Qazir gazet-jýrnal oqityndar azaidy. Merzimdi basylymdardyń taralymy kúrt qulady. Óitkeni qalyń buqaraǵa aqparat jetkizýde dástúrli baspasóz sait pen áleýmettik jelige básekeles bola almai qaldy. Ne istemek kerek?
Tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn Shyǵys óńirindegi «Altai-News» media-ortalyǵy» tapty. Qaita qurylyp, tyń baǵytqa túren salǵan kompaniia gazetti óltirmei, kerisinshe órkendetý úshin táýekelge baryp, úlken ózgerister jasady.
Budan 15 jyl buryn irge kótergen «Shyǵys aqparat» JShS biyldan bastap qaita qurylyp, ataýyn ózgertti. Qazirgi qoǵamnyń suranysyn eskergen seriktestik basshylyǵy zaman talabyna sai ónim usynýǵa kiristi. Bul sheshim óz nátijesin bere bastady.
Keiingi birneshe jyl boiy qarjylyq daǵdarysqa ushyrap, qaryzdan kóz ashpai kele jatqan mekemeni saqtap qalý úshin túbegeili ózgeris jasaý qajettigi burynnan aitylyp júrgen. Sol úlken ózgeristiń alǵashqy qadamy byltyr jazda kompaniiaǵa Arsenii Dúisenov basshy bolyp taǵaiyndalǵan sátten bastaldy. Qaryzǵa belsheden batqan kásiporyndy qutqarýdyń túrli joly qarastyryldy. Jan-jaqty saraptama júrgizildi. Osyndai tiianaqty atqarylǵan jumystyń nátijesinde «ógizdi de óltirmei, arbany da qiratpai» tyǵyraqtan shyǵýdyń eń tiimdi joly anyqtaldy. Ol – mediaholdingti qaita qurý. Sóitip kompaniia basshylyǵy nar táýekelge bel býyp, úlken iske kiristi.
«Altai-News» media-ortalyǵy» degen jańa ataýdy ielengen kásiporyn quramynan shyǵyny kóp aýdandyq gazetter shyǵarylyp, múlki aýdan ákimdikterine berildi. Oblystyq eki basylym – DIDAR men «Rýdnyi Altai» gazetteri seriktestikte qaldy. Aita keteiik, Kúrshim, Ulan, Katonqaraǵai, Altai, Glýbokoe aýdandarynyń gazetteri buryn «Shyǵys aqparat» quramynda bolǵan.
Kompaniianyń shyǵarmashylyq quramy eki redaktsiiaǵa – qazaq jáne orys redaktsiialaryna toptasty. Gazet, sait, SMM bólim bári bir ortaǵa jinaldy. Jýrnalister bir-birimen qoian-qoltyq aralasyp, aqparat «maidanynda» iyq tirestirip eńbek etip jatyr.
Tehnologiialyq qamtamasyz etý bólimi qurylyp, oǵan fototilshiler, videooperatorlar men montajdaýshylar toptastyryldy.
Kompaniianyń baspahanasy jumysyn toqtatty. Nege? Óitkeni bul baspahana jumys istep turý úshin jyl saiyn 170 mln teńge qarjy jumsalyp kelgen. Al onda basylatyn 26 gazetten túsetin tabys 58 mln teńge ǵana. Qarapaiym esepke salsańyz, 112 mln teńge jyl saiyn bosqa ketip jatqan. Búgin oblystyq qos gazet aýtsorsingpen basqa baspahanada basylyp jatyr. Oǵan jylyna ári ketkende shamamen 40 mln teńge mólsherinde qarjy jumsalmaq. Onyń ózin osy kezde kompaniia gazettiń jazylý naýqanynda ótep shyqqan.
«Altai-News» media-ortalyǵy» bolyp qaita qurylýdaǵy maqsatymyz eń áýeli qurdymǵa ketip bara jatqan kompaniiany qutqaryp qalý bolsa, ekinshi jaǵynan búgingi ýaqyt talabyna sai jumys istep, qoǵamnyń suranysyna orai ónim usyný. Osy maqsatpen biz ońtailandyrý sharalaryn saýatty júrgizdik. Qolda bar resýrstardy jańa baǵytta jumys isteýge ikemdedik. Keiingi kezde elektrondy aqparat quralynyń róli artqanyn bárimiz jaqsy bilemiz.Sondyqtan mátin jazýmen qatar foto-videolardy keńinen paidalaný, stýdiiada podkast, tok-shoý túsirý, tikelei bailanysqa shyǵý, áleýmettik jelide tikelei transliatsiia júrgizý siiaqty bastamalardy qolǵa alyp, «Altainews.kz» saitynda jáne áleýmettik jelilerdegi paraqshalarda kópshilik nazaryna usyna bastadyq. Qoǵam jaqsy qabyldap jatyr, – deidi «Altai-News» media-ortalyǵy» JShS Bas direktory Arsenii Dúisenov.
