Қазақстан жол саласында маңызды цифрлық өзгеріс басталды. Елдегі автомобиль жолдарына қатысты ақпаратты бір жерге жинақтайтын E-Joldar бірыңғай цифрлық экожүйесі қалыптасып келеді. Оның ерекшелігі – кез келген жол туралы деректі жеке-жеке жүйелерден іздемей, нақты жол немесе жол учаскесінің айналасына топтастыру, деп хабарлайды dalanews.kz.
Бұл жай ғана жаңа ақпараттық платформа емес. E-Joldar іске толық қосылған жағдайда, жолдың құрылысы мен жөндеуінен бастап, оған қолданылған материалдар, зертханалық сынақтар, техникалық жағдайы, жол бойындағы сервис нысандары және азаматтардың шағымдарына дейінгі мәліметтерді бір цифрлық контурға біріктіруге мүмкіндік береді.
Жол туралы ақпарат неге шашыраңқы?
Бүгінде жол саласындағы мәліметтердің едәуір бөлігі әртүрлі цифрлық жүйелерде сақталады. Бір жүйеде жолдың техникалық сипаттамасы болса, екіншісінде зертханалық сынақтардың нәтижесі, үшіншісінде жол құрылысына пайдаланылған материалдар туралы ақпарат болуы мүмкін.
Мәселен, белгілі бір жол учаскесінің сапасына қатысты мәселе туындаса, оның тарихын толық бағалау үшін бірнеше дереккөзге жүгінуге тура келеді.
E-Joldar-дың негізгі идеясы – осы ақпараттарды жолдың өзіне «байлау».
Яғни пайдаланушы нақты бір жол учаскесін таңдағанда, оның техникалық сипаттамасын, қашан салынғанын немесе жөнделгенін, қандай материалдар қолданылғанын, зертханалық бақылаудан қалай өткенін және басқа да байланысты деректерді бір жерден көре алады.
Бұл тәсіл жолды жай ғана картадағы сызық ретінде емес, өзінің цифрлық тарихы бар инфрақұрылым нысаны ретінде қарауға жол ашады.
E-Joldar бәрін алмастырмайды
Мұнда маңызды бір жайт бар. E-Joldar қолданыстағы салалық цифрлық жүйелердің орнын баспайды. Оның міндеті – олардың арасындағы ақпараттық байланысты күшейтіп, бірыңғай интеграциялық және ақпараттық-талдамалық контур қалыптастыру.
Мысалы, KazToll ақылы жол учаскелері туралы ақпаратты, JolBitum және RCMBase жол құрылысына пайдаланылатын материалдар мен олардың өндірілген көздері туралы мәліметтерді байланыстыруға мүмкіндік береді.
Ал KazRoadLab зертханалық сынақтардың нәтижелерін жолдың цифрлық тарихына енгізуге жағдай жасайды.
Мұның практикалық маңызы зор. Себебі жол сапасын бағалау тек оның бүгінгі жағдайымен шектелмеуі керек. Оның қалай салынғаны, қандай материал пайдаланылғаны және сол материалдардың зертханалық бақылаудан қалай өткені де маңызды.
Азаматтың шағымы жолдың тарихына қосылады
Цифрландырудың тағы бір маңызды бағыты – қоғамдық бақылау.
eOtinish жүйесімен интеграция арқылы азаматтардың жолдарға қатысты өтініштері мен шағымдарын нақты жол учаскелеріне байланыстыру көзделеді.
Бұл жолдағы шұңқыр немесе басқа ақау туралы шағымның жай ғана тіркеліп қоймай, сол учаскенің бұған дейінгі жөндеу тарихымен және техникалық жағдайы туралы деректермен салыстырылуына мүмкіндік береді.
Мысалы, бір жол учаскесіне бірнеше рет шағым түсті делік. Егер ол жақында ғана жөнделген болса, мәселе бұған дейін жүргізілген жұмыстардың сапасын қайта қарауды қажет етуі мүмкін.
Демек, E-Joldar қоғамдық бақылауды «шағым бар» деген деңгейден «шағым түскен учаскенің тарихы қандай?» деген деңгейге көтере алады.
Жолдың жанындағы өмір де цифрланады
E-Joldar тек асфальтпен шектелмейді.
