Á. Qajygeldin: «Mundai Úkimetpen ǵumyr boiy daǵdarysta ómir súresiz»
Aqyshev kim?
Ulttyq banktiń jańa basshysy (Daniiar Aqyshev) kim, bilesizder me? 20 jasynda Qazaq memlekettik basqarý akademiiasyn bitirgen, sodan beri sheneýnik. Bálkim 90-shy jyldary bul akademiia bedeldi bolǵan shyǵar, biraq qazirgi jaǵdaida jańa basshynyń bilim-biligi halyqaralyq diplomy, ǵylymi dárejesi bar dál ózi siiaqty basqa elderdegi ulttyq bankti basqaratyn áriptesterimen sai deýge kelmeidi. Bilmeimin, osy ýaqytqa deiin prezident ákimshiliginde istedi, bilimin tolyqtyryp úlgergen shyǵar.
Eń basty kemshilik: búgingi qazaq ekonomikasynyń eskiligi, qurylymdyq turǵydan kónergeni. Bizde bir ǵana monopolist bar, ol – memleket.
Bárine Úkimet kináli
Eldi búgingi daǵdarysqa alyp kelgen Úkimettiń ózi. Mundai Úkimetpen ómir boiy daǵdarysta ómir súresiz.
Sosyn Qazaqstandaǵy Ulttyq bankti AQSh-tyń federaldy rezervtik júiesimen jáne Ulybritaniianyń Ortalyq bankimen salystyrýǵa bolmaidy.
Amerika men Ulybritaniianyń qurylymdary óz elderiniń nesielik qarjylyq saiasatyn qalyptastyrady, júrgizedi. Ol jaqtaǵy eń negizgi qarjylyq oiynshy – jeke kapital. Al bizdegi qarjylyq oiynshy – prezident ákimshiligindegi qaidaǵy bir bólim nemese basqarma.
Bizdiń investor kim?
Budan buryn Astanada uiymdastyrylǵan investorlar sammitin basynan aiaǵyna baqylap otyrdym.
Investorlar degeni – Qazaqstanǵa kelgenine shirek ǵasyrǵa jýyqtaǵan, bylaisha aitqanda bilikpen áldeqashan ámpei-jámpei bolyp ketken ári áli kúnge deiin Qazaqstannyń qazba bailyǵyn soryp kele jatqan korporatsiialardyń basshylary. Olar alaryn alǵan áldeqashan. Tipti keibireýin memlekettiń aldyndaǵy investitsiialyq mindetin oryndamaǵany úshin jaýapqa tartýǵa bolady.
Qazirgi álemdik investorlarǵa munai da, gaz da qyzyqty emes. Qazaqstannyń eski zaýyttary men óndiris oryndary tipten tartpaidy. Qazaqstanǵa investitsiia tartýdyń ádis-amalyn jer qoinynan izdeýdi qoiý kerek.
Daǵdarys álemde emes, Qazaqstanda
Sosyn bázbireýler aitqandai jahandyq daǵdarys joq.
Munaidyń baǵasy quldyraǵany álemniń daǵdarysqa ushyraǵany emes, bul kútilgen dúnie edi. Biz munaidyń barreli 8 dollar turatyn kezde jumys istegenbiz. Daǵdarys álemde emes, Qazaqstanda.
Álemniń qarjylyq resýrsy jetip artylady. Oǵan qol jetkizýdiń joly – ekonomikaǵa degen eskirgen, kónergen kózqarastan arylý.
Qazaqstan ekonomikasynyń bolashaǵyn anyqtaityn áste Úkimet emes. Úkimet óz jumysymen ainalyssyn. Kommýnaldyq jáne áleýmettik sektordyń jaǵdaiyna alańdasyn, biýdjettiń maqsatty jumsalýy men infliatsiia deńgeiin baqylasyn.
Bul daǵdaryspen kúresýdiń bir joly. Qazaqstan ekonomikasynyń bolashaǵyn basqa adamdar anyqtaýy kerek.
Ózińiz oilańyz, bizge investitsiia qalai keledi?
Búgingi júie, eskirgen kózqaraspen birnárse mandytamyz ba? Eger naqty ári durys investitsiialyq baǵdarlama usynylsa, biznestiń bedeldileri bizge ózderi-aq ushyp keler edi. Bir kezderi solai bolǵan…
Qazaqstanǵa investitsiia tartqysy kelse, prezident Nazarbaev modernizatsiia komissiiasyn basqarýyn Másimovke júktemei, ózi basqarýy kerek. Sebebi, Úkimettiń jaǵdaiy belgili. Qolynan kelmeidi. Amal joq, qymbat turatyn, biraq aty da, zaty da belgisiz sheteldik mamandardy shaqyrtady. Olar ár betke bir-bir Nobel premiiasynyń iegerlerin tartyp, júz betten turatyn ári adam túsinbeitin baǵdarlama jazyp shyǵady. Olardyń jazǵany bizdiń jaǵdaiǵa, bizdiń turmysqa, bizdiń bolmysqa kelmeidi.
Jandosov laiyqty edi…
Al Ulttyq bankke qatysty aitsam, tóraǵanyń qyzmetine Oraz Jandosov laiyqty edi. Sebebi, táýelsiz ári óz pikiri bar. Menińshe, Aqyshevtyń alyp keterine prezident te kúmánmen qaraityn siiaqty. Biraq, sheshimdi ózgertýge bolady ǵoi.