Eki tilde: qazaq jáne orys tilderinde aqparat taratatyn aimaqtaǵy jalǵyz sait «Altainews.kz» biylǵy jyl basynan jańa formatqa kóshirildi. Jańa dizain, jańa baǵyt, jańa aidarlar, bári de búgingi zaman talabyn eskere otyryp jasalǵan. Saitta jaryq kórgen árbir jańalyq foto-videomen súiemeldenip berilýi aqparatty jan-jaqty, tolymdy etip usynýǵa múmkindik týǵyzdy. Ázirge, aqparat usynýdyń mundai tásilin oblysta «Altainews.kz» saity ǵana sátti júzege asyryp jatyr. Búgingi tańda «Altainews.kz» aiyna 1 milliondai oqyrmandy aqparatpen qamtamasyz etip otyr. Al lentadaǵy jańalyqtar ár 30-40 minýt saiyn jańartylady.
Sonymen qatar kompaniianyń stýdiiasynda túsirilgen podkasttar, apta saiyn eki márte shyǵyp turatyn videojańalyqtar toptamasy saitta arnaiy aidarmen jariialanyp keledi.
Kompaniia quramyndaǵy oblystyq qos gazet – DIDAR men «Rýdnyi Altai» aptalyq basylymǵa ainalyp, jańa dizainmen, jańa mazmunmen oqyrmanyna jol tartty. Burynǵydai aqparattyq sipattaǵy materialdar azaiyp, onyń ornyna salmaqty saraptamaǵa, tereń taldaýǵa negizdelgen maqalalar jariialana bastady. Kez kelgen ózekti másele nemese qandai da bir mańyzdy oqiǵa týraly aqparat jedel túrde saitta shyqsa, artynsha baiypty oi, baisaldy pikirmen saraptama jasalyp, gazetterdiń betinde jaryq kóretin boldy. Baspasózdiń taralymy qazir quldyrap ketkeni eshkimge jasyryn emes. Degenmen seriktestik óziniń qaramaǵyndaǵy qos gazettiń oqyrmanyn kóbeitý úshin bólshek saýdaǵa shyǵaryp satýdy jáne taratýdy qolǵa aldy. Buryn oblystyq gazetter bólshek saýdada bolmaǵan.
– Aqparatty jedeqabyl jetkizý turǵysynan gazet saitpen, áleýmettik jelimen básekelese almaidy. Biraq baspasózdiń óz artyqshylyǵy bar. Ol – tanymdyq, aǵartýshylyq, tálim-tárbielik, rýhani qyzmetter. Keiingi kezde qoǵam ózgerdi, qatygezdik, qylmys, sýitsid kóbeidi deimiz. Osynyń bári kitap, gazet-jýrnal oqymaýdyń, rýhani kedeiliktiń saldary. Sondyqtan bizdiń maqsat gazet betinde oqyrmanǵa oqylymdy dúnie usynyp, tushymdy maqalalarmen qýantý. Jedel aqparatty saittan, jeliden oqyp alady. Al biz saraptamalyq maqalalar usynýǵa tyrysyp jatyrmyz, – deidi DIDAR gazetiniń bas redaktory Serik Ábilhan.
Kompaniiaǵa serpilis ákelgen úlken ózgeristiń taǵy biri – jalaqynyń ósýi. Shyntýaityna kelsek, bul mekeme qurylǵaly munsha kóp mólsherde eńbekaqy ósken emes. Iá, keibir jyldary qyzmetkerler jalaqysyna 10-15 myń teńge qosylǵany ras. Biraq dál qazirgidei árqaisynyń eńbekaqysyna 100-110 myń teńge kóleminde aqsha qosylýy eshqashan bolmaǵan. Joǵary jalaqy belgilengen soń talap ta kúsheidi, jumys qarqyny da artty. Shyǵarmashylyq ókilderin yntalandyrý maqsatynda úzdik materialdarǵa qomaqty qalamaqy bekitildi. Munyń bárine shyǵyny kóp, tiimsiz óndiristerdi qysqartyp, qosymsha qarjy kózin tabýdyń arqasynda qol jetkizildi.
Sony súrleýge túsken kompaniianyń ishinde bolyp jatqan bul ózgerister men jańashyldyqtardy óńirdegi qalam ustaǵan qaýym ókilderi tegis baqylap, kórip otyr. Syrttai baqylap ǵana otyrmai usynys-pikirlerin qosyp, qolǵa alǵan iske tilektestik bildirýde.