Sapar жүйесінен алынатын мәліметтер арқылы жол бойындағы жанармай құю станциялары, демалыс орындары, тамақтану орындары, тұрақтар және басқа да сервистік нысандар туралы ақпаратты да байланыстыру жоспарланған.
Бұл әсіресе ұзақ сапарға шығатын жүргізушілер үшін маңызды. Өйткені автомобиль жолының сапасы – оның тек жабындысының жағдайы емес. Жол қауіпсіздігіне, жайлылығына және пайдаланушы тәжірибесіне жол бойындағы инфрақұрылым да тікелей әсер етеді.
Жөндеуді алдын ала болжауға бола ма?
E-Joldar-дың ең қызықты бағыттарының бірі – деректерді талдау.
RoadIQ арқылы жолдың техникалық жағдайы, бұрынғы жөндеу жұмыстары және қозғалыс қарқындылығы секілді көрсеткіштерді пайдаланып, қай учаскеге қашан жөндеу қажет болуы мүмкін екенін алдын ала болжауға мүмкіндік туады.
Бұл жерде цифрландырудың басты артықшылығы көрінеді.
Бұрын жол жөндеу қажеттілігі көбіне ақау анықталғаннан кейін туындаса, деректер жеткілікті болған жағдайда жүйе ақаудың пайда болуын күтпей, тәуекелі жоғары учаскелерді алдын ала анықтауға мүмкіндік береді.
Яғни тәсіл «ақауды жөндеуден» біртіндеп «ақаудың алдын алуға» қарай ауысады.
Басты мәселе – цифрландырудың өзі емес, деректің сапасы
Дегенмен E-Joldar-дың тиімділігі оның интерфейсіне немесе техникалық мүмкіндігіне ғана байланысты емес.
Ең маңызды мәселе – жүйеге түсетін деректердің толықтығы, өзектілігі және дұрыстығы.
Егер жолдың жөндеу тарихы толық енгізілмесе, зертханалық сынақтардың нәтижелері жүйеге уақытылы түспесе немесе әртүрлі ақпараттық жүйелердегі деректер бір-бірімен сәйкес келмесе, ең заманауи цифрлық платформа да күткен нәтижені бере алмайды.
Сондықтан E-Joldar-ды іске асырудың маңызды шарты – тек жүйелерді интеграциялау емес, саладағы деректермен жұмыс істеу мәдениетін өзгерту.
Әр жол учаскесінің нақты цифрлық «ізі» қалыптасуы керек. Қай уақытта салынды? Қашан жөнделді? Қандай материал қолданылды? Сапасы қалай тексерілді? Қандай ақаулар анықталды? Азаматтар неге шағымданды? Қайта жөндеуге қанша қаражат жұмсалды?
Осындай сұрақтардың жауабы бір жерде тоғысса, жол саласындағы басқару сапасы да өзгереді.
Жолдың бүкіл өмірі бір экранда
Бірыңғай экожүйенің түпкі мақсаты – автомобиль жолының өмірлік циклін цифрлық түрде көрсету.
Паспортизациядан бастап құрылысқа, пайдалануға беруден жөндеуге, зертханалық бақылаудан қоғамдық мониторингке дейінгі ақпарат бір-бірімен байланысуы тиіс.
Бұл бастама Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2024 жылғы 2 қыркүйектегі Қазақстан халқына Жолдауында айтылған жол құрылысы мен жөндеу жұмыстары туралы бірыңғай цифрлық платформаны қалыптастыру және қоғамдық бақылауды күшейту бағытымен де сабақтас.
Егер жүйе жоспарланған деңгейде жұмыс істесе, E-Joldar жол саласындағы цифрландырудың жаңа кезеңіне айналуы мүмкін.
Өйткені мәселе енді «жол туралы ақпаратты қайдан табамыз?» деген сұрақта емес.
Басты сұрақ – жол туралы барлық деректі қалай бір-бірімен байланыстырып, сол дерек негізінде дұрыс шешім қабылдаймыз?
E-Joldar-дың негізгі құндылығы да осында.
Қазақстанның жолдары алғаш рет тек картада ғана емес, цифрлық тарихы бар нысан ретінде көріне бастайды.
