuhambetov: «Jumysymyzdy bastaý úshin qajetti kvorým bar. Májilistiń jalpy otyrysyn ashyq dep jariialaimyn. Qurmetti áriptester! 6 maýsymda depýtat Qareken Quralai Ánýarqyzynyń týǵan kúni boldy!», – dep el qara jamylyp otyrǵanda týǵan kún iesin quttyqtaýdan bastaǵan.
Aqtóbedegi jaǵdai týraly tis jarmai, 1 minýt únsizdikti qimaǵan depýtattar otyrys barysyn jantúrshigerlik oqiǵa jaiynda lám-lim dep aýyz ashpaǵan. Olar týǵan kúnderimen quttyqtap, máre-sáre bolǵan soń kún tártibi boiynsha jumystaryn bastap ketti. 2015 jylǵy biýdjettiń atqarylýy máselesi qaralyp bitken soń úkimet ókilderi men depýtattardyń pikirin 31 arna tilshileri dálizde ǵana bilgen.
QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Bekbolat Tileýhan:
– Jalpy mundai jerde memleket tarapynan mundai tentek, qanquily, terrorshylarǵa qatty jaza kerek dep oilaimyn, – dedi. Din atyn jamylǵandardyń qaskóiligin synaǵan Bekbolat Tileýhannan otyrysta Aqtóbedegi jaǵdaidyń eleýsiz qalǵany jaily da saýal qoiylǵan.
– Búgin májiliste quttyqtaýmen bastaldy. Biraq Aqtóbe jaily 1 aýyz aitylǵan joq...
– Endi qoǵam buǵan tiisti reaktsiia berip jatqanyn kórip otyrsyzdar ǵoi, – degen.
Al depýtat Máýlen Áshimbaev barlyq áriptesteri jekelei kóńil aityp jatyr dep aqtaldy. Sodan soń, 2011 jyly eldi dúrliktirgen oblysta lańkestiktiń qaitalanýy jańa sharalar qabyldaýǵa itermeleitinin alǵa tartqan.
– Taiaý Shyǵystan kontrterroristik operatsiianyń negizinde biraz terroristik toptardyń ókilderi ketip jatyr. Olar basqa elderde ózderiniń qylmystyq áreketterin aýystyrýǵa árekettenýde. Osyǵan bailanysty biz osy saladaǵy zańdardy taǵy da bir saraptaimyz degen josparymyz bar, – dedi Máýlen Áshimbaev.
Depýtat aitqan zań 2011 jylǵy birneshe teraktiden soń qolǵa alynǵan bolatyn. Sol kezdegi ózgertýler negizinde dini birlestikterdi retteý júzege asyrylǵan bolatyn. Sondai-aq, kúshtik qurylymdardyń lańkestikpen kúresý quzyreti de keńeitilgen-di. Alaida teolog Dosai Kenjetai eń aldymen ideologiialyq turǵydan aldyn alyp, jat aǵymdarǵa shekteý qoiý kerek ekenin alǵa tartýda.
– Sálafizm, vahabizmniń túbine quqyqtyq turǵydan balta shabý kerek. Birinshi myna jerde júre almaityndyǵyn eger sanasyna sińse olardyń, tyiym salynǵan bolsa, psihologiialyq turǵydan aptyǵy basylady. Qalǵanyn ózi rettep alady qazaq, – deidi L.Gýmilev atyndaǵy Eýraziia Ulttyq ýniversiteti dintaný kafedrasynyń professory Dosai Kenjetai. Ǵalym mundai batyl qadamdarǵa barmasaq, Aqtóbedegi jaǵdai jalǵasyn tabýy múmkin dep paiymdaidy. Jáne syrttaǵy lańkestik uiymdardyń áseri az dep esepteidi. Óitkeni, osydan 10-15 jyl buryn Qazaqstanǵa engen jat aǵymdar, qazir ózindik tujyrymdamasy bar kúshke ainalyp úlgergen.
Baqytnur Álibai, Baýyrjan Narymbetov