Álibek Qańtarbaev, jazýshy, ardager jýrnalist, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń ShQO filialynyń direktory:
– Bul «Shyǵys aqparat» osy 10-15 jylda biraz teperishti bastan ótkerdi. Birneshe basshy aýysty, áitti-búitti. Endi mine «Altai-News» media-ortalyǵy» bolyp ózgerip, jańa baǵytqa bet túzedi, kórip, bilip otyrmyz. Bastamasy durys. Ustaǵan baǵyty da kóńilden shyǵady. Arsenii Keńesuly talai jerde jaýapty qyzmet atqarǵan azamat ǵoi, tájiribesi mol, eger ujymdy shashaý shyǵarmai ustap, osy jumysty jalǵastyrsa nátijesi kóp kúttirmeidi. Oblystyq gazetterge de reforma jasalyp, aptalyqqa kóshýi oń sheshim boldy. Sebebi búgingi jańalyqty saittar men áleýmettik jeliler lezde taratyp, oqyrmanǵa jetkizip qoiady. Al gazetterde ondai múmkindik joq. Sondyqtan baspasózde ártúrli taqyrypty qaýzaǵan analitikalyq, pýblitsistikalyq kólemdi maqalalar jazylyp, saraptamalyq dúnieler jariialansa utylmaidy. Ózim kóp jyl eńbek etken DIDAR gazeti qazir osy baǵytty ustanypty, óte quptarlyq jaǵdai. Jalpy bul ózgerister aimaqtaǵy aqparat salasynyń damýyna oń yqpal etedi dep senemin. Oǵan áriptesterimniń shyǵarmashylyq qýaty tolyq jetedi.
Syrt kóz – synshy. Qalamger-áriptester ǵana emes, jalpy aimaq jurty «Altai-News» media-ortalyǵyndaǵy» oń ózgeristerdi kórip, bilip otyr. Ol ózgerister gazetterdiń betinde, sait pen áleýmettik jelilerde qoǵamnyń suranysyna sai keletin túrli formattaǵy sapaly ónim bolyp kórinis taýyp jatyr.
Merei Qainaruly, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi:
– Gazet dese, eń áýeli osy DIDAR gazeti elesteidi. Bizdiń úidegiler men es bilgeli oblystyq gazetke úzbei jazylyp kele jatyr. Keiin ózim alty jyldai qasietti qara shańyraqta, rýhani ortada qyzmet ettim. Sonymen qatar bul jer – Shyǵys jýrnalistikasynyń úlken mektebi.
Nege ekenin qaidam, sońǵy jyldary «Shyǵys aqparat» mediaholdingine basshy toqtamady. Syrt kózge airandai uiyǵan ujymnyń berekesi ketkendei kórindi. Myqty degen mamandardyń jumystan ketip jatqany oilantty. Meili basqa sala, meili basqa qalada júrsek te, DIDAR gazetine búiregimiz buryp turady. Alańdaimyz. Sóitsek, tipografiiasy jabylyp, mekeme úlken ózgeristi bastaǵan eken. Tileýin tiledik. «Altai-News» media-ortalyǵy» dep ataýy ózgerip, oblystyq qos gazettiń dizainy jańalanypty. Aptalyqqa kóshipti. Aptalyqqa kóshkeni de jón shyǵar. Sebebi, aýyl-aýyldarǵa gazetti jinap-terip, aptasyna bir-aq ret jetkizedi. Onyń ústine, habar taratyp turatyn áleýmettik jelimen jarysý múmkin emes. Dese de gazettiń ǵumyry qysqa, mańyzy joq degen pikirden aýlaq bolýymyz kerek. Aitýdai-aq aityp júrmiz. Gazet – tarih. Búgingi aqparat erteń tarihqa ainalady. Qaǵazǵa túsken dúnie máńgilik. Eń bastysy, Shyǵystyń qara shańyraǵy "Altai-News" media-ortalyǵynan» baq ketpesin, ujymnyń berekesi artsyn! Árqashan tilekshimiz!
Ýálihan Toqpataev, ardager jýrnalist, DIDAR gazetiniń burynǵy redaktory:
– Qazir bári ózgerip jatyr. Internettiń, áleýmettik jelilerdiń zamany keldi. Sondyqtan «Shyǵys aqparat» mediaholdinginiń «Altai-News» media-ortalyǵy» bolyp ózgerip, gazetterdiń aptalyqqa ainalýy, elektrondy mediaǵa basymdyq berilýi búgingi ýaqyttyń talaby, qoǵamnyń suranysy bolar. Al endi ózim qyryq jyldan astam ýaqyt eńbek etken, birneshe qyzmet baspaldaǵynan ótken, bas redaktory bolǵan DIDAR gazetine kelsek, zeinetke shyqqaly beri gazetti úige jazdyryp alyp, oqyp otyramyn. Baǵyty durys. Jańa aittym ǵoi, aqparat jetkizýde gazetter saitpen, áleýmettik jelimen básekelese almaidy. Sondyqtan baspasóz betinde oqyrmanǵa saraptamalyq, tanymdyq, rýhani dúnieler kóbirek berilse. Qazir de joq emes, shyǵyp jatyr.
DIDAR gazetiniń aptalyqqa ainalyp, mazmunyn baiyta túsý úshin qolǵa alyp jatqan ózgeristerin óz basym quptaimyn.
Erjanat Dáýletberdi
