Freedom Inside '26

"Alaqandai aýylda eki birdei sýitsid boldy". Belgili qalamger dabyl qaqty

"Alaqandai aýylda eki birdei sýitsid boldy". Belgili qalamger dabyl qaqty
Dalanews.kz kollajy

Belgili jýrnalist, qalamger Jadyra Shamuratova qoǵamdaǵy aýyr áleýmettik taqyryptardyń birine qalam terbep, jastar arasynda jiilep ketken sýitsid máselesine alańdaýshylyq bildirdi. Onyń aitýynsha, sońǵy ýaqytta jastardyń kenet qaitys bolýy bizdiń rýhani-áleýmettik jaǵdaiymyzdyń aýyr kórinisi ǵana emes, ult bolyp oilanatyn ózekti máselege ainalyp otyr, - dep habarlaidy Dalanews.kz.

"Alaqandai aýylda arasyna 2-3 kún salyp eki sýitsid boldy. Óte aýyr. Estigeli oi ákete beredi. Oqýyn jap-jaqsy oqyp júrgen jap-jas jigitterdi buǵan ne itermelegeni jumbaq. Eger adam mas bolsa, psihikalyq aýytqýy bolsa, uzaq ýaqyt depressiia jaǵdaiynda bolsa, bálkim, sol áser etti dep boljar edi... biraq keshe ǵana qatarymen kúlip-oinap júrgen súlimdei jigitter búgin joq, áke-sheshesi eseńgirep qalǵasyn ol boljam ne beredi?" - dedi avtor.

Onyń aitýynsha, buǵan birneshe sebep bolýy múmkin. Birinshiden, qarjylyq qiyndyqtar, qaryzdar men býkmekerlik oiyndardyń qysymy jastardy tyǵyryqqa tireidi.

"18 jasqa tolǵan kez kelgen azamatqa nesie berýdi toqtatýǵa zań shyǵarý kerek. Quqyqtyq turǵyda eresek bolǵanmen, rýhani turǵyda áli jetilmegen jastar oilanbai bir qiyndyqtan shyǵamyn dep ekinshisine urynady. Jasy 23-ke tolǵan jastardyń ózine nesie alýǵa ata-anasynyń ruqsaty bolýy kerek", – degen oi aitady ol.

Ekinshiden, áleýmettik jelilerdegi jalǵan idealdar men jaltyraq ómir obrazdary da jas býynǵa aýyr tiip otyr. Jas adamdardyń kópshiligi ózin basqalardan kem sanap, ómirge qushtarlyǵyn joǵaltyp, kúizeliske túsedi.

Úshinshiden, qoǵamda emotsiialyq saýattyń tómendigi, ishki sezimdi ashyq aitpaý, "shyda, úndeme, el ne deidi?" degen shekteýlerdiń saldary óte aýyr. Avtor bul týraly bylai deidi:

"Aitpaimyz. Ishimizdi ashpaimyz. Tyńdamaimyz. Janyna úńilýge tyryspaimyz. Óitkeni biz emotsiiaǵa saýatsyz qoǵambyz. Bizdiń kóbimizdiń balamyz jaily maǵlumatymyz – "Oqyp júr me? Tamaq ishti me? Aqshasy bar ma?" boldy, sonymen shekteledi. Balanyń jan dúniesinde ne bar, nege ońashalana beredi, nege oi ústinde, ishinde áldebir kúizelis joq pa, ne oilaidy, ol jaily sóilesýge ýaqyt tappai qalamyz. Jyly sóz… ony qimaǵannan emes, sony aitýǵa, qabyldaýǵa daǵdylanbaǵannan. Bizdiń ózimiz "sezimińdi aitpa, qatty bol, úndeme, shyda, namysyńa tiedi, el ne deidi?" degen sózben óskendermiz ǵoi", - dedi ol.

Jadyra Shamuratova jastardyń osyndai jaǵdaiǵa ushyraýynyń taǵy bir sebebin ishki emotsionaldy immýnitettiń álsizdiginen dep sanaidy. Jas adamdar alǵashqy sátsizdik, mahabbattaǵy túńilý, ata-ananyń qysymy nemese bolashaq aldyndaǵy belgisizdik sekildi máselelerdi kótere almai, tyǵyryqqa tireledi.

"Bir ózi ǵana biletin qiyn jaǵdaiǵa ushyraǵan, kim qalai qabyldaidy dep aitýǵa batyly jetpei ishki qaiǵysymen arpalysyp júrip te ómirdiń talai soqpaǵynan ótken qanshama adamdar bar, olar únsiz júrip ómirdi tanyǵan, danalyqqa jetken bolýy múmkin. Biraq úlken adamdardyń bári shyńdalǵan, qairalǵan deýge bolmaidy, sana sharshap, ishki tegershigi isten shyǵyp ketetin kezi de bolady. Ómir ońai emes. Al jas adamdar she? Olarda ishki aýyrlyqqa qarsy turar emotsionaldy immýnitet tolyq qalyptaspaǵannan alǵashqy sátsiz mahabbat, ata-ananyń qysymy, oqý men bolashaq aldyndaǵy belgisizdik – bári sheksiz úlken problema siiaqty kórinedi. Olar ómirdiń ózgermeli ekenin áli óz tájiribesimen sezinip úlgermegennen kóp jaǵdaida: "eshkim meni túsinbeidi", "men kereksizbin, artyqpyn", "men bolmasam da eshteńe ózgermeidi" degen oilarǵa túsedi. Bul – olardyń ishki jalǵyzdyqpen kúresý jolyn bilmegendiginen. Kóp nársege keńirek qarai almaidy. Sál nárseden basqa oi týyndatyp, mysaly, qarjylyq tyǵyryqqa tirelse de, ata-anasy salqyn qabaq bolsa da, ony eshkim túsinbeitindei bolsa da, sonyń bárin aýyr alady, joq jerden qaiǵy oilap tabýy múmkin. Osydan birdeńe durys bolmasa da, "Men jaqsy bola almadym, ata-anamnyń úmitin aqtamadym, demek, men jaramsyzbyn" degen ishki úkim shyǵarýy da múmkin. Janyndaǵylardyń sýyqtyǵy, nemqurailylyǵy bul oidy kúsheite beredi", – deidi Jadyra Shamuratova.

Avtor álemdik tájiribeden de mysal keltirip, Japoniiada adamdardyń kóbine metroda ómirin qiiatynyn aitady. Bul ol el úshin qalypty kóriniske ainalǵan, biraq bizdiń qoǵam mundai qaiǵyly qubylysqa úirenip ketpeýi kerek ekenin eskertti.

"Japoniiada adamdar sýitsid jasaýǵa kóbine metrony tańdaidy eken. Metrony on bes minýt toqtatyp qoiyp, múrdeni alyp tastap, ornyn tazalap, sosyn qaitadan jumysyn jalǵastyrady. Bul kúndelikti qaitalanatyn jaǵdai kórinedi. ...Al biz bundaiǵa úirenbeýimiz kerek. Bizde de jyl saiyn tórt myńnyń ústinde adam sýitsid jasaidy, bul statistika azǵantai halyq úshin tym kóp. Biz 126 mlndai halqy bar Japoniia emespiz ǵoi. Ár qazaqtyń orny bar", - deidi jýrnalist.

Jadyra Shamuratova sóz sońynda perzentinen aiyrylǵan ata-analardyń jan kúizelisin sipattap, qoǵamda sýitsid qurbandarymen jumys isteitin arnaiy mamandar joqtyǵyn aitady.

"Aidyń, kúnniń amanynda perzentin joǵaltyp, basyna qaiǵy túsken adamdardy jubatý da qiyn. Jaqsy adamdardyń zar eńiregenin kórýden aýyr ne bar? Bizde osyndai jaǵdaiǵa ushyraǵandarmen jumys isteitin arnaiy maman da joq. Ýaqyty kelgende óz ishinen kúsh taýyp ne ainala jurtshylyqtyń demeýimen es jinaýy múmkin (qazaqtyń qaiyrymy, áldeqalai aýyrlyq tússe bólise alatyn kóńil jomarttyǵy ózine kómek). Biraq báribir de balanyń qaiǵysy qiyn, artynda eshqashan orny bitpeitin bos qýys qaldy. Ol vakýýmdy ata-anasy, baýyry ómirbaqi sezinýi, "nege óitti, nege saqtai almadyq" degen ókinish ómir boiy bolýy múmkin. Perzentti joǵaltý búkil ómir jelisiniń úzilýi siiaqty ǵoi. Sabyr bersin deiik endi..." – dep túiindedi ol.